naa

anaa¹: mu.eb Magacuyaalka qofka kowaad oo ka kooban 'ani' iyo 'aa 1'.

anaa²: qr. la-mid: ana.

m..eb Magacuyaalka qofka kowaad oo ka kooban 'ani' iyo 'aa/ayaa'.

pron., red, sg. It is I who ...

(clause pronoun) I am the one who... Ex: anaa sheegay; I am the one who told.

(magac'uyaal) lagu asteeyo qofka koowaad ee hadlaha ah oo keli ah. Waxa uu ka kooban yahay 'aniga' iyo 'ayaa' oo la isku daray. Anaa qaanta idinka bixinaya.

de: It is I who ... = aniga + baa

lx: anaa

ps: pro-red-1sg + focus

key: anaa

naab¹: m.l la-mid: naabid.

naab²: m.dh (daawo) Qolof qallalan oo fuusha bishimaha qofka marka uu harraado ama uu bukoodo; jiil.

naab³: f.g1 (-bay, -btay) 1. Wax fur ku adkeyn. 2. Ku n.: wax la kor saaray wax kale ku dhejin.

naab¹: m.dh (daaw.) Qolof qallalan oo fuusha bishimaha qofka marka uu harraado ama uu bukoodo; jiil.

naab²: f.g1 (-bay, -btay) 1. Wax fur ku adkeyn. 2. Ku n.: wax la kor saaray wax kale ku dhejin. m.f.dh, naabid.

f. n., [collective] chapped lips (due to thirst, heat, etc.)

naab: v. stop up and level (a hole, etc.)

(fal) wax fur ku adkee.

naab: (fal) wax la kor saaray wax kale ku dheji.

naab -ka: (magac, lab, keli) maro la saaro miisaska aqalka si loogu qurxiyo.

naab-ka: (magac, lab, keli) walax wax la dul saaray ku dhedjin. Dh: nabid.

naab -ta: (magac, dhedig, keli) qolof qallalan oo fuusha bishimaha qofka marka uu harraado ama uu bukoodo. Dh: jiil.

naaf¹: m.l (-fo, m.l) 1. Xiddig ka mid ah ururka naafo. 2. (m.w) Toddobada xiddigood oo “naafcadduhu” ugu horreeyo, “dirirkuna” ugu dambeeyo; waxay u dhexeeyaan toddobada “raqaha” iyo toddobada “daalallida”; waa xiddigo xagaa.

naaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) Naafo ka dhigid; dhaawicid; curyaamin. la-mid: naafee.

(fal) cid kale, naafo ka dhig oo curyaami. Dh: naafee.

naaf -ka: (magac, lab, keli) xiddig ka mid ah falagga oo dayaxu habeenba mid la fadhiisto oo ururka naafo ka tirsan.

naaf -ka: (magacwadareed) toddobada xiddigood oo 'naafcadduhu' ugu horreeyo, 'dirirkuna' ugu dambeeyo. Waa urur xiddigo oo u dhexeeya toddobada 'raqaha' iyo toddobada 'daalallida' oo la arko xagaaga.

(Naag-ta)

1. Qof dumar ah oo weyn; haweeney.

2. Qof dumar ah oo la guursadey; maranti; afo; oori; arad.

m.dh (-go, m.l) 1. Haweenay la guursaday; afo; oori; arad; maranti. 2. Haweenay karti iyo xishood leh. 3.Labada qof ee isqaba midka dheddig.

m.dh (-go, m.l) 1. Haweenay la guursaday; afo; oori; arad; maranti. 2. Haweenay karti iyo xishood leh. 3.Labada qof ee isqaba midka dheddig.

f. n. woman; wife

-ta: (n) [Pl. naago-naagahra] woman (woman); female (fii meel) ~ haween. Ex: xuquuqda naagaha; women's rights

-ta: (magac, dhedig, keli) magac guud oo dumarka ka dhexeeya oo la adeegsado kolka mid qudha oo dumar ah in laga hadlo la doonayo. Dadku waa nin iyo naag. Wa: naago.

naag-ta: (magac, dhedig, keli) haweenay la guursaday. Dh: afo, oori, arad, maranti.

naag-ta: (magac, dhedig, keli) haweenay karti iyo xishood leh.

de: woman; wife

lx: naag

pd: (-ta)

ps: n1-f

xe: afo, arad, maranti, oori

xv: dumar

key: naag

زَوْجَةَ امْرَأَةَ

v., pl., present habitual: we are (in a place)

naal v., pl., neg., present habitual: we are not (in a place)

(ereycodeed) lagu tusmeeyo naylaha cidda. Naaq badanaa nayluhu.

naaq -da: (magac, dhedig, keli) ci'da magast riyaha. Naaqda waxaraha waan ka naxa.

1. (Naar-ka) Weel wax lagu shubo; seref weyn; qabaal.

2. (Naar-ta) Jahannamo; cadaab.

naar¹: m.dh (-ro, ml.) 1. Meesha la geeyo jinniga iyo insiga xagga Eebbe danbiilayaasha ka ah marka ay aakhiro tagaan; cadaab. 2. N. ah: wax aad u kulul.

naar²: f.g1 (-ray, -rtay) 1. Cid naar gelin (Eebbe). 2. Wax aad u gubid.

m.l (-rar, m.l) Harag lo'aad ama geel oo inta hab gaar ah loo sameeyo xoolaha lagu waraabiyo. la-mid: nąadh.

naar¹: m.dh (-ro, ml.) 1. Meesha la geeyo jinniga iyo insiga xagga Eebbe danbiilayaasha ka ah marka ay aakhiro tagaan; cadaab. 2. N. ah: wax aad u kulul.

naar²: f.g1 (-ray, -rtay) 1. Cid naar gelin (Eebbe). 2. Wax aad u gubid. m.f.dh, naarid.

m. n. wooden drinking trough, water container

naar: pr. n., loc. hell

naar: v. send to hell, damn

-ta: (n) inferno (infeerno); hell (heel)~cadaab -naar -ay/tay: (v) send to hell

(fal) qub oo dab ku holci. Dheriga dabka ku naar si uu hore ugu bislaado. Dh: shid.

naar: (fal) (kaga ~) xawli aad ah ku kexee. Baabuurka kaga naar oo daadka ka tallaabi.

naar -ta: (magac, dhedig, keli) cadaab kulul oo Eebbe u diyaariyey dadka aduunka ku caasiya. Naar Ilaahoow naga hay. Dh: cadaab, Li: jano.

de: troublemaker, hell-raiser

lx: naar

pd: (-ka)

ps: n2a-m-cmp

key: naar

(Naas-ka)

1. Mid kamid ah labada cad oo laabta dumarka ku yaal oo leh qurxub iyo xididdo caanuhu galaan ama maraan iyo ib, dhashoodu ka nuugto.

2. Cad kaas ka dhigan oo aan korin oo laboodka ku yaal.

3. Cad dhuuban oo candhada caanaleyda ka soo laallaada oo kolka la nuuga hayona ubadku afka gashado, kolka la lisa hayona, sacabka ama wax kale lagu xamatuuriyo.

4. Dhuun soo taagan oo wax laga shubo oo weelasha qaarkood lee yihiin; ib; gulgulo.

m.l (-so, m.l) 1. Labada xubnood ee caanuhu galaan ee ku yaal laabta dumarka midkood. 2. Labada cad ee ka soo taagan laabta ragga midkood. 3. Cad dhuuban oo xayawaanka caanaha leh candhadooda ka soo laalaada. 4. Dhuun ka soo taagan weelasha wax lagu shubto qaarkood; Ib; gulgulo.

m.l (-so, m.l) 1. Labada xubnood ee caanuhu galaan ee ku yaal laabta dumarka midkood. 2. Labada cad ee ka soo taagan laabta ragga midkood. 3. Cad dhuuban oo xayawaanka caanaha leh candhadooda ka soo laalaada. 4. Dhuun ka soo taagan weelasha wax lagu shubto qaarkood; Ib; gulgulo.

m. n. breast, udder, mammary gland, nipple, teat

-ka: (n) 1. breast (bareest); boob (buub); bosom (buusam); teat (tiit); 2. udder (adher) ~ candho

-ka: (magac, lab, keli) cad daloollo yaryar leh oo candhada ku yal oo caanuhu ka soo baxaan. Hooyadu naaska ayey jaqsiisaa ubadka.

naas -ka: (magac, lab, keli) madaxa firidu ku taxanto ee gallayda. Dh: madax, sabuul.

naas-ka: (magac, lab, keli) dhuun soo taagan oo wax laga shubo co weelasha qaarkood leeyihiin. Naaska baanbadda waa la xidhaa. Dh: dhuun, ib gulgulo.

naas-ka: (magac, lab, keli) khasnadda ay rassaastu ku jirto. Qoriga naaskiisa ku xir. Dh: khasnad, candho.

naas-ka: (magac, lab, keli) qarbid ama sufraar mijita biyaha laga shubto. Inoofur naaska sibraarka aanu caanaha ka cabnee

cf: nuug

de: breast, udder, mammary gland, nipple, teat

lx: naas

pd: (-ka)

ps: n1-m

key: naas

ثدي

naax¹: m.l la-mid: naaxid.

naax²: f.mg1 (-xay, -xday) Nafley cayilid.

f.mg1 (-xay, -xday) Nafley cayilid. m.f.dh, naaxid.

v. grow ~ become fat

-ayday: (v) gain weight; become fat or plump; fatten (faaten) ~ cayil

(fal) cayil oo wax buuran noqo. Naax si aad u qurux badnaato. Dh: shishlaw, buurnaw.

de: grow ~ become fat

lx: naax

pd: (naaxay)

ps: v1=

key: naax

pron. and preposition: from us

(preposition) from us. Ex: naga keena; let go away from here

de: from us = na + ka

lx: naga

ps: pro + prep

xe: Please excuse us!

xv: Naga raalli ahow!

key: naga

pron. and preposition: with us [excl.]

nala pron., pro: someone ... us [excl.]

(preposition) we..to.. Ex: waxay nala tahay...; we think...

(ā)

Xarafka a oo dheer.

aa¹: qr.dd la-mid: baa.

aa²: mu.dhm.y 1. la-mid: Aad. 2. la-mid: aydin.

aa³: e.d Cod lagu muujiyo xanuunka.

aa: [feminine] n. AA, long A [digraph letter of the Somali alphabet.]

aa inter. ah!, oh!

aa n. suf. -er, -or

aa': (n) long vowel of letter A. Ex: aabbe; father. Caano; milk.

aa?: (suffix); —ing; used to form the present continuous tense. Ex: ma socotaa; are you going; Wuu hurdaa; he is sleeping.

(dhawaaq) codka uu ku dhawaaqo qof buka ama tabaalaysan. Bukaanka aa'diisii ayaan xalay ka seexan waayay. Dh: taah, jibaad.

aa: erey la adeegsado marka gabadh wax la farayo ama loo yeedhayo. Aa fadhiiso; aayaa hee kaalay. Dh: naa, aayaa. Dh: waar, aar, war.

aa: (qurub) diiradeeye la macne ah 'baa'.

aa: shaqalka 'a' oo dheer sida: Aarka baabuur baa siday.

آ

Uyaalka qofka hore oo kooxda ah kolka wax la taaranayo ama falku xaggiisa aada hayo (sida: biyo na siiya; wiilkii baa na arkay); annaga.

na: -na — Tiraab ereyada kale lagu xiriiriyo oo tixaha hadalka ulajeeddooyin kala duwduwan u yeela (sida: a) Waxa Guuleed la siiyey, Warfaana ha la siiyo; libaaxiina la dil; Adiguna ma rabtaa? b) Mana arag, mana maqal; ninna ma iman; sina u yeeli mayo; yaad aragtay? Cidna); oo; xataa.

na¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaamaya qofka koobaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aanay ku jirin. Tusaale: “Idinkaa na siiyay buuggan”.

na²: xi. 1. (-na) Qurub lagu xiriiriyo laba tixood. Tusaale: “Dariishadda fur, nalkana demi”. 2. Xataa. Tusaale: “Waxa Guuled la siiyay Warfaana ha la siiyo”. 3. Midkoodna, mana. Tusaale: “Midkoodna ma imaan karo, qofna ma iman”, “Waxaan oo kale weligay ma arkin mana maqlin”.

na¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaamaya qofka koobaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aanay ku jirin. Tusaale: Idinkaa na siiyay buuggan.

na²: (-na) xi. 1. (-na) Qurub lagu xiriiriyo laba tixood. Tusaale: Dariishadda fur, nalkana demi. 2. Xataa. Tusaale: Waxa Guuled la siiyay warfaana ha la siiyo. 3. Midkoodna, mana. Tusaale: Midkoodna ma imaan karo, qofna ma iman. Waxaan oo kale weligay ma arkin mana maqlin.

pron., pl. us (not you) [exclusive.]

1) nous (objet), 2) et, 3) comme, 4) aussi, 5) aucun, 6) un des...

(magac'uyaal) layeele oo tilmaamaya qofka koobaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aanay ku jirin. Iyagaa na salaamay hortaba.

na: (xidhiidhiye) loo adeegsado isku xidhka labo tixood. Albaabka xidh, daaqaddana innoo fur.

na: (dabakar) lagu ladho weedhaha la xoojinayo sida; Cumarna ha la siiyo waxa la idin siiyay, ama waxa la diiddanyahay sida; Gabdhihii midkoodna ma guursan.

Erey tixaha ulajeeddooyin gaar ah u yeela: Wiilkii baa yimid; Ladan baa timid baa?; ayaa; yaa.

qr.dd (naxwe) Qurub tilmaama halka weerta ka saaran diiradda, wuxuuna si gaar ah u diiradaynayaa qaybta magacyada. Tusaale: “Ma Cali baa yimid?” “Haa, Cali baa yimid”. la-mid: aa¹, ayaa, yaa³.

qr.dd (naxwe) Qurub tilmaama halka weerta ka saaran diiradda, wuxuuna si gaar ah u diiradaynayaa qaybta magacyada. Tusaale: Ma Cali baa yimid? Haa, Cali baa yimid. la-mid: aa, ayaa, yaa³.

class: MARKER

/baa/baas, baaing, baaed;(v) cida idaha ama wixii sida idaha u ciya.

ereycodeed lo'du samayso markay insaarixinayso ama ciyeyso. Baada lo'da ayaan hurdada kaga toosay.

baa: (qurub) falkaab ah oo diiradeeya magacda weedha ku jirta sida ereyada kale ee la midka ah ee 'ayaa' iyo 'waa'. Bulxan baa baabuurka leh.

a: ayaa

de: [FOCUS MARKER] Follows the noun or pronoun it emphasizes or draws attention to

lx: baa

ps: class

key: baa

f.g2 (dayay, deysay; deyn) 1. Wax xannibnaa faraha ka qaadid. 2. Hawl la hayay faraha ka qaadid. 3. Wax la caadaystay joojin. Tusaale: “Waxaa fiican inaad sigaarka dayso”.

f.g2 (dayay, deysay; deyn) 1. Wax xannibnaa faraha ka qaadid. 2. Hawl la hayay faraha ka qaadid. 3. Wax la caadaystay joojin. Tusaale: Waxaa fiican inaad sigaarka dayso. m.f.dh, deyn.

v. let be, leave alone

-yey/daysay: (v) 1. leave it alone ~ dhaaf, iska daa 2. —sii daa: (v) release (ri-liis); dismiss (dis-mis); set free

(fal) wax aad faraha ku hayso ama samaynayso jooji. Daa oo faraha ka qaad beerta.

daa: (fal) «ku soo ~» daah ama wax kor ku laalan hoos u soo daadeji. Ku soo daa daaha daaqadda.

daa: (fal) «ku soo ~» ilmo maqal ah hooyadii mareeg ama xero uga soo daa. Ku soo daa saca weysha.

daa: (fal) «ku soo ~» walax meel ku jirta ama saaran ha ka saarin ama haka qaadin. Dabaqa daboolka ku daa daqsigu yaanu geline.

1. Haah; haaheey: haaheeyo.

2. Waa tahay; waa run.