ka ugu

-ka: (magac, lab, keli) makhluuq Ilaahay abuuray ka ugu sharka badan, ugu dhega adag, ugu gaalsan, cadawga ugu weyn ee qof leeyahay, aan waligi khayr ka talin, duufsada dadka, wanaagga kala dagaallama, xumaanta ku qalqaaliya, aan wad lahayn, aanay ishu arkaynin, diiday inuu Nebi Aadan u sujuudo, kibir badan, Aaden iyo Xaawo jannada kasoo saaray, Raxmaanka caasiyey, ku waari doona cadaabta. Shaydaan sharkii Allaw naga bedbaadi. Dh: Iblays, indhaxammil, cirfiid.

(fal) 'awood Rabbi u gaar ah' abuur wax aan hore u jirin; uun wax cusub. Allahayow ahaysii, dalkayaga aroor qudha, kii ugu awood badan. Dh: abuur, alkun, uun.

ahaysii: (fal) gaadhsii darajo ama martabo aanu hore u ahayn. Ardaygaaga ahaysii ka ugu aqoon badan adduunyada.

-ka: (magac, lab, keli) shiraaca doonyaha jaadadkiisa ka ugu ballaadhan ee ugu weyn. Alcood bay doontu u baahan tahay. Dh: shiraac.

-da: (magac, dhedig, keli) mid ka mid ah meerayaasha qorraxda oo ah ka ugu fog. Dh: baluuto.

-da: (magac, dhedig, keli) gaadiidka gashaaman ka ugu tayada badan leh oo dhan walba ka xidhan, saaran yahayna qori weyn oo wax burburiya. Dh: dibaabad, kaare, dabaabad, taangi.

-ta: (magac, dhedig, keli) macdanwirriq qiimo badan oo ah macdanta ka ugu cad ugu na adag.

(fal) mari sibidh si fiican isugu sima oo ah ka ugu danbeeya ee fargaasku maro. Dh: giingadee.

-da: (magac, dhedig, keli) gadiidka badda ka ugu da'da weyn maraakiibtana ka waabsan oo badaha iyo webiyada ka goosha, bucshuradaha iyo dadkana qaada.

-ka: (magac, lab, keli) midabka lo'du yeelato ka ugu guduudan oo dhiinqaraar ah.

gosol -ka: (magac, lab, keli) maroodiga habaroobay ee gaboobay.

gosol-sha: (magac, dhedig, keli) wiyisha teeda dhedig.

-ha: (magac, lab, keli) halaq aad u waynaada oo ah ka ugu xoogga badan bahalaha hoose.

-ka: (magac, lab, keli) weel naas ama ib leh oo dadka buka ee aan waxba cabbi karin wax lagu siiyo. Qulaanka wax ku siiya jal ma qaadan karee.

qulaan-ka: (magac, lab, keli) xubinta taranka ee dibida; cisalka dibida.

qulaan -ka: (magac, lab, keli) turubka warqadaha ranka ah ka ugu hooseeya ee u dhexeeya raanida iyo tobanlaha. Qulaan ayuu dhigay. qulaanquli: (fal) eeg qulaami.

-da: (magac, dhedig, keli) qalab kasta co wakhtiga lagu cabbiro oo saacadaha sheega, siiba kan leh weji wareegsan oo lanbarro tilmaama saacadda, minitku iyo ilbidhiqsiga ay ku yaalliin ka muuqdaan; qalab wareegsan oo leh qory yaryar oo irbado mooddid oo mid ilbidhigsiga tilaamo oo ka ugu socodka badan uguna dheer midna miridhidhka oo kann hore ka gaaban midna saacadda tilmaamo oo ah kann ugu gaaban uguna socodka yar ugu gaaban. Siciidow saacaddu meeqa saac bay sheegaysaa. Dh: goorsheeg.

saacad -da: (magac, dhedig, keli) waqti le'eg maalin iyo habeenkeed oo afar iyo labaatan meelood loo qaybiyay; waqti dhan lixdan daqiiqo. Nimaanad saacad ku baran sannad kuma baratid. Wa: saacado.

saacad -da: (magac, dhedig, keli) dharaarta adduunyadu rogman doonto. Saacaddu markay dhacdo cidna salaad, soon iyo wixii la mid ah laga aqbali maayo. Dh: qiyaame, joogdheer, rogmad.

saacad -da: (magac, dhedig, keli) qalabka korontada lagaga shaqeeyo mid ka mid ah oo xiiska, xiisadda, caabbiska, iyo wixii la mid ah, lagu cabbiro. Saacadda korontadu lacag badan bay bishan soo qortay tii biyahana weli maba eegine.

saacad -da: (magac, dhedig, keli) midab gaar ah oo cunnada iyo daaqu yeeshaan. Dh: uraad, urshi, saac.

-ga: (magac, lab, keli) gaadiid silsilad leh oo ciidamadu ku dagaalgalaan, ahna ka ugu xoogga badan ee dhulka lagaga dagaallamo. Dh: kaare, dabaabad.

taangi -ga: (magac, lab, keli) gaadiidka qaybtiisa shidaalka ama biyaha lagu shubo.

(fal) qori weyn oo taagan salka ka shid oo rid. Geed engegan innoo xulad aan shidannee.

xulad-ka: (magac, lab, keli) qoryaha golaha lagu shito ka ugu weyn oo gunta geedaha ah oon horay bakhtiyin. Kol hadduu xuladkii bakhtiyay dhamac ha doondoonin. Dh: dogob. Li: xaabo. Wa: xuladdo.

xulad-ka: (magac, lab, keli) inta u fiican xulasho. Dh: naqaysad.

aîné, adj. - Ka roon, ka wayn; Curad.

aîné, n.m.et f - Curadka reerka, ka ugu weyn ama ugu hor dhashay.