muul

vl. pron., neg. he ... not

muu question word, vl. pron. does he ? / is he ...?

[pronoun plus negative] 1. he..not. Ex: Cali muu arag; Ali didn't see ~ muusan 2. (interrogative word) why., he..?/ is..he..? ~ miyuu. Ex: Muuse muu orday? did Muse run?

(ereycodeed) erey lagu asteeyo ci'da waraabaha. Dh: aaw.

muu: (falkaabe) erey falkaab ah oo u dhigma miyuu aarmuu. Muu iskaba aamuso.

muu-da: (magac, dhedig, keli) xoolo la dhaqdo. Muuda usha ka daa. Dh: makas, xoolo.

(tilmaame) midab madaw dhalaalaya ah leh.

(Buul-ka)

1. Aqal yar oo aan hab wanaagsan u dhisnayn.

2. Aqalka shinbirta.

m.l (-lal, m.dh) 1. Aqal yar oo aan hab wanaagsan u dhisnayn. 2. Aqal shimbir. 3. Dhullax, kasoobax.

m.l (-lal, m.dh) 1. Aqal yar oo aan hab wanaagsan u dhisnayn. 2. Aqal shimbir. 3. Dhullax, kasoobax.

m. n. hut; nest

-ka: (n) [Plural buulal- buulasha] hut (hat); makeshift dwelling ~ waab

-ka: (magac, lab, keli) aqalka yar ee noocyada kala duwan leh ee ay shimbirtu dhisato.

buul -ka: (magac, lab, keli) aqalsoomaali aan si wanaagsan u dhisnayn, raro fiican ka samaysnayn.

buul -ka: (magac, lab, keli) timo badan ama dhogor badan. Dh: gas.

de: hut; nest

lx: buul

pd: (-ka Pl: buulal)

ps: n4-m

key: buul

عُش الطَّائِرِ، وَكْرِ، كُوحَ

f.mg1 (-uulay, -uushay) Wax hullaab ku qarin (qof).

(Duul-ka)

Dad; dooyo; cid; col; dar.

duul¹: m.l (baayoloji) Heer loo isticmaalo kala soocidda noolayaasha, kaas oo ka kooban tiro sinjiyaddoodu ay isku egyihiin ama ay isku dhawyihiin.

duul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) 1. Diyaarad, shimbir iyo wixi lamida hawada dhexdeeda marid. 2. Diyaarad iyo wixi lamida ku safrid.

dųul¹: m.l (-lal, m.l) 1. Dad aad u badan oo aan la aqoon. 2. Jinni.

dųul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) Dad badan in ay dagaal qaadaan u bixid.

duul¹: m.l (baay.) Heer loo isticmaalo kala soocidda noolayaasha, kaas oo ka kooban tiro sinjiyaddoodu ay isku egyihiin ama ay isku dhawyihiin.

duul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) 1. Diyaarad, shimbir iyo wixi lamida hawada dhexdeeda marid. 2. Diyaarad iyo wixi lamida ku safrid. m.f.dh, duulid.

dųul¹: m.l (-lal, m.l) 1. Dad aad u badan oo aan la aqoon. 2. Jinni.

dųul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) Dad badan in ay dagaal qaadaan u bixid. m.f.dh, dųulid.

v. fly

duul v. raid; attack

duul vl. n. attack, raiding

duul m. n. people, group of people

-ay / duushay: (v) 1. fly (flaay) 2. attack (ataak)-, take the offensive ~ ku duul, weerar

(fal) weerar dagaal qaad. Labadii beelood beel baa lagu duulay.

duul: (fal) samada mar oo sare u haad.

duul -ka: (magac, lab, keli) dir ama dad isku asal ah. Dh: dir.

duul-sha: (magac, dhedig, keli) xawayaan weyn oo agdaaga biyaha webiyada iyo haraha laga helo. Dh: jeer.

f.g1 (-uulay, -uushay) 1. Wax kor u tafid. 2. Wax dushiisa ku boodid. 3. Haweeney kufsasho.

f.g1 (-uulay, -uushay) 1. Wax kor u tafid. 2. Wax dushiisa ku boodid. 3. Haweeney kufsasho. m.f.dh, fuulid.

v. get on top of, climb up ~ on; mount, ride, board

-fuulay / fuushay: (n) climb (kaleem); board (boordh); mount (mawnt); ride (reeydh); go aboard, walk up ~ kor. Ex: fuul buurta; climb the mountain

(fal) meel sare kor; wax dusha uga bax, Dh: kor. Li: deg, dhaadhac.

fuul -ka: (magac, lab, keli) nooc ka mid ah noocyada digirta.

de: get on top of, climb up ~ on; mount, ride, board

lx: fuul

pd: (fuulay / fuushay)

ps: v1=

xe: Where did you get on?

xv: Xaggee baad ka soo fuushay?

key: fuul

1. (Guul-ka) Habeenka xoolaha aroorka ah ceelka agtiisa lagu hoyiyo, iyagoo ama weli oomman (guul-oommane; oonguul) ama cabbey oo fulliin ah (guul-cukane; wabaxguul).

2. (Guu-sha) dagaalka ama tartanka oo lagu adkaado; lib; libin; liibaan.

guul¹: m.l 1. Xoolo aroor ah oo ka dhaxay xeradoodii. 2. la-mid: guulid.

guul²: m.dh (-lo, m.l) Dagaalka ama tartanka oo lagu adkaado; lib; libin; liibaan.

guul³: f.g/mg1 (-uulay, -uushay) 1. (f.g) Cid haddadid. 2.(f.mg) Xoolo aroor ama wabax ah meel ceelka u dhow habeen u hoyasho. 3. (f.mg) Xoolo iyo wixi lamida dhaan isugu keenid. Tusaale: “Geelii wuxuu isugu guulmay gasada”.

guul¹: m.dh (-lo, m.l) Dagaalka ama tartanka oo lagu adkaado; lib; libin; liibaan.

guul²: f.g/mg1 (-uulay, -uushay) 1. (f.g) Cid haddadid. 2.(f.mg) Xoolo aroor ama wabax ah meel ceelka u dhow habeen u hoyasho. 3. (f.mg) Xoolo iyo wixi lamida dhaan isugu keenid. Tusaale: Geelii wuxuu isugu guulmay gasada. m.f.dh, guulid.

f. n. victory, success

guul m. n. night spent with one's livestock at the watering place

guul v. spend the night at the watering place with one's livestock

guul v. frighten, terrify, intimidate, menace

-guusha: (n) success (saksees); victory (viktari); win (win); triumph (taraayamf); conquest (konkuwest)

(fal) nala guul; nala wadaag: nala shirkadow; nala qaybso; wax la iibinayo oo laba qof ama in ka badani lacagta wada bixiso oo ay wada yeelato.

guul-ka: (magac, lab, keli) dhexda u hoyasho; xooluhu markay arooraan ee ceelka lagu wado ama la soo waraabiyo ee dhexda loo sii hooyo, waxaana la yidhaahdaa: guul oomman iyo guul cokan.

guul-sha: (magac, dhedig, keli) labo dhinac ama in ka badan oo tartan ka dhexeeyo ama goob dagaal iskaga hor yimi dhinaca gacan sarreeya ama ay libintu raacdo. Dh: libin, badin. Li: guuldarro.

m.l (-lal, m.l) (xisaab) Summad J. Halbeegga Caalamiga (H.C.) ee hawsha iyo tamarta, waxana uu le'egyahay hawsha la qabtay, marka xoog hal niyuutan (n) ah dhaqaajiyo walax fogaan (s) hal mitir ah. Waxa loogu magac daray aqoonyankii (1818-18 89) ee Jaymis Biriskot Juul.

m.l (-lal, m.l) (xisaab) Summad J. Halbeegga Caalamiga (H.C.) ee hawsha iyo tamarta, waxana uu le'egyahay hawsha la qabtay, marka xoog hal niyuutan (n) ah dhaqaajiyo walax fogaan (s) hal mitir ah. Waxa loogu magac daray aqoonyankii (1818-18 89) ee Jaymis Biriskot Juul.

Joule

-ka: (magac, lab, keli) summadda halbeegga caalamiga ah (H.C.) ee hawsha iyo tamarta, waxana uu le'egyahay hawsha la qabtay, marka xoog hal niyuutan (n) ah dhaqaajiyo walax fogaan (s) hal mitir ah. Astaantan, waxa loogu magac daray aqoonyankii (1818-18 89) ee Jaymis Biriskot Juul.

(Kuu-sha)

Iniino dhalo ah ama wax kale oo dhexda ka daldaloola oo inta dun lagu taxo, surka lagu xirto oo lagu xarragoodo.

kuul¹: m.dh (-lo, m.l) Iniinyo kulkulucsan oo dhalo iyo wixi lamida ka sameysan, dhexdana ka daloola oo inta dun lagu taxo qoorta haweenku ku xirtaan, si ay ugu xarragoodaan.

kuul²: f.g1 (-uulay, -uushay) Khad madow indho marin.

kuul¹: m.dh (-lo, m.l) Iniinyo kulkulucsan oo dhalo iyo wixi lamida ka sameysan, dhexdana ka daloola oo inta dun lagu taxo qoorta haweenku ku xirtaan, si ay ugu xarragoodaan.

kuul²: f.g1 (-uulay, -uushay) Khad madow indho marin. m.f.dh, kuulid.

f. n. kohl (eye makeup)

kuul v. put kohl on, beautify ~ blacken one's eyebrows

kuul [feminine] n. bead; necklace

-kuusha: (n) beads (biidis)', a necklace made of beads

-sha: (magac, dhedig, keli) iniinyo dhalo ah oo leh qaabab kala duwan ama wax kale oo dhexda ka daloola oo inta dun lagu taxo, oo qoorta lagu xidho oo lagu xarragoodo. Kuul qurux badan ayay qoorta ku xidhnayd. Wa: kuulo.

(Luul-ka)

Iniino kulkulucsan oo dhagaxdidib ama xaraar ah oo badanaa cad kolkolna midabyo kale leh oo aad qaali u ah; waxaa si yaab leh u sameeya lohodka qaarkiis: qalbacyada dhulmanta bahalku ku jiro baa waxaa soo dhexgala bahal kaloo yar ama iniin ciid ah ama wax kale; kolkaasaa bahalku si uu waxaan gudihiisa soo galay uga nabad galo, dhacaan qoyan oo xabag oo kale ah ku daboolaa oo kubbad kulucsan ka dhigaa; dabadeed kubbaddaa adkaata oo luul noqota; luulka la beero isaguna waa la mid: qalbacyada gudohooda baa uun wax loo geshaa oo dabadeed bahalku luul ka dhigaa.

luul: f.mg1 (luulay, luushay) Carrab calalinta ay carruurtu carrabka calaliso.

lųul: m.l.u Iniino kulkulucsan, sida dhagaxa u adag oo cad ama midab kale leh aadna qaali u ah, kuna dhex jira laba qalbac oo dhulman ah oo laga helo badda gudaheeda.

lųul: m.l.u Iniino kulkulucsan, sida dhagaxa u adag oo cad ama midab kale leh aadna qaali u ah, kuna dhex jira laba qalbac oo dhulman ah oo laga helo badda gudaheeda.

pr. n., [feminine] Lul, Lool

v. chew one's tongue ~ grind the gums (of baby in teething stage)

luul m. n. precious item (e.g., pearl, diamond)

name-f precious, pearl, diamond; gems grinder

-ka: (n) pearl (peerl); gem (jeem)

magac loo baxsho gabadh qaali ah sida uu luulku nolosha ku yahay.

-ka: (magac, lab, keli) iniino kulkulucsan oo dhagax, didib ama xaraar ah oo badanaa cad, kolkolna midabyo kale leh oo aad u qaali ah. Waxa uu ku dhex samaysmaa bilbilka oy isu egyihiin ee lohodka. Qalbacyada bilbilka dhulmantiisa ayaa waxa dhexgala wax yar oo nool ama iniin ciideed ah, kolkaas ayuu bahalku si uu waxaa gudihiisa soo galay uga nabadgalo, waxa uu ku sii daayaa dheecaan qoyan oo subag oo kale ah oo dabeed adkaada oo sidii kubad yar 'luul' noqda. Luul ayaan xeebta ka helay Dh: lulu'.

muud¹: m.l la-mid: muudid.

muud²: m.l (-do, m.dh) (baayoloji) Dareere hurdi-caddaan saafiya ah, kaasi oo soo hadha marka dhiiggu xinjiroobo kaddib, badanaana wuxuu ka kooban yahay balaasmo aan lahayn wakiillada xinjirowga dhiigga.

muud³: f.mg1 (-day, -dday) 1. Si dhuumasho ama qarsoodi ah kayn ama biyo dhexdood u marid. 2. Ka m.: biyo, kayn iyo wixi lamida meeshii laga galay ma'ahee meel kale oo ka fog ka soo bixid. 3. U m.: meel si qarsoodi ah u aadid.

muud¹: m.l (-do, m.dh) (baay.) Dareere hurdi-caddaan saafiya ah, kaasi oo soo hadha marka dhiiggu xinjiroobo kaddib, badanaana wuxuu ka kooban yahay balaasmo aan lahayn wakiillada xinjirowga dhiigga.

muud²: f.mg1 (-day, -dday) 1. Si dhuumasho ama qarsoodi ah kayn ama biyo dhexdood u marid. 2. Ka m.: biyo, kayn iyo wixi lamida meeshii laga galay ma'ahee meel kale oo ka fog ka soo bixid. 3. U m.: meel si qarsoodi ah u aadid. m.f.dh, muudid.

v. move (through something) slowly and with difficulty

(fal) halkaad joogtey ka soco oo si qarsoodi ah meel kale u tag. Kala maqan ratiga muuda iyo Mooggan rarataaye.

muud -ka: (magac, lab, keli) fuuqa macaan ee dareeraha ah ee midhaha iyo qadhaabku leeyihiin. Sonkortu waa muudka qasabka. Dh: muuq, miid.

de: move (through s.t.) slowly and with difficulty

lx: muud

pd: (muuday)

ps: v1=

key: muud

(Muug-ga)

Wax ishu arkayso; muuqaal.

m.l la-mid: muuq.

m. n. aspect, figure, shape, external appearance

-ga: (n) appearances (apiir'ansi); image (imeey'j) ~ muuq-a

a: muuq

de: aspect, figure, shape, external appearance

lx: muug

pd: (-ga Pl: muugag (ga))

ps: n4-m

key: muug

m.l (-nan, m.l) 1. Ugaarta midkooda lab ee hoggaamiya inta kale. 2. Dameer weyn oo lab ah.

m.l (-nan, m.l) 1. Ugaarta midkooda lab ee hoggaamiya inta kale. 2. Dameer weyn oo lab ah.

m. n. strong adult male monkey, leader of its group

de: strong adult male monkey, leader of its group

lx: muun

pd: (-ka Pl: muunan (ka))

ps: n4-m

syn: coofaar

key: muun

m.l (-qaq, m.l) Bidhaanta ishu aragto. la-mid: muug.

m.l (-qaq, m.l) Bidhaanta ishu aragto. la-mid: muug.

Visibility

m. n. appearance, aspect; characteristic {chemistry}

-a: (n) appearances (apiir'-ansi); image (zweeyj) ~ hummaag; muug

-a: (magac, lab, keli) biyaha ama dheecaanka macaan ee aalaha, midhaha iyo waxyaale kale oo la cunaa ay leeyihiin ee la muudsado. Dh: muud.

muuq-a: (magac, lab, keli) hummaagga guud ee qof ama wax kale oo si wanaagsan kuugu muuqda. Dh: hummaag, muuqaal, argti.

a: muug

de: appearance, aspect; characteristic {chemistry}

lx: muuq

pd: (-a Pl: muuqaq (a))

ps: n4-m, n2a-m

key: muuq

m. n. sealing wax; seal, stamp

-ka: (magac, lab, keli) gaadiidka la rarto ee awrta dameeraha baabuurta iyo wixii la mid ah. Nin muur lihi waa maalqabeen. Dh: gaadiid.

a: moor

bw: Arabic

de: sealing wax; seal, stamp

lx: muur

pd: (-ka Pl: muurar (ka))

ps: n4-m

key: muur

(Muus-ka)

1. Miro dheerdheer oo dhumuc leh oo soo godgodan oo si qurux badan cuntub ugu baxa; midabkoodu, kolkay bislaadaan, waa cawl dahabka u eg, aadna waa u macaan yihiin; geedka muusku, geed dhab ah ma aha; waa caws weynaadey, caleemihiisuna waa wax dhab u balballaaran oo dheerdheer; (ama moos).

2. Mandiil daab leh oo isku laabanta oo lagu xiirto.

muus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Mindiil daab leh, isku laabanta, oo lagu xiirto. 2. la-mid: moos².

muus²: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid.

muus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Mindiil daab leh, isku laabanta, oo lagu xiirto. 2. la-mid: moos.

muus²: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid. m.f.dh, muusid.

v. flow out of the ground

muus m. n. banana

muus m. n. razor

(Mus) All. Som. Musa sp. Musaceae.

All. Som. Musa paradisiaca L. Musaceae.

S Ensete ventricosum (Welw.) Cheesman. Musaceae.

-ka: (n) banana (ba nan a) ~ moos

muus -ay / -tay: (v) embank (embaank); dam (dhaam), dam up, earth up ~ moos

-ka: (magac, lab, keli) geed caleemo dhaadheer oo balballaadhan bixiya oo gun jilicsan iyo midho rooshaan u baxa leh oo dhala khudradda muuska. Dh: moos.

muus-ka: (magac, lab, keli) midho dhaadheer oo soo yare xoodan oo si qurux badan oo rooshaamo ah u baxa kolkay bislaadaanna midabkoodu waa huruud jaalle ah oo aad u macaan. Soomaaliya waa waddannada ugu caansan dhoofinta muuska Dh: moos.

muus-ta: (magac, dhedig, keli) mindiil daab leh oo isku laabanta oo aad u af badan oo waayadii hore lagu xiiran jiray. Muus ii soo ibi. Dh: maddiil, daar.

(Gul) May Schizachyrium kelleri (Hack) Stapf. Gramineae.

(Suul-ka)

Farta weyn oo sacabka ama cagta.

suul¹: m.l (-lal, m.l) Farta weyn ee sacabka ama cagta ku taal.

suul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) Wax dhammaasho.

m. n. thumb (finger); big toe

suul v. come, scrape ~ rub off, disappear