kaarboon — Macnaha & Turjumaada

m.l (kiimika) Curiyaha koowaad ururka 4aad ee tusaha kalgalka curiyeyaasha. Kaarboonku xubin caan ah ayuu kaga jiraa maatarka nool. Sidaa awgeed, iskudhisyo kaarboon ah; sida kaarbooneytyada (jeeso iyo irdib) iyo shidaalada foosil (dhuxul-dhagax, saliid iyo neef) iyo shidaallada ayaa laga dheegaa walxaha ku aroora noole.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiim.) Curiyaha koowaad ururka 4aad ee tusaha kalgalka curiyeyaasha. Kaarboonku xubin caan ah ayuu kaga jiraa maatarka nool. Sidaa awgeed, iskudhisyo kaarboon ah; sida kaarbooneytyada (jeeso iyo irdib) iyo shidaalada foosil (dhuxul-dhagax, saliid iyo neef) iyo shidaallada ayaa laga dheegaa walxaha ku aroora noole.

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [Science] carbon (kaar-ban)-, Symbol C

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hawada la adeegsaday ee jirku iska soo tuuro; kaarboon laba ogsaydh (CO2). Dh: naqaska. Li: ogsijiin.

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): carbon

waa la naqliyay ✓

1

de: carbon {Eng}

2

lx: kaarbon

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m-mass

5

key: kaarbon

waa la naqliyay ✓

m.l (-lo, m.dh) (kiimika) Iskudhis orgaanig ah oo ka kooban hal ama in ka badan oo haydaroogsayl (-OH). Alkahoolladu waa haydaroogsi laga soo dhirandhiriyey alkeynnada. Waxay sameeyaan taxane isku mid ah C H n+1. H. Alkahoollada waxa lagu kala sooci karaa dabeecadda kaarboon atamka ay ku dhegsanyihiin.

waa la naqliyay ✓

m.l (-no, m.dh) (kiimika) Nooc haydarokarboon ah oo leh naaneysta guud ee C H . Alkiinada (oo hore loo oran jiray olifiino) waa iskudhisyo aan dheregsaneyn oo leh dabar lammaan oo kaarboon-kaarboon ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) (kiimika) Koox iskudhisyo orgaanig ah oo biyaha ku milma, lehna kooxaha kaarbogsayl (-COOH) iyo amiino (-NH) oo ku dheggan kaarboonka alfa.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dhyo, m.dh) (baayoloji) Koox ka mid ah iskudhisyada orgaanikada ah ee biyaha ku milma ee wada leh koox kaarboogsayl (-COOH) iyo amino (-NH2) oo ku dhegsan alfa kaarboonatam. Dhirta iyo noolayaal ili-ma-aragtay ah oo badan ayaa amino asiidhyada ka samayn kara iskudhisyo sahlan oo aan orgaanig ahayn, laakiin xayawaanku waxay ka helaan in ku filan oo quudkooda ah.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dyo ..., m.dh) (kiimika) Iskudhisyada la falgala biyaha soona saara asiidh. Tusaale ahaan, karboon laba ogsaydh waxa uu lafalgalaa biyaha waxaana samaysma kaarboonig asiidh: CO2(g) + H2O(aq) = H2CO3(aq).

waa la naqliyay ✓

m.l (jooloji) Dhuxuldhagax madowdhalaal ah; 75% ilaa 92% oo ka mid ahiba waa kaarboon; 4.5% ilaa 5.6 % waa haydarojiin. Sida caadiga ah, waxaa loo yaqaan dhuxul guri. B. waa dhuxul-dhagax heer sare ah oo ka darajo sarraysa lignaytka, kana darajo hooseysa antarasayt. Waa dhuxul dhagaxda ugu badan uguna muhiimsan ee la helo iyadoo siyaabo dhawr nooc ah u jirta, sida dhuxulkook iyo dhuxulneefeed.

waa la naqliyay ✓

1

didib¹: m.l/dh 1. Dhul dibir ah. 2. Ciid budo cad ah ama dhagax xaraarta ka samaysmay.

2

didib²: m.l (kiimika) Dhagax badanaaba ku jira macdanta kaarboneyt, gaar ahaanna kaarbooneytyada kaalsiyam iyo magniisiyam.

waa la naqliyay ✓

m.l (-tyo, m.dh) (jooloji) Macdan ku dhow ili-ka-gudubtay oo ka kooban kaarboonayt laba luxdan oo ah kaalshiyam iyo magniisiyam; amase waa dhadhaab sida qaalibka ah loo yaqaan magniisiyam-dhagax nuuradeed oo macdantu tahay qaybta ugu mudan.

waa la naqliyay ✓

m.l (baayoloji) Dariiqadda kiimikeed ee ay dhirta cagaarani ku samaystaan iskudhisyo orgaanikeed iyaga oo ka samaysanaya kaarboon laba ogsaydh, biyo iyo ilays.

waa la naqliyay ✓

1

gibil¹: m.l Haragga ama maqaarka sare ee dadka iyo xoolaha.

2

gibil²: m.l (jooloji) Atomosfeer: hawada ku gedfan dhulka oo badanaa isugu jirta neefo ay ka mid yihiin ogsajiin (21%), Naytrojiin (78%), kaarboon dhayogsayd (0.03%), Argon (0.94%), Helium iyo neefo kale oo ku yar gibilka (0.01%) marka ay hawadu qallalantahay, iyo uumi-biyood xaddegiisu doorsoomo.

3

gibil³: m.dh (-llo, m.dh) Saan korka laga saaro awrka marka rarka loo dhammeeyo; lammo.

waa la naqliyay ✓

m.dh (kiimika) Sonkor badankeeda laga helo dhirta iyo xaywaanka. G.tu waa il ay tamar badan ka helaan noolayaashu. Sonkorta xilliga neefsashada waxa ku dhaca ogsidhayn taas oo soo saarta kaarboon laba ogsaydh leh, biyo iyo tamar. Dhirtu waxay ku heshaa g.ta habka footoosintasiska, waxaanay u keydsantaa istaarj ahaan, xayawaankana waxay uga timaadaa dheefshiidka ku dhaca dhaysakaraydhyada iyo boolosakraydhyada, waxaanay u keydsantaa staarj xayawaan ahaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh (kiimika) Bir firfircoon oo jilicsan, heerkul hoosana ku dhalaasha. Waa curiyaha saddexaad ee ururka 2aad ee tusaha kalgalka curiyayaasha. Waxay ku badantahay jeesada ama dhagaxa didibka iyada oo ah CaCO3, jibsimka iyada oo ah CaSO4 2H2O, jibsim ooman iyada oo ah CaSO4, faloorasbaar iyada oo ah CaF2 iyo abatayt iyada oo ah CaF2 Ca3 (PO4). Marka kaalsiyam lagu gubo meel hawo leh, waxa samaysma kaalsiyam ogsaydh (CaO) oo ah adke yooneed oo cad, waxase ka habboon in ogsaydhka laga diyaariyo kaarbooneytyada kaalsiyam kaas oo u kala baxa ilaa 800° C. Ogsaydhka iyo birta nafteeduba waxay sameeyaan haydarog-saydh (Ca(OH)2) marka ay la falgalaan biyaha.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiimika) Neef sun ah, olosha, midablaawe ah oo samaysanta marka kaarboonka lagu gubo meel ogsijiintu ku yar tahay (gubasho dhiman). Warshad ahaan, waxa lagu diyaariyaa ogsidhaynta kaarboon ama neefta dabiiciga ah, ama falgalka lagu magacaabo biyo-neefeed. Waa neef ah yareeye laxaad badan laguna isticmaalo cilmi-bireedka.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiimika) Neef aan ololin, midablaawe ah; urna aan lahayn oo samaysanta marka kaarboonka lagu gubo meel ogsijiintu ku badantahay. Neef-qaadashaduna way soo saartaa neeftaasi. Kaarboon laba-ogsaydhka ku jira atmosfeerku waa 0.03 % mug ahaan, dhirtuna waxay u rogtaa kaarboo-haydareytyo marka footoosintasisku dhacayo.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dayaal, m.l/dh) (jooloji) K. ah: wax uu ku jiro saami weyn oo kaalshiyam kaarboonayt ah; badanaa, waxaa lagu istcmalaa dhadhaabaha iyo ciidda.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiimika) Kiimistariga iskudhisyada kaarboon.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiimika) Laan ka mid ah kiimistariga oo la xiriita curiyayaasha (marka laga reebo kaarboon) iyo weliba diyaarintooda, astaamahooda iyo falgallada isku dhisyadooda iskudhisy fudud oo kaarboon ah oo kooban oo ay ka mid yihiin ogsaydhadu ayaa lagu bartaa kiimistariga orgaanig-ma-ahe.

waa la naqliyay ✓

m.l (jooloji) Adke aan cufnayn oo burbura midabkiisuna yahay boor oo ay ku jiraan ilaa 80% kaarboon ahi. Waa hadhaaga la helo marka la samaynayo neefta dhagax-dhuxuleedka. Waxa kale oo laga diyaariyaa dhagax-dhuxuleedka oo lagu shido heerkul hoose.

waa la naqliyay ✓

m.dh (baayoloji) Silsilad ama dhacdooyin meerto ah, taas oo ah wareegidda kaarboonka ee degaanka iyo noolayaasha. Dhirtu waxay ka qaadataa kaarboon laba ogsaydh gibilka, waxaanay u beddeshaa kaarboonaydraytyo, borotiino iyo dux. Qaar ka mid ah kaarboonka laba ogsaydh waxay dib ugu noqdaan gibilka dhirta waxa cuna daaq cunayaasha, kuwaas oo iyagana ay sii cunaan hilib cunayaashu. Marka ay daaq cunayaasha iyo hilib cunayaashu dhintaan waxaa quuta bakhti-ku-noollada iyo kala-bixiyayaasha, sidaa darteed kaarboonku wuxuu ku noqdaa ciidda ama wuxuu gelaa gibilka, isaga oo ah maxsuulka neefsashada bakteeriyada iyo fangiga.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) gaadhi gacameed ka samaysan bir ama loox oo hal shaag, labo lugood oo uu ku joogsado iyo labo gacmood oo lagu riixo leh. Dh: gaadhigacan, kaaryoon. Wa: kaaryoonayaal.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) geed xidid cas oo noocyada xawaashka dheriga lagu daro ka mid ah ama salaadka laga sameeyo oo indhaha daawo u ah oo mid casaan khafiif ah leh. Kaaroo iyo kaabash baan karsaday. Dh: kaarad, dabacase.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof, qof kale oo dakane ka galay raadinaya. la-mid: aardoonad, aardoonasho, aarsashaddoon.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof, qof kale oo dakane ka galay raadinaya. la-mid: aardoonad.

waa la naqliyay ✓

v. seek revenge

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) revenger (ri-veenjer); one who is seeking to take vengeance (ven-jansi)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qof doonaya inu aargoosto. Dh: aanadoon.

waa la naqliyay ✓

1

de: seek revenge

2

lx: aardoon

3

pd: (aardoonay)

4

ps: v1=tr

5

key: aardoon

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) warqad adag oo sida sanduuqa u samaysan oo wax lagu gurto. Dh: kartuun. Wa: kartuunno.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Markab ama doon dekad ka furasho, ka goosasho.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Markab ama doon dekad ka furasho, ka goosasho. m.f.dh, baaryoomid.

waa la naqliyay ✓

v. go adrift

waa la naqliyay ✓

-ka: (magic, lab, keli) furashada doonyaha ama maraakiibtu ay dekedda ka furtaan ama ka goostaan. Dh: furasho, goosasho.

waa la naqliyay ✓

1

de: go adrift

2

lx: baaryoon

3

pd: (baaryoomay)

4

ps: v1=

5

key: baaryoon

waa la naqliyay ✓

1

kaaftoon¹: m.l (-nno, m.dh) (kiimika) Awoodda ku darsamidda ee curiye ama xidishe leeyahay, oo le eg tirada atammada haydarojiinta ah ee ku darsama ama barabixiya hal ataam oo curiye ah. Molikuyuullada dabarwadaagga ee fudud kaaftoonkooda si toos ah ayaa loo helaa, tusaale ahaan kaaftoonka kaarboonka ku jira CH waa 4, kan naytarojiinta ku jirta NH3 waa 3. Ayoonnada kaaftoonkooda waxa loo tixgeliyaa in uu u dhigmo laxaadka saldanabka.

2

kaaftoon²: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Ka k.: wax ka maarmid.

waa la naqliyay ✓

1

kaaftoon¹: m.l (-nno, m.dh) (kiim.) Awoodda ku darsamidda ee curiye ama xidishe leeyahay, oo le eg tirada atammada haydarojiinta ah ee ku darsama ama barabixiya hal ataam oo curiye ah. Molikuyuullada dabarwadaagga ee fudud kaaftoonkooda si toos ah ayaa loo helaa, tusaale ahaan kaaftoonka kaarboonka ku jira CH waa 4, kan naytarojiinta ku jirta NH3 waa 3. Ayoonnada kaaftoonkooda waxa loo tixgeliyaa in uu u dhigmo laxaadka saldanabka.

2

kaaftoon²: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Ka k.: wax ka maarmid. m.f.dh, kaaftoomid.

waa la naqliyay ✓

m. n., [abstract] self-sufficiency; valency, valence {chemistry}

waa la naqliyay ✓

-kaaftoomay/kaaftoontay: (v) [with preposition ka] manage without; do without ~ ka kaaftoon

waa la naqliyay ✓

1

(fal) naftaada ku tiirsanaw oo dhereg.

2

kaaftoon: (fal) «ka ~» cid kale ha u baahan; adigu isku fillaw.

3

kaaftoon: (fal) (ku ~) intaad hayso ha kugu fillaato.

4

kaaftoon -ka: (magac, lab, keli) awoodda hal atam leeyahay ee uu isugu xidhi karo atamyada kale marka falgal kimikaad uu ka dhex dhaco.

5

kaaftoon -ka: (magac, lab, keli) wax kale oo dhan ka maarmid.

waa la naqliyay ✓

1

de: self-sufficiency; valency, valence {chemistry}

2

lx: kaaftoon

3

pd: (-ka)

4

ps: n-m-abs

5

key: kaaftoon

waa la naqliyay ✓

v. inquire ~ ask about, search for information, make enquiries into

waa la naqliyay ✓

1

de: inquire ~ ask about, search for information, make enquiries into

2

lx: ka wardoon

3

pd: (wardoonay)

4

ps: v1=expr

5

key: ka_wardoon

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax aan dembi ama xumaan samayn ahaansho (qof).

waa la naqliyay ✓

(fal) noqo mid aan qalad lahayn; noqo mid habboon oo sharaf leh.

waa la naqliyay ✓

(Bar.bor) S Cadaba sp. Capparidaceae.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: daqarasoon.

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil la rajaynayo in ay wiilal ka daba dhashaan.

waa la naqliyay ✓

Oalabka lagu hubiyo furnaanta darajada xagasha.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) kaaftoomid; kaaftoon.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qori ka mid ah qoryihii hore oo la adeegsanayay bilawgii qarnigii 20aad oo 10 rasaasood qaada. Waxa lagu samayn jiray dalka jarmalka. Dh: rayfal, halle.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) Aalad batari ku shaqaysa oo gacanta lagu qabsado waxna lagu iftiimiyo; toosh. la-mid: karbuuno.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) Aalad batari ku shaqaysa oo gacanta lagu qabsado waxna lagu iftiimiyo; toosh. la-mid: karbuuno.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) qalab yar oo dhawr beteri lagu rido oo afka guluub bidhaamaya ku leh, oo wax lagu ifsado. Dh: tooj, toosh.

waa la naqliyay ✓

1

kalabbood¹: m.l Khilaaf; ismaandhaaf.

2

kalabbood²: f.mg1 (-day, -dday) 1. Figrad, dood iyo wixi lamida isku khilaafid. 2. Bur iyo biyo u kala bixid (caano)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) halka karantu ka da'day aadid; meesha karantu ku da'day u guurid.

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil la filayo inuu noqdo mid samaha jecel.

waa la naqliyay ✓

Marathon

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) marathon (maara-thoon) ~ orodka dheer oo 26da mayl ah [42 km]

waa la naqliyay ✓

v. refrain ~ abstain from something

waa la naqliyay ✓

1

de: refrain ~ abstain from s.t. (e.g., a shameful act)

2

lx: ka reebtoon

3

pd: (reebtoomay)

4

ps: v1=expr

5

key: ka_reebtoon

waa la naqliyay ✓

-kaambiyoonaha: (n) sample (saampel); specimen (ispesaman) ~ sambal, tusaale

waa la naqliyay ✓

p.n., Haaruun.

waa la naqliyay ✓

m. n. ion

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [chemistry] ion (aayoon)

waa la naqliyay ✓

1

de: ion

2

lx: aayoon

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: aayoon

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la arkooday ahaansho.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) mid la arkay.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) geed sida geelcadhaysta waaweyn u baxa oo cuntada lagu karsado; jaad ka mid ah khudradda la cuno ama faxfaxa iyo suugadaba lagu sameeyo.

waa la naqliyay ✓

/baabuun/baboons; (n) nooc daanyeerka ka mid ah oo waji balaaran iyo ilko dhaadheer leh oo ku nool Afrika.

waa la naqliyay ✓

/baabuun/ (n) daanjher wiing oo foolshey eey lyky aalaw.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-ooday, -ootay) la-mid: caarow.

waa la naqliyay ✓

(fal) cadanyoo oo cuncun yeelo; xajiimood.

waa la naqliyay ✓

/karbon/ (n) curiyaha kaarboon, waa curiyaha dhuxushu ka kooban tahay.

waa la naqliyay ✓

/karbon/ (n) kaarboong (wal kiimiky eh oo walaaghi noolby luku helaw). Diamonds are carbon in the form of crystals.

waa la naqliyay ✓

1

garoon¹: m.l (-nno, m.dh) Barxad weyn, bannaan oo siman. Tusaale: “G.ka kubbadda; g.ka dayuuradaha”.

2

garoon²: m.dh Neef lo' ama riyo ah oo aan geeso lahayn; seenyo.

3

garoon³: f.g1 (-may, -ntay) 1. Dhul geedo ka dhammayn. 2. Madax timo ka murxin.

waa la naqliyay ✓

m.l (-nno, m.dh) Barxad weyn, bannaan oo siman. Tusaale: Garoonka kubbadda; garoonka dayuuradaha.

waa la naqliyay ✓

field

waa la naqliyay ✓

m. n. field, ground, range; playing field; pitch; stadium

waa la naqliyay ✓

name-m field, ground, range; play field; pitch. Lit: he who born on such a field

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) [sports] playground (paleeygarawn). field (fiildh)

2

garoonka ciyaaraha: (n) the stadium (steydiyam)

3

garoonka dayuuradaha: (n) the airport

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) xero weyn ama meel bannaan oo aan dhisme iyo dhirtoona lahayn. Dh: gegi, gago, teeraan.

2

garoon-ka: (magac, lab, keli) xero weyn ama meel bannaan oo loo adeegsado ujeeddo gaar ah sida gegi diyaaradeed, meel ciyaaraha iyo jimicsiga lagu sameeyo iyo wixii la mid ah.

waa la naqliyay ✓

1

de: field, ground, range; playing field; pitch; stadium {Eng}

2

lx: garoon

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: garoon

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) xaafad yar oo ka gooniya degmada ay ku taallo.

2

kaambo -da: (magac, dhedig, keli) eeg kaambe.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg kaaroo.

waa la naqliyay ✓

f. n. bandage, cloth bandage

waa la naqliyay ✓

1

cf: sharooto {It}

2

de: bandage, cloth bandage Alt sp: gaarso

3

lx: kaarso

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f

6

key: kaarso

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) (juqraafi) Khariidad nooc ay doontaba ha ahaatee; amase khariidad loogu talaggalay inay caawiso badmareennada.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) (juqraafi) Khariidad nooc ay doontaba ha ahaatee; amase khariidad loogu talaggalay inay caawiso badmareennada.

waa la naqliyay ✓

Chart

waa la naqliyay ✓

Chart

waa la naqliyay ✓

f. n. chart, map

waa la naqliyay ✓

-kaartata: (n) chart (jaart)

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) qaab farsamaysan ama habaysan oo wax loo qabto ama qof lagu sameeyo ama lagula dhaqmo. Dh: tab, xeelad. Wa: kaartooyin.

waa la naqliyay ✓

1

de: chart, map {It}

2

lx: kaarto

3

pd: (/da)

4

ps: n6-f

5

key: kaarto

waa la naqliyay ✓

deictic, [conjunction] that (one) which ...

waa la naqliyay ✓