kee — Macnaha & Turjumaada

1

Kee?

2

Kuma? Iyama? Ayo? Yaa?

waa la naqliyay ✓

kee¹: mu.we.l kuwee, w Magacuyaal weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: “ Waa kee midka aaday xafiiska?.”

waa la naqliyay ✓

1

kee¹: mu.we.l (kuwee, w) Magacuyaal weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: Waa kee midka aaday xafiiska?

2

kee²: (-kee) dk.we.l Dibkabe weyddiimeed oo lab, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: Wiilkee baa kula hadlay?

waa la naqliyay ✓

(pronoun) which (wif); who (huu); used only for masculine singular nouns ~kuma

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Dh: kuwee.

2

kee: (dibkabe) weyddiimeed oo lab, oo wax ama qof lagu hubsado. Qalinkee la ii soo iibshay?

waa la naqliyay ✓

1

(Ajalid-da)

2

1. (Waqti) dib u dhigid.

3

2. Geeri ku keenid; dilid.

waa la naqliyay ✓

1

(Alaalabbaq-a)

2

Biqid aan aqoon ku dhisnayn; baqdin qalo keento; malabbaq.

waa la naqliyay ✓

1

(Arrimin-ta)

2

Talo keenid; guddoomin; talin; maarayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Asaraarid-da)

2

Hadal la sheegay asaraar ka hor keenid; beenin; ogaaldiidid.

waa la naqliyay ✓

1

(Atoor-ka)

2

Sagaarada keeda lab.

waa la naqliyay ✓

1

(Ayaan-ka)

2

1. Xoog la moodo inuu dadka u keeno xumaan ama samaan; cawo; hoodo; ul; nasiib;

3

2. (Ayaan-ta) Qorrax-soo-baxa iyo qorraxdhaca inta u dhexaysa oo iftiinka ah; maalin; dharaar; casho.

waa la naqliyay ✓

Kuma? Kee? Tuma? Tee?

waa la naqliyay ✓

1

1. Erey ulajeeddooyin midabyo badan leh sida 'waa yahay e,' 'Arrintii hore daayey ama ka noqday e,' oo la yiraahdo inta badan kolka wax kabbixiwaa ah lays yeelsiiyo ama layska yeersiiyo (wax aan lagu jacsanayn ama cagajiid lagu yeelo); Bal hoo, bal kaalay, bal ina keen; wiilka bal u yeer.

2

2. (Bal-ka) a) Geedka meseggada, galleyda, kd. inta laamaha iyo caleemaha ah. b) Ballan; wacad; axdi.

waa la naqliyay ✓

1

(Balala-da)

2

1. Geedo waabaayo leh.

3

2. Xoolo ceel la keeno, iyadoo aan yeel loo sidin oo dabadeed baryo lagu waraabsho.

4

3. Bilaw; unug.

5

4. Cudur xoolaha ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

1

(Bandhig-ga) 1. Alaab ganacsi ama masawirro ama wax kale oo si habaysan, meel fagaare ah, la isugu keeno si dadweynuhu u daawado, waxna uga iibsado.

2

2. Carwo yar.

waa la naqliyay ✓

1

(Baqa-da)

2

Saamayska wax cabsi lihi keeno; cabsi; carar; (ama baqe).

waa la naqliyay ✓

1

(Biinan-ka)

2

Cudur maskaxeed oo keena in qofku, wax aan waxba ahayn ka dido, ama ka naxo, ama la boodo, sida wax bayr qaba.

waa la naqliyay ✓

1

(Bixin-ta)

2

1. Meel (gudo, dhex, ...) ka saarid.

3

2. Korin, dibad keenid.

4

3. (dab, ...) hurin; shidid; daarid.

5

4. Siin; dhiibid.

waa la naqliyay ✓

1

(Boos-ka)

2

1. Aad u gaboobey oo tabar yareeyey; daldaloollo iyo nabarro filweynidu keentay.

3

2. Midab (faras); boosay.

waa la naqliyay ✓

1

(Cabaadin-ta) (ka cabaadin)

2

Cabaad ka keenid.

waa la naqliyay ✓

1

(Cabsi-da)

2

Wax dhibaato keena ama xun ama xanuun leh, kd., argaggaxa ay nafleyda uurkeeda ku abuuraan; aragaggax, biqid, welwel.

waa la naqliyay ✓

1

Caku!

2

Erey la yiraahdo kolka wax la kahdo ama la nebcaysto, sida: Caku ninkaas, maxaa noo keenay! Caku dunida! Hah!

waa la naqliyay ✓

1

(Caraysiin-ta)

2

(ka caraysiin) Caro ku abuurid; ka xanaajin; umal iyo dhirif ka keenid.

waa la naqliyay ✓

1

(Carwa-da)

2

Urur waqti go'an leh oo xoolaha ganacsiga, mood iyo noolba, meel laysugu keeno oo lagu kala iibsado; souq weyn; bandhig.

waa la naqliyay ✓

1

(Ciidamin-ta)

2

1. Adeegid; xoog yeelad, tabargelid.

3

2. Ciidan keenid; (ama ciidmid).

waa la naqliyay ✓

1

de: which?, who? [MASCULINE]

2

lx: -kee

3

ps: qw-det-m

4

xe: Which one is he/it?

5

xv: -ee, -gee, -hee

6

key: -kee

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-keeyay, -kaysay) 1. Xolo meel ku caashaqid. 2.(f.g) Labo wax ama ka badan wax isle'eg ka dhigid. 3. (f.mg) Ku e.: wax meel ku joojin. 4. (f.mg) Isu e.: wax qaabkiisa isu yeelid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-keeyay, -kaysay) 1. Xoolo meel ku caashaqid. 2.(f.g) Labo wax ama ka badan wax isle'eg ka dhigid. 3. (f.mg) Ku e.: wax meel ku joojin. 4. (f.mg) Isu e.: wax qaabkiisa isu yeelid. m.f.dh, ekayn.

waa la naqliyay ✓

v. cause to have a certain appearance, make similar, make look like; limit

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eeg ekay.

2

ekee: (fal) (la ~) eeg ekay.

waa la naqliyay ✓

1

de: cause to have a certain appearance, make similar, make look like; limit

2

lx: ekee

3

pd: (ekeeyey)

4

ps: v2b=

5

key: ekee

waa la naqliyay ✓

1

(Keeb-ka)

2

(Buntukh, kd.) bir yar oo qaroofan oo kolka farta dib loogu soo jiido, qarxiyaha ka wareegta, oo xabbaddu dhacdo; farged; riishad.

waa la naqliyay ✓

m.l (-bab, m.l) Bir yar oo qaroofsan oo kolka farta dib loogu soo jiido, qarxiyaha ka wareegta, oo xabbaddu dhacdo; riishad.

waa la naqliyay ✓

m.l (-bab, m.l) Bir yar oo qaroofsan oo kolka farta dib loogu soo jiido, qarxiyaha ka wareegta, oo xabbaddu dhacdo; riishad.

waa la naqliyay ✓

m. n. trigger

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) trigger (trig ger); trigger of firearm ~ riishad

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) halka marka qoriga la ridayo farta lagu qabto ee ridda rasaasta. Kaskiisaba ma gelin willyar baa keebka kuu qabane.

waa la naqliyay ✓

1

de: trigger

2

lx: keeb

3

pd: (-ka Pl: keebab (ka))

4

ps: n4-m

5

syn: fargad, riishad

6

key: keeb

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) cake (keyk) ~ doolshe

waa la naqliyay ✓

Laf saxan

waa la naqliyay ✓

/kiil/on an even keel;(n) 1. birta dhexe oo doontu ku dhisan tahay (udub dhexaadka doonta). 2. wax dagan oo sidii la rabay u socda (si miisaaman u socda).

waa la naqliyay ✓

n., (of a ship) xeraab, -ki.

waa la naqliyay ✓

1

keen¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele ee tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa ay ku jiraan. Tusaale: “Cali baa isugu keen yeeray”.

2

keen²: f.g1 (-nay, -ntay) 1. Wax meel durugsan yaal meel dhow u soo qaadid. 2. Cid wax u dhiibid.

waa la naqliyay ✓

1

keen¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele ee tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa ay ku jiraan. Tusaale: Cali baa isugu keen yeeray.

2

keen²: f.g1 (-nay, -ntay) 1. Wax meel durugsan yaal meel dhow u soo qaadid. 2. Cid wax u dhiibid. m.f.dh, keenid.

waa la naqliyay ✓

v. bring

waa la naqliyay ✓

/kiin/ (adj) 1. aad u danaynaya; usoo jeeda (niyad fiican u haya). e.g. Most girls are not keen on football. 2. af wax gooya leh; fiiqan (mindida, sakiinta iwm).

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) bring (hiring); fetch (fef); bring back

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) magacuyaal layeele ee tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa ay ku jiraan.

2

keen: (fal) gacantayda soo geli ama agtayda soo dhig; ii soo dhiib.

3

keen -ta: (magac, dhedig, keli) su'aasha iyo baahida joogtada ah.

waa la naqliyay ✓

/kiip/ keeping, kept;(v) 1. hayn; gacan ku hayn (sii hayn) e.g. Can you keep these books for me? (v) 2. xafidid; xajin (sidii ballanku ahaa u fulin).e.g. He kept his promise.

waa la naqliyay ✓

v.tr., hoo, hay, hayso, qabo; keep for you, dhigo, qaado; keep your promise, hadalkaaga daso or xejiso; keep asunder, kala baydhi; keep away, off, fogay, fogee, ka fogee; keep back, dib u celi; keep down, hoos u hay; keep under your temper, camalkaaga iska hoosaysii; keep where you are, halkaad joogtid joog; keep off, duw, naga duw.

waa la naqliyay ✓

Erey tilmaama wax lab oo qofka hadla haya ka fog, kaas iyo koo-na, ka weecsan.

waa la naqliyay ✓

keer¹: mu.ti.l (kuweer, w) Magacuyaal tilmaame oo lab, oo wax ama cid hadlaha ka fog yarana jaahiisa ka babcan lagu tilmaansado. Tusaale: “Keer baa fariistay meeshaadii ee ka kici”.

waa la naqliyay ✓

1

keer¹: mu.ti.l (kuweer, w) Magacuyaal tilmaame oo lab, oo wax ama cid hadlaha ka fog yarana jaahiisa ka babcan lagu tilmaansado. Tusaale: Keer baa fariistay meeshaadii ee ka kici.

2

keer²: (-keer) dk.ti.l Dibkabe tilmaame oo magac lab dib looga qodbo oo wax ama cid hadlaha ka fog yarana jaahiisa ka babcan lagu tilmaansado.

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) tilmaame oo lab oo wax ama cid hadlaha ka fog jaahiisana ka babcan lagu tilmaansado. Wa: kuweer.

2

keer: (dibkabe) tilmaame oo magac lab dib looga qodbo oo wax ama cid hadlaha ka fog jaahiisana ka babcan lagu tilmaansado.

waa la naqliyay ✓

Ruug

waa la naqliyay ✓

1

(n) the joint or region of the human leg that is between the thigh and calf,

2

jilib

waa la naqliyay ✓

/nii/ (n) lawga; jilibka (loow)

waa la naqliyay ✓

n., jilib, -ki, rug, -gi; knee-pan, kurankur, -ti; bend the knee, jilibka dhig.

waa la naqliyay ✓

1

1. Tiraab xiriiriya ereyada iyo tixaha hawraarta: oo; -e. (Nin wanaagsan ee geesi ah).

2

2. Xarafka e oo dheer; (ē).

waa la naqliyay ✓

1

ee¹: xi. 1. Eray lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: “Nin wanaagsan ee geesi ah”, “Xarunta dhexe ee xisbiga”. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: “Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin”, “Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno”, “Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay”. la-mid: e.

2

ee²: u.j Eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. Tusaale: “Ee aabbe!”. la-mid: eeyaa.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. Erey lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: Nin wanaagsan ee geesi ah. Xarunta dhexe ee xisbiga. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin. Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno. Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay. la-mid: e.

waa la naqliyay ✓

1

conj. and; that which ...; so ...

2

ee [conjunction] of, pertaining to

3

ee [feminine] n. EE, long E [digraph letter of the Somali alphabet.]

4

ee inter. hey!, oh!

waa la naqliyay ✓

1

long vowel of e. Ex: Eebbe; God; creator. eeddo; aunt

2

ee (preposition) belonging or connected to: of. Ex: baabuurta cusub ee dawladda; the new cars of the government

waa la naqliyay ✓

1

shaqalka 'e' oo dheer.

2

ee: eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. 'Ee aabbe!' Dh: eeyaa.

3

ee: (xidhiidhiye) tiraab xidhiidhisa tixaha hawraarta weedhaysan. Kani waa dersigii xisaabta ee uu shalay macallinku innoo dhiibay.

waa la naqliyay ✓

و

waa la naqliyay ✓

qui? quel?

waa la naqliyay ✓

/bii/ shinni (cayayaanka malabka sameeya).

waa la naqliyay ✓

/bii/ shynny.

waa la naqliyay ✓

n., shinni, -di.

waa la naqliyay ✓

fk. Qurub lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. Tusaale: “Ila hadal dee! Dee, maxaad u yeeshay?”.

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. I sii dee qalinka.

waa la naqliyay ✓

/fii/ (n) ujro (lacagta laga bixiyo adeeg, iskuul iwm) e.g. The admission fee was quite high.

waa la naqliyay ✓

fée, n.f. - naag aad u caqli badan.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid. m.f.dh, gayn.

waa la naqliyay ✓

v. take, carry, convey, transport; lead, bring to ~ into, escort

waa la naqliyay ✓

1

-yey / geysay: (v) carry, lead or take into a specified location; bring (hiring); transport (taraanispoort).

2

isu gee -yey / geysay: (v) total (tootel); add (aadh); combine (kom-baayn); sum (saam), add up ~ isku dar

waa la naqliyay ✓

(fal) meel ama qof ka qaad oo meel ama qof kale gaadhsii. Weelka madbakha gee. Li: keen.

waa la naqliyay ✓

Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo; (ama heeh).

waa la naqliyay ✓

fk. Erey “ku maqlay” ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

fk. Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

inter. yes!, go on!; I hear you; I'm listening

waa la naqliyay ✓

quel (suffixe).

waa la naqliyay ✓

(interjection) yes (yees) ~ heeh

waa la naqliyay ✓

1

(falkaabe) waan ku maqlaa; haye aqbalay. Dh: hoow, heeh.

2

hee: (falkaabe) warka lagaga guro qof waano ama amar bixinaya oo qofka la waaninayo ama wax la amrayaayi ku celceliyo.

waa la naqliyay ✓

Fure

waa la naqliyay ✓

/kii/ (n) 1. fure; muftaax e.g. Have you seen my keys? 2. xal u ah (fure u ah) e.g. A key to this problem. 3. badhanka la garaaco (botoonka teebka iwm). e.g. You have to press the return key. 4. muhiim ah (ugu muhiim san). e.g. Education is the key to success.

waa la naqliyay ✓

n., muftaax, -i.

waa la naqliyay ✓

1

(lee-)

2

(waa aan leeyahay, (lee(y)ahay), waa uu lee yahay, waa ay lee yihiin, waa aad leedahay, waa ay leedahay, waa aad leedihiin; waa aannu/aynnu lee nahay) wax lihi u yihiin; haysta; qaba.

waa la naqliyay ✓

1

de: have ~ possess Root form of lahow ~ leh

2

lx: lee

3

pd: \pd-

4

ps: v5b-root

5

see: leedahay, leedihiin, leenahay, leeyahay

6

key: lee

waa la naqliyay ✓

1

Mee?

2

Xaggee jiraa? Aaway? Meeyey?

waa la naqliyay ✓

e.we (meedey; meeye/maye) Xaggee ayuu jiraa?, aaway?. Tusaale: “Wiilku mee?”, “Ku mee?”.

waa la naqliyay ✓

e.we (meedey; meeye/maye) Xaggee ayuu jiraa?, aaway?. Tusaale: Wiilku mee? Ku mee? e.we, maye. e.we.dh, meeday. e.we, meeyay. e.we, meeye.

waa la naqliyay ✓

loc. question word, m. where is he / it [masc.]?

waa la naqliyay ✓

(interrogative word) where is he? Ex: mee Cali? where is Ali?

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) erey u dhigma aaway, halkee ayuu jiraa. Dh: aaway, aw, meeyey.

waa la naqliyay ✓

1

a: meeyey

2

de: where is he / it [masc]?

3

lx: mee

4

ps: qw-loc-m

5

key: mee

waa la naqliyay ✓

/pii/ (infl) (n) 1. kaadi(v) 2. kaadin.

waa la naqliyay ✓

v. win, beat

waa la naqliyay ✓

(fal) libin gaadh, cid ka badi. Dh: libayso, jebi, guulayso.

waa la naqliyay ✓