kud

(Kuud-ka)

Dhis adag oo salkiisu wareegsan yahay ama afargees yahay, oo ballaciisa iyo dhererkiisa kore, dhererkiisu wax badan, badan yahay; in lagu dagaallamo iyo qurux labadaba waa loo dhisaa.

m.l (-dad, m.l) 1. Dhismo adag oo salkiisu wareegsanyahay ama afar gees yahay oo qurux ama in lagu dagaallamo loogu talaggalay. 2. Dhismo loogu talaggalay in korkiisa wax laga daawado, dhismayaasha kale oo dhanna ka dheer.

m.l (-dad, m.l) 1. Dhismo adag oo salkiisu wareegsanyahay ama afar gees yahay oo qurux ama in lagu dagaallamo loogu talaggalay. 2. Dhismo loogu talaggalay in korkiisa wax laga daawado, dhismayaasha kale oo dhanna ka dheer.

m. n. tower

-ka: (magac, lab, keli) dhis adag oo salkiisu wareegsan yahay ama afargees ah, oo ballaciisa iyo dhererkiisa kore, dhererkiisu wax badan, yahay; in lagu dagaallamo iyo qurux labadaba waa loo dhisaa.

cf: qalcad

de: tower

lx: kuud

pd: (-ka Pl: kuudad (ka))

ps: n4-m

key: kuud

Ku: Erey leh ulajeeddooyin badan oo ay kamid yihiin. a) Adiga (sida: yaa ku diley? Cali miyaa marada ku siiyey? b) Isaga/iyaga (ku dheh), c) Wax wax lagu qabsado; (markabka ku dhoof; irbadda ku mud; qalinka wax ku qor; fandhaalka wax ku cun; ... iyo kuwo kale oo badan).

Ku: — Qof ama wax keliya oo lab; mid.

-Ah — Qodobka ka oo noqda ku kolkuu ka dabadhaco magac la tilmaama hayo ama wax laga sheega hayo (sida: aqalku waa weyn yahay; qalinku waa jaban yahay; wiilku waa bukaa; ninku waa geesi...).

ku¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaama qofka labaad ee kelida ah, oo lala hadlayo.

ku²: mu.ac.l (kuwo, w) Magacuyaal aan cayinnayn oo lab ah oo cid ama wax maqan tilmaamaya. Tusaale: “Maanta ku aan isku fasal ahayn baan arkay”.

ku³: h (naxwe) Qurub la isticmaalo falka bidixdiisa: a) qurub la xiriira wax ama meel gudohooda fal uu ka dhacayo. Tusaale: “Biyaha weelka ayay ku jiraan”; b) qurub la xiriira wax ama qof uu fal taabanayo. Tusaale: “Kursigii ayuu ku fadhiyaa”, “Xarigga geedka ku xir!”; c) qurub la xiriira wax wax lagu qabsado. Tusaale: “Qalinka wax ku qor!”; d) ugu: qurubyo lagu cabbiro kalasarraynta. Tusaale: “Wiilasha asaga ayaa ugu wanaagsan”.

ku¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaama qofka labaad ee kelida ah, oo lala hadlayo.

ku²: mu.ac.l (kuwo, w) Magacuyaal aan cayinnayn oo lab ah oo cid ama wax maqan tilmaamaya. Tusaale: Maanta ku aan isku fasal ahayn baan arkay. mu.ac.w, kuwo.

ku³: h (naxwe) Qurub la isticmaalo falka bidixdiisa: a) qurub la xiriira wax ama meel gudohooda fal uu ka dhacayo. Tusaale: Biyaha weelka ayay ku jiraan. b) qurub la xiriira wax ama qof uu fal taabanayo. Tusaale: Kursigii ayuu ku fadhiyaa. Xarigga geedka ku xir! c) qurub la xiriira wax wax lagu qabsado. Tusaale: Qalinka wax ku qor! d) ugu: qurubyo lagu cabbiro kalasarraynta. Tusaale: Wiilasha asaga ayaa ugu wanaagsan.

pron., sg. you, thee

ku prep: in, on, at, to, into, onto, upon; with regard to; with, by means of, using (as instrument)

ku m. n. someone ~ something [masculine.]; item, object

1) toi, te (objet), 2) dans, 3) à, 4) vers, 5) sur, 6) avec, 7) envers, 8) contre.

(preposition) on; at or with

(magacuyaal) layeele oo tilmaama qofka labaad ee kelida ah, oo lala hadlayo.

ku: (magacuyaal) aan cayinnayn oo lab ah oo cid ama wax maqan tilmaamaya. Waxa maanta xafiiska ligu yimid ku aan hore isku niqiin. Wa: kuwo.

ku: (qurub) naxwe ahaan erey la xidhiidha wax ama meel gudaheeda fal uu ka dhacayo, sida: 'Shaahu kildhiga ayuu ku jiraa,' ama la xidhiidha wax ama qof uu fal taabanayo, sida: 'Aamina sariirta ayay ku huruddaa' ama shey wax lagu qabsado, sida: 'Buuggan xusuusta ku qoro'.

ku: (magacuyaal) tilmaama qofka saddexaad ee layeelaha ah. Ushan eyga ku dhufo.

عِنْدَ عَلَى فِي

(Bud-da)

Godka qofka dhinta la geliyo; xabaal; qabri; iil.

bud¹: m.l Ul lagu dagaallamo oo madaxa buuran; bur; garruun. la-mid: bųr¹.

bud²: m.dh 1. Ciidda la tuuro qabriga dushiisa oo calaamad u ah. 2. Iil. 3. B. soo dheh: soo bixid (qorrax, dayax iyo wixi lamida).

bud¹: m.l Ul lagu dagaallamo oo madaxa buuran; bur; garruun. la-mid: bųr.

bud²: m.dh 1. Ciidda la tuuro qabriga dushiisa oo calaamad u ah. 2. Iil. 3. B. soo dheh: soo bixid (qorrax, dayax iyo wixi lamida).

Ruqur

f. n. grave, tomb

/bad/ (n) fiiddy geethy.

-da: (magac, dhedig, keli) qabriga ruuxa dhinta lagu aaso ee lagu duugo. Raggii aniga ii burin lahaa, waa bud aakhiro'e. Dh: xabaal.

bud -ka: (magac, lab, keli) ul madax kuusan ama buuran leh oo gaaban. Bud buu dabada u qabtay ninkay is qardoofeen.

de: grave, tomb

lx: bud

pd: (-da Pl: budad (ka))

ps: n4-f

key: bud

n., (of ruminants) calalnaqsi, -gi, calyacelis, -ki.

dud¹: m.dh Baadiye, duur.

dųd¹: m.dh Cid meel wada deggan.

dud²: f.mg1 (-day, -dday) 1. Qof caro muujin isagoo u fooltubaaya qofkuu u caraysnaa. 2. Gurigeeda ka tagid caro awgeed (qof haween ah). Tusaale: “Xaliima ninkeedii bay ka soo dudday”. 3. U d.: wax ul, gacan iyo wixi lamida u baacin.

dųd²: f.mg1 (-day, -dday) la-mid: did.

f.mg1 (-day, -dday) 1. Qof caro muujin isagoo u fooltubaaya qofkuu u caraysnaa. 2. Gurigeeda ka tagid caro awgeed (qof haween ah). Tusaale: Xaliima ninkeedii bay ka soo dudday. 3. U d.: wax ul, gacan iyo wixi lamida u baacin. m.f.dh, dudid.

inch. v. sulk, be in a bad mood, get angry

dud v. scatter, disperse (out of fear)

-ay / day: (v) become angry; anger (ang-ger) ~ carood, cadhood, xanaaq

(fal) cadho kaga tag ciddii aad danwadaagta ahaydeen; cadho kaga tag lammaanahaad u dhaxday. Dh: umal.

dud: -ka: (magac, lab, keli) biyo yar oo weel biyood salkiisa ku jira. Dh: duuddo.

(Fud-ka)

Cad yar oo kankoonsan oo is haysta; bur; fudul.

m.l (-dad, m.l) Kuus ciid ah oo is haysta.

m.l (-dad, m.l) Kuus ciid ah oo is haysta.

m. n. lump (of soil)

-ka: (magac, lab, keli) cad ama guntin yar oo kankoonsan oo is haysata. Dh: fudul.

cf: fudul

de: lump (of soil)

lx: fud

pd: (-ka Pl: fudad (ka))

ps: n4-m

key: fud

(Gud-da)

Geedka yicibtu ka baxdo; geed-yicibeed.

gud¹: m.dh Geed-gaab laamo dhuudhuuban leh oo dhala miro macaan oo loo yaqaan yicib.

gud²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Cid buuryo ka goyn. 2. (f.g) Deyn bixin. 3. (f.mg) Habeen socosho. 4. (f.mg) Ku g.: haweenay daba gurid.

gud¹: m.dh Geedgaab laamo dhuudhuuban leh oo dhala miro macaan oo loo yaqaan yicib.

gud²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Cid buuryo ka goyn. 2. (f.g) Deyn bixin. 3. (f.mg) Habeen socosho. 4. (f.mg) Ku g.: haweenay daba gurid. m.f.dh, gudid.

v. cut off, clip; circumcise

gud v. pay recompense, pay back, compensate

gud v. travel at ~ by night

gud [feminine] n., [collective] almond tree

Cordeauxia edulis 03

(Gud) C.0g Cordeauxia edulis Hemsl. Caesalpinaceae.

-ay: (v) 1. pay back or compensate; reimburse (riiimbeers) 2. travel at night ~ gudaal

gud -da: (n) name of a wild fruit tree

(fal) u abaal celi. Gud abaalkii laguu galay.

gud: (fal) habeen socod samee; inta habeennimada lagu jiro socdaal. Dh: guur.

gud: (fal) xubinta taranka ee ilmo yar, cad ka jar, hanjafka ka goo. Hablahaaga sida sunnada ah u gud. Dh: xalaalee.

(Hud-da)

1. Xubnaha uurkujirta midkood oo inta xuubkii ku rognaa soo jeexa, meel ka soo buurta.

2. Xuddunta soo buurata; buuf.

hud¹: m.dh (-do, m.l) Xiidmo soo gala meel caloosha ka mid ah oo xuubkii ku dahaarnaa dillaacay.

hud²: f.g1 (-day, -dday) Dhar dillaacsan tolid.

f. n. hernia

-da: (magac, dhedig, keli) xudunta oo soo buurraata. Dh: buuf.

hud-da: (magac, dhedig, keli) meel baydhsan ama leexsan.

hud-da: (magac, dhedig, keli) xubnaha uurkujirta midkood oo inta xuubkii ku rognaa soo jeexa, meel kasoo buurta.

(fal) gab kaalin kugu aaddan oo ku toosi waa; kaalin ka soo bixi waa. Dh: lugjiid, gab. Li: loog. kaab, caawi, badhitaar, xooji, tiiri.

/kidh/ (infl)(n) 1. cunug, ilmo yar e.g. How many kids do you have? 2. dhalinyaro. 2. ceesaan, neef ari ah oo dhalin yar.

n., waxar, -ti.

(Kub-ka)

Cagta iyo lowga xubinta u dhexaysa.

m.l (-bab, m.l) Cagta iyo lowga xubinta u dhexeysa.

m.l (-bab, m.l) Cagta iyo lowga xubinta u dhexeysa.

m. n. lower leg, shin, calf, shank

-ka: (n) calf (kaaf); shin (shin); the fleshy back part of the human leg between the knee and ankle

-ka: (magac, lab, keli) lugta inta u dhaxaysa kuraanta iyo jilibka. Wa: kubab.

de: lower leg, shin, calf, shank

lx: kub

pd: (-ka Pl: kubab (ka))

ps: n4-m

key: kub

(Kuf-ka)

Laamaha guurka mid kamid ah oo ku saabsan dadka isu dhigma oo is guursan kara iyo kuwa aan is guursan karin, iyadoo laga eegayo dhinacyo badan (dhalasho, xirfo, caafimaad, kd.); geyaan.

kuf¹: m.l.kh K. ah: isu qalmidda ay isu qalmaan laba qof xagga guurka, iyadoo laga eegayo dhinacyo badan sida: dhala-sho, xirfo, caafimaad iyo wixi lamida; geyaan.

kuf²: f.mg1 (-fay, -ftay) Nafley socota horay u dhicid.

kuf¹: m.l.kh K. ah: isu qalmidda ay isu qalmaan laba qof xagga guurka, iyadoo laga eegayo dhinacyo badan sida: dhalasho, xirfo, caafimaad iyo wixi lamida; geyaan.

kuf²: f.mg1 (-fay, -ftay) Nafley socota horay u dhicid. m.f.dh, kufid.

m. n., [collective] marriage between people of equal status; social status, tribal honor

kuf v. trip, stumble, fall (over), slip

-ay / tay: (n) fall down; fall (fool)

-ka: (magac, lab, keli) geyaanka oo ku salaysan inay labada is calmatay iyo labadooda qoys isla jaanqaadayaan iyo in kale.

(Kug-ta)

Waw walba oo fiiqan, meesha ugu korraysa; dhalo; dhako; fiin.

m.dh Wax walba oo taagan, meesha ugu korreysa; dhako.

m.dh Wax walba oo taagan, meesha ugu korreysa; dhako.

Azimuth

Azimuth, Zenith

f. n., loc. point, tip, peak, summit; crown of the head

-ta: (magac, dhedig, keli) wax walba oo fiiqan, meesha ugu korraysa. Dh: dhalo, dhako, fin.

cf: baso, dhako, dhalo

de: point, tip, peak, summit; crown of the head

lx: kug

pd: (-ta)

ps: n0-f-loc

key: kug

(Kul-ka)

Dabka iyo qorraxda, waxa laga dareemo; kulayl.

m.l Diirimaadka fallaaraha qorraxda iyo shidaal gubanaya bixiyaan oo jirka nafleydu kahdo.

m.l Diirimaadka fallaaraha qorraxda iyo shidaal gubanaya bixiyaan oo jirka nafleydu kahdo.

Heat