mudug — Macnaha & Turjumaada

pr. n., loc. Mudug [region in central Somalia.]

waa la naqliyay ✓

(n) Mudug; the central region of Somali

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) qaawani aan waxba la sidan. Qof muddug ah maxaad ka yeeli.

waa la naqliyay ✓

1

cf: Gaalkacyo

2

de: Mudug [region in central Somalia]

3

lx: Mudug

4

ps: n0-loc

5

key: Mudug

waa la naqliyay ✓

1

(Muddug-ga)

2

1. Aan la wehelin; keli ah.

3

2. Aan waxba sidan; qaawan.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Aan la wehelin; keli ah. 2. Aan waxba sidan; qaauan. 3. Faro maran; aan hanti lahayn.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Aan la wehelin; keli ah. 2. Aan waxba sidan; qaawan. 3. Faro maran; aan hanti lahayn.

waa la naqliyay ✓

m. n. alone, solo; naked person, bare ~ stripped thing

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) aan wax dhar ah sidan oo sidii hooyadii ku dhashay ah. Wiilki arrad buu muddug yahay. Dh: qaawani, mucsur.

2

muddug-ga: (magac, lab, keli) aan la wehelin oo kelidii oo qudha ah.

waa la naqliyay ✓

1

de: alone, solo; naked person, bare ~ stripped thing

2

lx: muddug

3

pd: (-ga)

4

ps: n2a-m

5

syn: murdux, qaawan

6

key: muddug

waa la naqliyay ✓

1

(Muug-ga)

2

Wax ishu arkayso; muuqaal.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: muuq.

waa la naqliyay ✓

m. n. aspect, figure, shape, external appearance

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) appearances (apiir'ansi); image (imeey'j) ~ muuq-a

waa la naqliyay ✓

1

a: muuq

2

de: aspect, figure, shape, external appearance

3

lx: muug

4

pd: (-ga Pl: muugag (ga))

5

ps: n4-m

6

key: muug

waa la naqliyay ✓

1

(Udug-ga)

2

1. Ur la jeclaysto oo loo bogo.

3

2. Waxyaalaha la shito ama lays marsho oo urkaas leh.

4

3. Caraf.

5

4. Cadar; barafuun.

waa la naqliyay ✓

1

udug¹: m.l 1. Ur la jecleysto. 2. Wax ur la jecleysto leh oo la shito ama lays mariyo.

2

udug²: f.mg1 (-dgay, -dugtay) Wax caraf la jeclaysto yeelasho.

waa la naqliyay ✓

1

udug¹: m.l 1. Ur la jecleysto. 2. Wax ur la jecleysto leh oo la shito ama lays mariyo.

2

udug²: f.mg1 (-dgay, -dugtay) Wax caraf la jeclaysto yeelasho. m.f.dh, udgid.

waa la naqliyay ✓

m. n. perfume; aroma, smell

waa la naqliyay ✓

(Uduk) N Endostemon tereticaulis (Poir) Ashby. Labiatae.

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) aroma (a-rooma); sweet smell; fragrance (fareey-ga-ransi); perfume (peer-fiyuum) ~ caraf udgoon. Ex: uduga ubaxa; the aroma of roses

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) dhirta, ubaxa iyo cosobka naftu je claysato urtooda. Udug badan baa ka baxa buurta Daallo.

2

udug -ga: (magac, lab, keli) neecaw dabacsan oo ur loo bogo oo sanka lala raaco. Dh: udgoon.

3

udug -ga: (magac, lab, keli) waxyaabaha la shito ama la is mariyo oo urta fiican leh. Udug baa lagu shidaa qolkayga. Dh: carfi, caraf, cadar, udayg, udgoon.

waa la naqliyay ✓

1

cf: barafuun, cadar, caraf

2

de: perfume; aroma, smell

3

initial: u

4

lx: udug

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m

7

key: udug

waa la naqliyay ✓

name-m black; darck; soft

waa la naqliyay ✓

(Muthun) S, C Thylachium thomosii Gilg. Capparidaceae.

waa la naqliyay ✓

nu.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: murud.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) hanti iyo maamul la leeyahay. Dh: kulki, maal, hanti.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Murug-ga) a) Midab ka kooban midabyo isku darsamay; camaajiir. b) Wax wax badan isku kor laablaabma oo la kala bixbixin waayo (dun, xarig, ...).

2

2. (Murug-ta) Arrin xusuusteedu saamays weyn leedahay, oo laga naxo; uurkutaallo; caloolxumo; hammi; welwel; welbahaar; islahadal; (ama murugo).

waa la naqliyay ✓

1

murug¹: m.l 1. Cayayaan geedka digirta ka cuna caleenta. 2. Isku marmidda xarig, dun iyo wixi lamida ay isku milqaan.

2

murug²: m.dh 1. la-mid: murugo 1. Uurkutaallo; caloolxumo. 2. la-mid: murud.

3

murug³: f.g1 (-rgay, -rugtay; -rgi) 1. Xarig iyo wixi lamida si aad ah isku dhex gelid. 2. Arrin iyo wixi lamida wax aan la xallin karin noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

murug¹: m.dh 1. la-mid: murugo. Uurkutaallo; caloolxumo. 2. la-mid: murud.

2

murug²: f.g1 (-rgay, -rugtay; -rgi) 1. Xarig iyo wixi lamida si aad ah isku dhex gelid. 2. Arrin iyo wixi lamida wax aan la xallin karin noqosho. m.f.dh, murgid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. worry, anxiety, preoccupation, mental ~ emotional torment

2

murug v. worry, be worried ~ deeply concerned

3

murug m. n. mixture, tangle; multicolored pattern

4

murug [inchoative] v. get mixed up, become entangled, be tangled

5

murug: m. n., (mass n.): crumbs, remaining contents of food

waa la naqliyay ✓

[MURUK, MURUGH) Uvaria denhardtiana 02

waa la naqliyay ✓

(Morug) C Uvaria denhardtiana Engl.&Diels Annonaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ay/tay: (v) become complex; perplex (peer palaks); complicate (kom pilkeeyt)

2

murug -ta: (n) sorrow (soor'oo); misery (miz'ari); dejection (dijak shin) ~ walbahaar, murugo, tiiraanyo.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) isku maran oo isku gunguntan.

2

murug: (fal) isla jahawareer oo arrin madaxa ha la isku geliyo. Arrin aabbo weydaay murug. Dh: jahawareer, qasan.

3

murug -ga: (magac, lab, keli) midab ka kooban midabyo isku darsamay. Dh: camaajiir.

4

murug -ga: (magac, lab, keli) qasan iyo walaaq xoog ah oo arrini ay gasho oo xal iyo furdaamin midba loo waayo. Dh: jahawareer.

5

murug -ga: (magac, lab, keli) marmid uu xadhig si xoog ah u marmo oo uu is dhexgalo oo kor iyo hoos isku laablaabmo oo la kala bixin kari waayo.

6

murug -ta: (magac, dhedig, keli) welwel iyo uur ku taallo loo qabo sida wax maqan ama natiijada wax tegey ay noqon doonto. Dh: murugo, uurkutaallo, walbahaar.

waa la naqliyay ✓

Ruqur muduggan

waa la naqliyay ✓

/ (n) ka-yimid ama u-dhashay. e.g. She hails from Mudug.

waa la naqliyay ✓

(adj) upper (apar) ~ sare. Ex: Mudug sare; upper Mudug

waa la naqliyay ✓

1

(I) Riccio africano;

2

(E) African Hedgehog;

3

(S) HIddig dhul (S. g. Hiddig dhul, Hidig dul); BILLEI (Mudugh: Billei); KULEI (Wajir: Kulei)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Camaleonte, generico;

2

(E) Chameleon, generic;

3

(S) CAGAARROW (S. c. m.; ‘Agariù, ‘Agar'ò); Gallajis (Mudugh: Galla gis); Gararaa (Afmedow: Gararà, Gururu); Jebisu (Garowe: Gevissu); Cirka dumei dhulka dumei (Chisimaio: ‘Irka dumei dhulka dumei); Isbedeshir (S. c. m. Isbedešir); Kan weyn (S. c. m. Kan wen); Odey Jirjirole (Mijertein: Odeğirğirole); Scadgidiis (Chisimaio: Škadidìs, S. g.: Sked Gedis); WEJEK (Dinsor: Weğek)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Pipistrelli in genere;

2

(E) Bats of any species;

3

(S) Cawo MÉR (Sg: ‘Auo Mer); FIID GUR (§.g.: Fid Gùr); FID MEER (Jirriban: Fid Mēr); SODAN SILLI (Mudugh: Sod silly), KIBILLE (S. c. m. Kibilléi, Kibil)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Geco che tosse;

2

(E) Taylor's coughing gecko;

3

(S) Abeeso DHAL (S. c. s. Avès dal); Qallajis, Gallajis (Mudugh: Gala ğis)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Irace di Bruce;

2

(E) Bruce's Dassie, yellow-spotted Dassie;

3

(S) BACONI (S. s.: Bà'oni; Wajir: Bauna); WIRO WIRO (Bur Eibi: Wiro wiro); WERI BAT BAT (Dinsor: weri bat bat); WALO JIIR (Garoe, Mudugh: Walo gir); DIB DIGGAH (Wajir: Dibdaggah)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Istrice;

2

(E) Porcupine;

3

(S) CAANAGUP (S. g.: ‘Anakup, ‘Anugub; Wajir: Anu Gub); ARRBESH (S. s.: Arrbesh); BILLEI (Mudugh: Billei); KABASHIR (Eji: Kabasir); KASHITO (Jobwar: Kašito, Dasito); DIDDO' (Hargeisa: Diddò)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Licaone;

2

(E) Cape hunting dog:

3

(S) BAR Cad (S. s. Bar'ad); YEI DUUR (Mudugh: Yei dūr); Yulei (Mudugh: Olei; UUBAATO (Mudugb: Obāto); RAKHLEY (S. c. s.: Raĥlei, Raklei)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Nitteride irsuta;

2

(E) Hairy slitfaced bat;

3

(S) Sodan silli, Sodan sily (Mudugh; sõd sillį)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Pettinatore;

2

(E) Speke's pectinator;

3

(S) DIB RIADLE (Garowe: Did ri'adle); WALO (Mudugh: Walò); DOLLI dagaha, Doli Dagax (Jesomma; Dolli Dagaḥ)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Farfalla diurna, generico;

2

(E) Butterfly, Strictly diurnal, not Moth;

3

(S) BAL KUTUMBLEI (Mudug: Bal kutumblei)

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) deegaan dadkii iyo duunyadiiba ka dhamaadeen. Dh: mudug.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar Soomaaliyeed oo jiib, jaan iyo sacab leh oo ka mid ah ciyaaraha lagu bururo ee ay aadka u xiiseeyaan dadka saarleyda ah. Ciyaartani waxay caan ku tahay gobollada Mudug, Galgaduud iyo meelo kale oo ay Soomaalidu degto, waxayna gaar u tahay ragga oo kaliya.

waa la naqliyay ✓

1

ciyaar da' weyn oo ka mid ah ciyaaraha saarka waxana laga ciyaaraa gobollo ay ka mid yihiin Waqooyi-Galbeed, Mudug, Bari iyo Banaadir ee Soomaaliya; qalabka loo qaato ama lagu ciyaar waxaa ka mid ah: durbaan iyo narso waxana la shidaa waxyaabaha udugga leh iyo cadarro kala nooc ah oo la isku shubo.

2

mingis-ka: (magac, lab, keli) saarka laga tumo dadka saarka leh. Dh: saar.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar aad u xiiso badan oo leh jiib, jaan, sacab iyo cod laashin ah waxay na caan ka tahay gobolloda Mudug. Galgaduud iyo Hiiraan ee Soomaaliya waxa la ciyaara xilliyda ciidaha iyo aroosyada.

waa la naqliyay ✓

1

cf: caasimad

2

de: Galkaayo [city in central Somalia] Capital of the Mudug region

3

lx: Gaalkacyo

4

pd: (Gaalkacayo)

5

ps: n0-loc

6

key: Gaalkacyo

waa la naqliyay ✓

1

bw: jicib

2

cf: gud

3

de: tree sp. (that produces an edible and nutritious nut contained in a shell or pod; it is found especially in the Mudug region; the nut is very nutritious

4

initial: y

5

lx: yicib

6

pd: (-ta)

7

ps: n2-f

8

key: yicib

waa la naqliyay ✓

1

(fal) socod liita soco. Dh: luud.

2

dugdug -ga: (magac, lab, keli) socodka qof gaboobay oo horey loo sii dhacdhaco. Dh: luud.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) meel si kadis ah ama kudo ah ugu boodid.

waa la naqliyay ✓

1

(Muddul-ka)

2

Aqal badanaa qol keliya ah oo wareegsan oo saqaf kor u fiiqan leh; (ama mundul, mundulle).

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: mundul.

waa la naqliyay ✓

m. n. circular hut with thatch roof

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) hut (hat) ~ mundul

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) aqal wareegsan oo badanaa qol keliya ah oo saqaf kor u fiiqan leh. Beereleydu muddul dhooba ah ayay dhistaan. Dh: mutulle, mutul, mundul, gombis.

waa la naqliyay ✓

1

a: mundul

2

de: circular hut with thatch roof

3

lx: muddul

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m

6

key: muddul

waa la naqliyay ✓

1

(fal) timaha ama caleenta daadso oo wax diiran noqo. Dh: galdhac, diiran, murux.

2

mudhux -a: (magac, lab, keli) wax aan dhogor ama diir lahayn. Dh: murux.

3

mudhux-a: (magac, lab, keli) diiridda midhaha bislaada diirka laga mudhxiyo sida kuwa garaska. Midhaha mudhuxa la sug. Dh: murux.

waa la naqliyay ✓

(fal) meelo badan ka turturuq. Bacda mudmud oo daldalooli. Dh: daldalooli.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) dacwad ooge cid soo eedeeya.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) sixir daran oo aad u adag.

waa la naqliyay ✓

1

(Mundul-ka)

2

Muddul.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) Aqal wareegsan oo inta badan dhis iyo dhoobo ka samaysan oo leh saqaf dhis iyo caws ah oo kor u fiiqan. la-mid: muddul, mundulle.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) Aqal wareegsan oo inta badan dhis iyo dhoobo ka samaysan oo leh saqaf dhis iyo caws ah oo kor u fiiqan. la-mid: muddul, mundulle.

waa la naqliyay ✓

m. n. circular hut with thatch roof

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) hut (hat) ~ muddul

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) aqal wareegsan oo badanaa qol keliya ah oo saqaf kor u fiiqan leh. Dh: mutulle, mutul, mundule, gombis.

waa la naqliyay ✓

1

a: mundulle (/ha) [n7-m]

2

de: circular hut with thatch roof

3

lx: mundul

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m

6

key: mundul

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) wax aad u yar. Dh: nusqaalo, huubo.

2

muqdur -ka: (magac, lab, keli) mugdi aad u daran ama madaw. Dh: gurcud. Li: caddo.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: murdad.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh 1. M. ah: qof aan dhar xirnayn. 2. M. ah: nafley dhogor ama baalal aan lahayn.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh 1. M. ah: qof aan dhar xirnayn. 2. M. ah: nafley dhogor ama baalal aan lahayn. murduxan f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Nefley wax murdux ah ahaansho. m.f.dh, murduxnaan.

waa la naqliyay ✓

m. n. (adj.): naked person; something bare; stripped, naked

waa la naqliyay ✓

1

de: naked person; something bare; [atr.] stripped, naked

2

lx: murdux

3

pd: (-a)

4

ps: n-m

5

syn: muddug

6

key: murdux

waa la naqliyay ✓

1

(Muruga-da)

2

Wax saamays daran leh oo maanku la murgo; caloolxumo; (ama murug).

waa la naqliyay ✓

1

murugo¹: m.dh (-ooyin, m.l) la-mid: murug² (1).

2

murugo²: m.dh (c.naf.) Xaalad maskaxeed oo qofku aad u qalbi xunyahay. Dhaqdhaqaaqu wuxuu noqon karaa mid kacsan oo aan xasillooneyn ama mid gaabiya oo an firfircooneyn. Dabeecadda qofka waxa ka muuqata rajobeel iyo beelosheeg. Hurdada, cuntada iyo fakarkaba oo xumaada.

waa la naqliyay ✓

m.dh (c.naf.) Xaalad maskaxeed oo qofku aad u qalbi xunyahay. Dhaqdhaqaaqu wuxuu noqon karaa mid kacsan oo aan xasillooneyn ama mid gaabiya oo an firfircooneyn. Dabeecadda qofka waxa ka muuqata rajobeel iyo beelosheeg. Hurdada, cuntada iyo fakarkaba oo xumaada.

waa la naqliyay ✓

f. n. anxiety, worry

waa la naqliyay ✓

-murugada: (n) sorrow (soor oo); misery (miz 'ari); dejection (dijak-shiri); gloom (gluum) ~ murug, tiiraanyo

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) welwel iyo uurkutaallo; caloolyaw lala mashquulo oo naftu walbahaar joogto ah ku jirto. Dh: murug, uurkutaallo, walbahaar.

waa la naqliyay ✓

1

de: anxiety, worry

2

lx: murugo

3

pd: (/da)

4

ps: n6-f

5

see: murug

6

key: murugo

waa la naqliyay ✓

حزن

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax muddug ah ahaansho. la-mid: muddugsan.

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) cidhib tiran oon waxba ka jirin ah. Wax muddugan ha doondoonin. Dh: cidhibla'.

2

muddugan: (tilmaame) qaawan oo mudh iyo gacan ah. Laba muddugan isma qaaddo.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dug-ga) Dugsi; duggaal.

2

2. (Dug-ta) a) Afgenbi u dhicid; ba', b) (Dug iyo deleb).

waa la naqliyay ✓

1

dug: m.l (-gag, m.l) 1. Meel aan dhaxan lahayn; duggaal; dugsi. 2. Dhinaca dabeyshu u socoto.

2

dųg¹: m.dh Delebka oo inta la rido aan wax dhibic ah lagu helin (cayaarta delebka).

3

dųg²: f.g/mg1 (-gay, -gtay) 1. (f.g) Wax jihadey u socdeen ka leexin. 2. (f.mg) Foorarsasho.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. shelter (from the wind ~ bad weather)

2

dug v. stoop down; fall face-down; have something bad happen (to oneself)

waa la naqliyay ✓

/dhag/ (v) eeg; dig.

waa la naqliyay ✓

(ereycodeed) dibida loo adeegsado oo ah in yar hore u soco.

waa la naqliyay ✓

n., (udder, nipple) candho, -adi.

waa la naqliyay ✓

1

(Mud-ka)

2

(xoolo) cad tahar iyo jiir iyo baruur isugu dhafan oo shafka iyo candhada u dhexeeya.

waa la naqliyay ✓

1

mud: m.l Cad, tahar iyo baruur isugu jira oo shafka iyo candhada u dhexeeya (geel).

2

mųd: f.g1 (-day, -dday) 1. Shay badanaa fiiqan meel ku turqid. 2. Cid daawo durid.

waa la naqliyay ✓

mųd: f.g1 (-day, -dday) 1. Shay badanaa fiiqan meel ku turqid. 2. Cid daawo durid. m.f.dh, mudid.

waa la naqliyay ✓

1

v. pierce; poke, prick; give an injection (to)

2

mud m. n. fatty meat from below the stomach

waa la naqliyay ✓