kaladanbayn

-ah: (adj) final (faaynal); last (laast). Ex: digniin kama dambays ah; a final notice.

kama danbays -tii: (adv) finally (faay nali); lastly (laastili)

m.f.dh eeg alaabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xafiis iyo wax la mid ah, qalab shaqo soo dhigid.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof muruq qabtay, shey kulul saarsaarid. Dh: diirdiirin, solid.

-ta: (magac, dhedig, keli) talaabo ku cabbirid; tilaabayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) walaandeynta wax qof qudh ah lagu qaadi karin. Dh: handaafin, walaandeys.

-kaladaaten: (adj) dilapidated (di-laapa-teeytidh); shabby (shaabbi); broken-down;

-ta: (magac, dhedig, keli) labo qof oo is dagaalaayey midba dhinac u jiidid.

-ta: (magac, dhedig, keli) shalwin oo meel sare hoos uga soo qululin.

walaandayn -ta: (magac, dhedig, keli) wada qaadid oo wax culus isla qabasho. Walax culus walaandayn ayaa lagu qaadi karaa. Dh: waldaafin.

f. n. hierarchy

de: hierarchy

lx: kalasarrayn

pd: (-ta)

ps: n1-f

see: sarree

key: kalasarrayn

Gerarchia

Chain of command

-ta: (magac, dhedig, keli) sasabaha cid wax ay ka maaggan tahay lagu riixayo. Saaxiibnayaa iyo wax badan sabansanbeeyaa ba.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalab kala duwan oo waxtar leh dhigid. Meel berriba aad ka guuraysaayi aaladayn uma baahna. Dh: hubayn.

aaladayn-ta: (magac, dhedig, keli) qalab millateri iyo awood u yeelid.

-ta: (magac, dhedig, keli) timo, wax halabaysan oo dheeraaday ka dhigid.

-ka: (magac, lab, keli) eeg kalabaydh.

-ka: (magac, lab, keli) waxyaabo kala duwan; kala jaad.

m.l (kiim.) Wax la xidhiidha in ka badan hal weji. Iskujir kala kaan ah, tusaale ahaan, wuxuu ka koobanyahay laba ama dhowr weji oo kala muuqda.

Heterogeneous

-ka: (magacwadareed) walxo labo iyo in ka badan ah oo kala midab iyo qaab duwan.

(falkaab) sannadka danbe. Kaldanbaan ku kaalini ii kaalay. Li: kalhore.

(tilmaame) qof raran ama wax isku deday.

-ta: (magac, dhedig, keli) malab samayn. Kolka ubuxu dillaaco ayay shinnidu malabaynta bilawdaa.

(Qalabayn-ta)

Qalab siin, u yeelid.

m.f.dh eeg qalabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalabka oo dhan diyaarin oo u dhammaystirid. Dawladda ayaa iska xilsaartay qalabaynta goobaha waxbarasho. Dh: qalabays.

m.f.dh eeg salabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalab u dhammayn; qalabayn; salabays.

salabayn -ta: (magac, dhedig, keli) meel mafiiq marin oo nadiifin. Dh: xaaqid, xaadhid, fiiqid.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg yaambayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) talo ku meelgaadh ah oo mushkilo taagan lagu xalliyo.

aba'abayn-ta: (magac, dhedig, keli) hadaaqa ilmaha yar lagu aamusiiyo. Maandhow aba'abayn baan ku wadi ubadka reer Xooshe. Dh: abaabo.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax samayntiisa laga maagayo oo dadka hortii la falo si inta kale ay ugu dhiirrato. Dh: balaalaxayn, biimayn. balaambal -ka: (magac, lab, keli) carcaraaf iyo saxaariir dhib badan. Dh: balanbal, balambal.

(Calaamayn-ta)

Calaamo u yeelid; astayn; calaamadin.

m.dh la-mid: calaamadin.

-ta: (magac, dhedig, keli) culaab u yeelid; culaysin.

(Falanqayn-ta)

(hadal, arrin) caddayn; kala saarsaarid; kala dhigdhigid; ka faallayn; gelid; gorfayn.

m.f.dh eeg falanqee. la-mid: falanqo.

f. n. explanation, analysis

-ta: (magac, dhedig, keli) faaqidaadda xog la helay. Dh: faallayn.

(fal) wax aanu qof qudh ihi qaadi karin, qof kale la qaad; qof kale la wandaafi. Dh: wandaafi. walaandey.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel godan, kaabad u samayn; buundo u samayn oo dhisid.

m.f.dh eeg kacaamee. la-mid: kacaamin.

-ta: (magac, dhedig, keli) kacaan ka dhigid ama ka yeelid.

(Kalaankal-ka)

Hilbo yaryar oo la geedeeyey oo si gaar ah loo shiilo.

m.l Hilib cadad yar yar laga dhigo oo la kariyo.

m. n., [collective] small pieces of meat preserved in spices and ghee

-ka: (n) small cut of meat chopped and fried ~ suqaar

-ka: (magac, lab, keli) hilib la jarjaray oo la yaryareeyey aan murmurana laga dhigin oo ka kuuskuusan, isaga oo aan la ingejininna lagu shiilo subag. Dh: kumbis.

de: small pieces of meat preserved in spices and ghee

lx: kalaankal

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

key: kalaankal

(Kalabbayr-ka)

Meel labo dhabbe ama labo xarriiqood isku weydaartaan, ku kala bayraan.

m.l (-ro, m.dh) Meel laba dhabbe ama xarriiqood isku weydaartaan.

m.l (-ro, m.dh) Meel laba dhabbe ama xarriiqood isku weydaartaan.

m. n. fork in a road

kalabbayr v. split (off), fork, divide

-ka: (n) crossroads (karoos-roowdhis)

Incrocio

Juncture

-ka: (magac, lab, keli) laba qof oo is dilaaya kala kaxayntood.

m.f.dh eeg karaamee.

-ta: (magac, dhedig, keli) ixtiraam iyo xaqdhawr u muujin.

(Karkabayn-ta)

Cid hawl qabanaysa karkabo ku ridid; qarbaqarbayn.

m.f.dh eeg karkabee. la-mid: karkabadayn.

m.f.dh eeg ladqabee. la-mid: ladabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) kala maslixidda labo qof oo isku kacsan. Dh: dhexdhexaadin, ladqabays.

m.f.dh eeg lallabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) lallabo dareemid. Dh: yaqyaqsi, laqanyood.

m.f.dh eeg laqanyee.

-ta: (magac, dhedig, keli) laqanyo ku ridid; liidaanyayn; ladaadyeyn.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, dhagrid oo khiyaanayn; mardabayn; sirid.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhadhan macaan u yeelid; macaan ka dhigid. Karuurku macaanayn uma baahna. Dh: macaanays. Li qadhaadhayn.

macaanayn -ta: (magac, dhedig, keli) hadal. sheegko iyo wixii la mid ah xalladayn oo qosol iyo xigmadba ku darid. Dh: xalladayn macaanays.

(Maraabayn-ta)

Dhadqhaqaaqa iyo dheeldheelliyidda doonyaha iyo maraakiibta badda saaran, oo hirarku ku wacan yihiin.

m.f.dh eeg maraabee. la-mid: maraamayn.

vl. n. rolling movement of ships and boats caused by the waves

-ta: (magac, dhedig, keli) kolba dhan u dheeliyid; marba xag u dulaamid. Maraabaynta doonyaha waa lagu wada matagaa. Dh: maraabays, duldullaamid.

de: rolling movement of ships and boats caused by the waves

lx: maraabayn

pd: (-ta)

ps: vn-f

key: maraabayn

(Mardabayn-ta)

Dhagrid; sirid; khatalid.

m.f.dh eeg mardabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) khiyaamo samayn. Dh: dhagrid, sirid, khiyaamayn.

(Mataanayn-ta)

Mataano dhalid.

m.f.dh eeg mataanee.

-ta: (magac, dhedig, keli) mataano dhalid. Beydan waa lagu yaqaan mataanaynta.

mataanayn -ta: (magac, dhedig, keli) midayn oo walaalayn laba dhinac.

-ta: (magac, dhedig, keli) sibidh, niis, garri iyo biyo isku laaqid oo isku cajiinid.

m.f.dh eeg qaldan². la-mid: qaldanaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) gefsanaan o qalad ku dhexjirid. Kolkaad qaldanaantaada ad ogaato isa sax. Dh: khaldanaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) jiidhjiidhid oo qardabo ku samayn. Aabbo uu daallan yahee qardabaynta ka daa.

(Shaanbayn-ta)

Shaanbo ku dhufasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kaalmo u baahan wax tarid. Dh: caawin, taakulayn, waxtar. tagaabee: (fal) cid kale, kaalmee; caawi; taageer.

(Walaalayn-ta)

Walaalo ka dhigid.

m.f.dh eeg walaalee.

-ta: (magac, dhedig, keli) walaalo ka dhigid.

(fal) shalwi oo meel sare hoos uga soo qululi. Hoos u soo walaanday hadaad saari kari weydo.

walaanday: (fal) wada qaada oo isla qabta. Walaanday raashinka. Dh: waldaafi.

-ta: (magac, dhedig, keli) sida waraabaha u ci'yid; dhurwaa iska dhigid. Carruurtu waraabaynta way ka sasaan.

-ta: (magac, dhedig keli) jidh faraha gamcaha caaradooda si aayar aayar ah u dul marmarin; xadanto ku samayn. Dh: xadantays xoodaamin.

(Xalaalayn-ta)

Xalaal ka dhigid; Bannayn.

m.f.dh eeg xalaalee. la-mid: xalaalays.

Legittimazione

Legitimize

-ta: (magac, dhedig, keli) ilmo yar gaar ahaan gabadh baaro ka goyn. Dh: gudid, gudis.

xalaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) xalaal ka dhigid oo inuu bannaan yahay sheegid. Dh: bannayn xalaalays.

xalaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) neef dhimanaya gawracid. Bisinka ku bilaw xalaalaynta neef. Dh: gawricid, birayn. Li: duufin.

xalaalayn -ta: (magac, dhedig, keli) ammaano ciddii lahayd illawsiin oo iska yeelasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) daryeelid oo xag dhaqaale xag caafimaad iyo xag cunto ahba ka haqabtirid. Dh: dhaqaalayn, daryeelid. Li: halladaadid, daranyayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) qoofalidda gammaanka lugta iyo jeeniga la isku xidho. Dh: shakaalid, shakalid.

-ta: (magac, dhedig, keli) hawl la hayay dhammayn. Dh: dhammaystirid, dabayaaqayn, gunaanadid.

-ka: (magac, lab, keli) eeg walaandayn.