lee — Macnaha & Turjumaada

1

(lee-)

2

(waa aan leeyahay, (lee(y)ahay), waa uu lee yahay, waa ay lee yihiin, waa aad leedahay, waa ay leedahay, waa aad leedihiin; waa aannu/aynnu lee nahay) wax lihi u yihiin; haysta; qaba.

waa la naqliyay ✓

1

de: have ~ possess Root form of lahow ~ leh

2

lx: lee

3

pd: \pd-

4

ps: v5b-root

5

see: leedahay, leedihiin, leenahay, leeyahay

6

key: lee

waa la naqliyay ✓

1

(Abbaarid-da)

2

Leexleexad la'aan iyo toos u aadid; (ku abbaarid): ku toosin; ku duwid; ku aaddin.

waa la naqliyay ✓

1

(Abeesa-da)

2

Jaadad badan oo halaqa ka mid ah oo qaarkood waabaayo lee yihiin. Waxaa jira jaadad addimmo leh oo iyagana abeeso lagu magacaabo.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Abuur-ka) a) Wax aan hor u jirin uumis; alkun. b) Geed ubxa haya, docda uu lafta ama iniinta ku lee yahay, oo kolkii la beero korta oo geed hor leh oo cusub noqota; laf ama iniin ama cad kasta oo geed hor leh noqon karta; firi. c) Hawsha la qabto kolka beerta abuurka lagu rida hayo.

2

2. (Abuur-ta) Sida loo uumay (farsamo, hab, qaab); baxaalli.

waa la naqliyay ✓

1

(Adaar-biciid-ka)

2

Nagaar aan qodax lahayn oo ka baxa balliyada iyo togagga; wuxuu lee yahay, miro kuwa bunka u eg, dhirta dawadana waa ka mid.

waa la naqliyay ✓

1

(Addoon-ka, Addoon-ta)

2

Qof la lee yahay; bidde, biddad.

waa la naqliyay ✓

1

(Afjuxuunsi-ga)

2

Qof laga hadal badan yahay, oo inta iintaas u lee yahay lagu haadsado, xaq uu lee yahay lagu seejiyo ama wax uusan yeeleen lagu yeelsiiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Afyuun-ka)

2

Geed-ubax la beero oo waxtar (dawo) iyo dhibaato weyn labadaba leh, oo dhulka kulul ka baxa; wuxuu lee yahay dhacaan sida caanaha u cad oo la engejiyo, oo dabadeed la cuno ama sida sigaarka loo shito; kartida iyo maanka qofkaba habbisuu saaraa, haddaan degdeg la isaga qabanna waa lala doorsoomaa oo lala dufoobaa (sida xashiishka, qaadka ...).

waa la naqliyay ✓

1

(Amarkutaagla-ha)

2

Karti iyo awood la lee yahay ama la marooqsaday, oo si xun oo aan xaq ahayn, loogu dhaqmo; jaa'irnimo.

waa la naqliyay ✓

1

(Aqoonni-da, Aqoonni-ga)

2

Qof aqoon loo lee yahay; la yaqaan; indhagarad; (ama aqoonin).

waa la naqliyay ✓

1

(Ayeeyo-lugdheer-ta)

2

Xasharaad jaadad badan ah oo dheer oo dhuuban; waxay leedahay labo addin oo hore oo madaxa u dhow, oo waaweyn, oo qodxo leh iyo afar kaloo lugood, oo dhuudhuuban iyo baalal, midabkeeduna waa cagaar; ~ abooto-idabbadis.

waa la naqliyay ✓

1

(Baabsi-ga)

2

Baadi cid kale leedahay oo, xadid darteed, loo suntado, loo summadrogo.

waa la naqliyay ✓

1

(Baalfallaar-ta)

2

Mid ka mid ah shinbiro wadajir u duula oo xilliba dal u talaaba; caloosha waa ka caddahay, dhabarkuna waa madow iyo buluug isku darsan; waxay leedahay baalal dheerdheer oo fallaarta u eg, iyo dabo ganto leh.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Baar-ka) a) Geedka madixiisa kore oo laamuhu ka baxaan. b) (geel) Timaha kuruska korkiisa ka baxa. c)* Meel lagu iibsho waxyaalaha la cabbo, badanaa taagnaan baa wax lagu cabbaa.

2

2. (Baar-ta) Geed jaadad badan ah oo dhulka kulul ka baxa: wuxuu leeyahay dhex dheer oo aan lamo lahayn, madaxana wuxuu ku lee yahay caleemo aad u waaweyn oo dheerdheer.

waa la naqliyay ✓

1

(Baaruud-da)

2

Habaas qarxada oo xabbadda gudaheeda ku jira oo kolkii leebka (qarxiyaha) buntukhu ku dhaco, qaraxda oo gumuca rida.

waa la naqliyay ✓

1

(Babbaay-ga)

2

Geed dhulka kulul ka baxa oo yare baarta u eg; baarka sare wuxuu ku lee yahay caleemo balballaaran; wuxuu dhalaa miro waaweyn oo qaraha u eg oo iniino badan oo filfil u eki dhexda uga buuxaan; (ama mafafaay).

waa la naqliyay ✓

1

(Bakayla-ha)

2

Jaad nafleyda dhirta xagata ka mid ah oo aad u dheereeya; wuxuu lee yahay dhego dheerdheer, dhogor jilicsan, af bushinta kore ka faruuran, dabo gaaban, iyo lugo xoog badan oo dheerdheer.

waa la naqliyay ✓

1

(Balanbal-ka)

2

1. Geed aan weyneyn oo dhirta dawada ka mid ah; wuxuu lee yahay caleemo balbaallaaran iyo miro korka xaad adag ku leh; waxaa kaloo loo yaqaan geed-jinni iyo banji.

3

2. Dhibaato weyn; hoog; ba'; silic; saxariir; luufluuf.

waa la naqliyay ✓

1

(Balfin-ta)

2

1. Riddo la soo tuuray, inta ul ama gaashaan si yar loogu dhufto oo gees kale loo leexsho.

3

2. Biyaddiidka xoolaha; balaf.

waa la naqliyay ✓

1

(Barriijin-ta)

2

Neef aad u orda haya si kedo ah oo xoog leh u joojin ama dhinac ugu leexin.

waa la naqliyay ✓

1

(Biciid-ka)

2

Ugaarta waaweyn oo Afrika jaad ka mid ah: wuxuu lee yahay geeso dheerdheer oo toostoosan oo dib u jeeda.

waa la naqliyay ✓

/filii/ (v) cararid, baxsasho

waa la naqliyay ✓

v.i., (to fly) bax.

waa la naqliyay ✓

/glii/gleeful; (n) ray-rayn, riyaaq.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-leeyay, -laysay) 1. Xarig la xirayo il u yeelid. 2. Cid dhabateysasho.

waa la naqliyay ✓

v. cast the evil eye (on someone)

waa la naqliyay ✓

-yey / ileysay: (v) cause an evil eye

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale, isha ku mud; cid kale, ku legad isha. Dh: cawri, dhabo.

2

ilee: (fal) dharaar cad ka dhig oo iftiin u yeel. Dh: nalee, ifi, iftiimi.

waa la naqliyay ✓

1

de: cast the evil eye (on s.o.)

2

lx: ilee

3

pd: (ileeyey)

4

ps: v2b=

5

key: ilee

waa la naqliyay ✓

v.-root: have ~ possess

waa la naqliyay ✓

1

(Leeb-ka)

2

Ul yar oo dhuuban oo afka bir fiiqani kaga jirto oo qaansada laga gano; gamuun.

waa la naqliyay ✓

1

leeb¹: m.l (-bab, m.l) Ul yar oo dhuuban oo afka bir fiiqani kaga jirto oo qaansada laga gano; gamuun.

2

leeb²: m.l (-bab, m.l) (xisaab) Teed kasta oo tiro ah lehna hal dhinac u tax ama hal joog u tax.

waa la naqliyay ✓

1

leeb¹: m.l (-bab, m.l) Ul yar oo dhuuban oo afka bir fiiqani kaga jirto oo qaansada laga gano; gamuun.

2

leeb²: m.l (-bab, m.l) (xisaab) Teed kasta oo tiro ah lehna hal dhinac u tax ama hal joog u tax.

waa la naqliyay ✓

Vector

waa la naqliyay ✓

Vector

waa la naqliyay ✓

m. n. arrow; vector {physics}

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) arrow (aarowf dart (daart) ~ gamuun

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qori yar oo af dhuuban oo xagga dambe baarrumo lagaga xidho oo qaansada laga rido laguna dagaallamo. Dadkii hore waxay ku ugaadhsan jireen ama ku dagaallami jireen leeb. Dh: gamuun.

waa la naqliyay ✓

1

cf: gamuun

2

de: arrow; [ext.] vector {physics}

3

lx: leeb

4

pd: (-ka Pl: leebab (ka))

5

ps: n4-m

6

key: leeb

waa la naqliyay ✓

سَهُم

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cagta inteeda kore, cid kale ku dhufo. Dh: laad.

2

leed -ka: (magac, lab, keli) cagta inteeda kore, cid kale ku dhufasho. Dh: laad.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-fay, -ftay) Si tartiib ah carrabka wax u marin.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-fay, -ftay) Si tartiib ah carrabka wax u marin. m.f.dh, leefid.

waa la naqliyay ✓

v. lick

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) lick (lik). Ex: eey baa leefay; a dog has licked it

waa la naqliyay ✓

(fal) wax, carrabka ku tir; carrabka ku tiro. Malabka calaacasha ku tiixi oo leef.

waa la naqliyay ✓

1

de: lick

2

lx: leef

3

pd: (leefay)

4

ps: v1=tr

5

key: leef

waa la naqliyay ✓

لعق، لحس

waa la naqliyay ✓

[adjective] equal (in size)

waa la naqliyay ✓

1

de: equal (in size)

2

lx: leeg

3

ps: adj

4

see: le'eg

5

key: leeg

waa la naqliyay ✓

m. n. night

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: night

3

lx: leel

4

pd: (-ka Pl: leelal (ka))

5

ps: n4-m

6

key: leel

waa la naqliyay ✓

/liir/ (v) fiirin ama qishid jirka dumarka (ka il-macaysasho dhoolla caddayn rabid ah lugu daro). e.g. He leered at the young lady.

waa la naqliyay ✓

n., (an oblique look) gatin, -ti.

waa la naqliyay ✓

1

(Leex-a)

2

Cad caano adkaaday ah oo is-haysta oo inta mantagga soo raaca xagga afka ka yimaada.

waa la naqliyay ✓

m.l Caano is haysta oo la matago.

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): curdles in milk; coagulated vomited milk

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) dhareer caano la moodo oo adkaaday isna haysta oo matagga soo raaca.

waa la naqliyay ✓

1

de: curdles in milk; coagulated vomited milk

2

lx: leex

3

pd: (-a)

4

ps: n-m-mass

5

key: leex

waa la naqliyay ✓

levé, adj. - sare; kore; qaadid.

waa la naqliyay ✓

(fal) harag ole kaa samee.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-leeyay, -laysay) Wax ul la dhicid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-leeyay, -laysay) Wax ul la dhicid. m.f.dh, ulayn.

waa la naqliyay ✓

v. beat someone with a stick

waa la naqliyay ✓

-yey / uleysay: (v) hit or beat with a stick; cane (keeyn)

waa la naqliyay ✓

(fal) ul ku garaac; ul la dhac.

waa la naqliyay ✓

1

de: beat s.o. with a stick

2

initial: u

3

lx: ulee

4

pd: (uleeyey)

5

ps: v2b=tr

6

key: ulee

waa la naqliyay ✓

1

1. Tiraab xiriiriya ereyada iyo tixaha hawraarta: oo; -e. (Nin wanaagsan ee geesi ah).

2

2. Xarafka e oo dheer; (ē).

waa la naqliyay ✓

1

ee¹: xi. 1. Eray lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: “Nin wanaagsan ee geesi ah”, “Xarunta dhexe ee xisbiga”. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: “Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin”, “Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno”, “Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay”. la-mid: e.

2

ee²: u.j Eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. Tusaale: “Ee aabbe!”. la-mid: eeyaa.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. Erey lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: Nin wanaagsan ee geesi ah. Xarunta dhexe ee xisbiga. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin. Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno. Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay. la-mid: e.

waa la naqliyay ✓

1

conj. and; that which ...; so ...

2

ee [conjunction] of, pertaining to

3

ee [feminine] n. EE, long E [digraph letter of the Somali alphabet.]

4

ee inter. hey!, oh!

waa la naqliyay ✓

1

long vowel of e. Ex: Eebbe; God; creator. eeddo; aunt

2

ee (preposition) belonging or connected to: of. Ex: baabuurta cusub ee dawladda; the new cars of the government

waa la naqliyay ✓

1

shaqalka 'e' oo dheer.

2

ee: eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. 'Ee aabbe!' Dh: eeyaa.

3

ee: (xidhiidhiye) tiraab xidhiidhisa tixaha hawraarta weedhaysan. Kani waa dersigii xisaabta ee uu shalay macallinku innoo dhiibay.

waa la naqliyay ✓

و

waa la naqliyay ✓

1

-le

2

Erey aan keli isu taagin ee magacyada qaarkood lagu dabakaro, ulajeeddadiisuna tahay: leh, haysta; kd. (sida: dukaanle; hilible; alifle).

waa la naqliyay ✓

art. - qodob dheddig oo wadar ah.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax qabid. Anaa le buuggan. Dh: leh.

2

le: (fal) hadal dhihid. Cabdi baa le, anaa cunay cashadii. Dh: leh.

3

le: (fal) wax malayn. Dh: leh.

4

le: (dabakar) salkorodh magaca lab ku dabakarma oo sameeya magac xirfadeedka uu qofku ku abtirsado. Xiddhigle, waranle, abjedle, dhagaxle.

5

le: (dabakar) salkorodh kolka uu xubnaha dadka badhkood la xidhiidho tusa wax la'aan. Indhoole, ilkoole, cagoole. Dh: laawe.

waa la naqliyay ✓

le, art. masc. - -ka.

waa la naqliyay ✓

/bii/ shinni (cayayaanka malabka sameeya).

waa la naqliyay ✓

/bii/ shynny.

waa la naqliyay ✓

n., shinni, -di.

waa la naqliyay ✓

fk. Qurub lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. Tusaale: “Ila hadal dee! Dee, maxaad u yeeshay?”.

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. I sii dee qalinka.

waa la naqliyay ✓

/fii/ (n) ujro (lacagta laga bixiyo adeeg, iskuul iwm) e.g. The admission fee was quite high.

waa la naqliyay ✓

fée, n.f. - naag aad u caqli badan.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid. m.f.dh, gayn.

waa la naqliyay ✓

v. take, carry, convey, transport; lead, bring to ~ into, escort

waa la naqliyay ✓

1

-yey / geysay: (v) carry, lead or take into a specified location; bring (hiring); transport (taraanispoort).

2

isu gee -yey / geysay: (v) total (tootel); add (aadh); combine (kom-baayn); sum (saam), add up ~ isku dar

waa la naqliyay ✓

(fal) meel ama qof ka qaad oo meel ama qof kale gaadhsii. Weelka madbakha gee. Li: keen.

waa la naqliyay ✓

Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo; (ama heeh).

waa la naqliyay ✓

fk. Erey “ku maqlay” ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

fk. Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

inter. yes!, go on!; I hear you; I'm listening

waa la naqliyay ✓

quel (suffixe).

waa la naqliyay ✓

(interjection) yes (yees) ~ heeh

waa la naqliyay ✓

1

(falkaabe) waan ku maqlaa; haye aqbalay. Dh: hoow, heeh.

2

hee: (falkaabe) warka lagaga guro qof waano ama amar bixinaya oo qofka la waaninayo ama wax la amrayaayi ku celceliyo.

waa la naqliyay ✓

1

Kee?

2

Kuma? Iyama? Ayo? Yaa?

waa la naqliyay ✓

kee¹: mu.we.l kuwee, w Magacuyaal weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: “ Waa kee midka aaday xafiiska?.”

waa la naqliyay ✓