ilbax — Macnaha & Turjumaada

1

(Ilbax-a)

2

Si wanaagsan oo lagu noolaado oo lagu dhaqmo; kasmada iyo aqoonta dadka oo heer aad u wanaagsan gaara; horasocod; kasoorrayn; reermagaal ahaan; galtibbax; il.

waa la naqliyay ✓

1

ilbax¹: m.l.kh I. ah: qof aqoon iyo waayo-aragnimo u leh nolosha magaalada.

2

ilbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Nolol magaalo aqoon iyo waayo-aragnimo u yeelasho.

waa la naqliyay ✓

1

ilbax¹: m.l.kh I. ah: qof aqoon iyo waayo-aragnimo u leh nolosha magaalada.

2

ilbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Nolol magaalo aqoon iyo waayo-aragnimo u yeelasho. m.f.dh, ilbixid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [compound] (adj.): civilized person; cultured, well-bred, urbane

2

ilbax: [inchoative] v. become civilized; be ~ get enlightened

waa la naqliyay ✓

1

-ah: (adj) civilized (siva-laayzidh); having a good developed manners and culture.

2

ilbax -ay / -day: (v) civilize (siva-laayz); become civilized

waa la naqliyay ✓

(fal) qof aqoon leh oo wax kasta yaqaanna noqo; qof nolosha fahansan nogo.

waa la naqliyay ✓

1

filbax¹: m.l Bixinta la bixiyo saami cid lagu lahaa.

2

filbax²: f.g1 (-xay, -xday) Saami cid lagu lahaa bixin.

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) bixinta la bixiyo saami cid lagu lahaa.

waa la naqliyay ✓

1

(Xilbax-a)

2

Xilbixid.

waa la naqliyay ✓

1

xilbax¹: m.l la-mid: xilbixid.

2

xilbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Waajib qof saarraa si fiican u gudasho.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Waajib qof saarraa si fiican u gudasho. m.f.dh, xilbixid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [compound] honorable behavior

2

xilbax v., [compound] avoid shame; behave honorably

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) arrin xil leh si wanaagsan u qabasho oo masuuliyaddeeda ka soo bixid. Dh: hawlfulin.

waa la naqliyay ✓

1

ifbax¹: m.l Muuqasho.

2

ifbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Soo i.: wax bidhaantooda muuqasho. 2. Soo i.: wax caan ah noqosho.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Soo i.: wax bidhaantooda muuqasho. 2. Soo i.: wax caan ah noqosho. m.f.dh, ifbixid.

waa la naqliyay ✓

-ay / day: (v) [with preposition soo ] come into existence; cause to rise ~ soo ifbax

waa la naqliyay ✓

1

(fal) shaacbax; caan noqo; mid la yaqaan noqo.

2

ifbax -a: (magac, lab, keli) shaacbixid; caan noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

(Abwaan-ka)

2

1. (qof) laamo badan oo cilmi aqoon weyn ku leh ama u leh siiba dhaqanka iyo ilbaxa tolka; waaya-arag; waxyaqaan; buuni.

3

2. (*) Buug ama buugag laamaha aqoontoo dhammi ku urursan yihiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Badow-ga)

2

Aan reer-magaal ahayn; reer-miyi; aan wax aqoon; aan ilbax ahayn; galti; khashiin; (ama Badwi).

waa la naqliyay ✓

1

1. La dhaqaaleeyey; nolol fiican ku nool; ladan.

2

2. La mayray; mayran; xalan, qasaalan.

3

3. (Dhaqan-ka) Hab ama hidde lagu dhaqmo oo lagu nool yaahay oo facba faca ka horreeya ka dhaxlo; ilbax; galtibbax.

waa la naqliyay ✓

1

(Galti-da)

2

1. Qof yimid ama soo galay dhul uusan dhaqankiisa aqoon.

3

2. Aan ilbax ahayn; aan galti bixin; reer-miyi; khashiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Galtibbax-a)

2

Reer-miyinnimo iyo galtinnimo kabbax; ilbax.

waa la naqliyay ✓

1

(Horusocod-ka)

2

1. Ku ka soo rayna haya oo soo ilbaxa haya.

3

2. Horay u socosho.

waa la naqliyay ✓

1

(I-sha)

2

1. Xubinta aragga oo dadka iyo nafleyda kale; dhaayaha wax lagu arko middood; (koox: indho).

3

2. Daldaloollada yaryar oo dhulka oo biyuhu ka soo burqadaan; (koox: ilo)

4

3. Siriq; (koox: ilo).

5

4. (senen) kartida ishu cid wax ku yeeli karto; dhabato.

6

5. Aqoon, waxgarasho, ilbax (nin il leh).

7

6. Dabool iniinaha badarka doc kaga dhegsan.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilbaxnima-da)

2

Ilbax ahaan; galtibbaxnimo.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilbixid-da)

2

Ilbax gaarid; galtinnimo ka bixid; nolol reer-magaalnimo ah ku dhaqankeed gaarid.

waa la naqliyay ✓

1

(Khashiin-ka)

2

(qof) aan ilbax ahayn; aan reermagaal ahayn; galti.

waa la naqliyay ✓

m.l (badow /-wyo, m.dh) 1. Qof degaanka uu markaa joogo aqoon yar u leh. 2. Qof aan ilbax ahayn.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dyo, m.dh) Qof ka soo horjeeda isbeddelka iyo ilbaxnimada.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh Qof ismooda in uu ilbax yahay laakiinse aan ahayn.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Ilbax ahaansho. 2. Heer, horumar xagga dhaqaalaha, dhaqanka iyo wixi lamida laga gaaro.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg ilbaxsan. la-mid: ilbaxsanaansho.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh la-mid: ilbaxsanaan.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg ilbax².

waa la naqliyay ✓

m.l (-iyo, m.dh) Nin aan ilbax ahayn; badaw.

waa la naqliyay ✓

m.dh Haweenay aan ilbax ahayn.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Qof, wax ciil ka bi'iya samayn.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) Qof, wax ciil ka bi'iya samayn. m.f.dh, ciilbixid.

waa la naqliyay ✓

v. avenge oneself, take revenge; give vent to rancor/bitterness

waa la naqliyay ✓

-ay / day: (v) 1. express, vent or utter one's anger ~ ciilbeel. 2. seek or take vengeance for oneself; avenge (a-veenji)

waa la naqliyay ✓

1

de: avenge oneself, take revenge; give vent to rancor/bitterness

2

lx: ciilbax

3

pd: (ciilbaxay)

4

ps: v1=

5

key: ciilbax

waa la naqliyay ✓

1

de: civilized person; [atr.] cultured, well-bred, urbane

2

hm: 1

3

lx: ilbax

4

pd: (-a)

5

ps: n2a-m-cmp

6

key: ilbax_1

waa la naqliyay ✓

1

de: become civilized; be ~ get enlightened

2

hm: 2

3

lx: ilbax

4

pd: (ilbaxay)

5

ps: v1=inch

6

key: ilbax_2

waa la naqliyay ✓

(fal) fuul faras ama geed iyo wixii la mid ah. Ha dulbixin intaan heemin hanta caanahae.

waa la naqliyay ✓

1

(Falbax-a)

2

Dhalan iyo baxaalli wanaagsan; sansaanwanaag; falaad san.

waa la naqliyay ✓

m. n., [compound] good behavior ~ character

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) dhalan iyo baxaalli wanaagsan; sansaan wanaagsan. Dh: baxaalli.

2

falbax -a: (magac, lab, keli) marka wax markii hore sixranaa, laga rogo falka. Dh: falkabax.

waa la naqliyay ✓

1

de: good behavior ~ character

2

lx: falbax

3

pd: (-a)

4

ps: n-m-cmp

5

key: falbax

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) wixii suuq leh ee aad loo iibsado. Shaadhadhkani iib-bax bay leeyihiin oo dadkaa jecel.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Qof ilbax ka dhigid. 2. Meseggo iyo wixi lamida il ka saarid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Qof ilbax ka dhigid. 2. Meseggo iyo wixi lamida il ka saarid. m.f.dh, ilbixin.

waa la naqliyay ✓

v. civilize; urbanize; acculturate someone

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) educate (ejukeeyt); make someone civilized

waa la naqliyay ✓

(fal) cid kale, bar wax aanay hore u aqoon.

waa la naqliyay ✓

1

de: civilize; urbanize; acculturate s.o.

2

lx: ilbixi

3

pd: (ilbixiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: ilbixi

waa la naqliyay ✓

1

(Ilxaax-a)

2

Wax aragga indhaha ka bata oo uu ku wareero; indhawiriq; indhasarcaad; indhaddaraandar.

waa la naqliyay ✓

1

ilxaax¹: m.l 1. Lumidda rabitaanka wax loo qabay marka ay indhuhu ka bataan araggooda. 2. Baryo aad u badan.

2

ilxaax²: f.mg1 (-xay, -xday) 1. Wax indhaha ka batay rabiddii loo qabay lumid. 2. Wax si aad ah u baryid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday) 1. Wax indhaha ka batay rabiddii loo qabay lumid. 2. Wax si aad ah u baryid. m.f.dh, ilxaaxid.

waa la naqliyay ✓

v. dazzle

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) wax aragga indhaha ka bata oo ay ku wareeraan. Dh: indhodaraandar.

waa la naqliyay ✓

1

de: dazzle

2

lx: ilxaax

3

nt: ilxaax (a) [vn-m]

4

pd: (ilxaaxay)

5

ps: v1=

6

key: ilxaax

waa la naqliyay ✓

1

islaax¹: m.l Nabad, wanaag.

2

islaax²: f.mg1 (-xay, -xday) Meel nabad ka dhalasho.

waa la naqliyay ✓

m.l Nabad, wanaag.

waa la naqliyay ✓

v. improve; favor

waa la naqliyay ✓

-a: (n) peace (piis)

waa la naqliyay ✓

1

de: improve; favor

2

lx: islaax

3

nt: islaax (-a) [n0-m-abs] 'improvement, reform'

4

pd: (islaaxay)

5

ps: v1=

6

key: islaax

waa la naqliyay ✓

(fal) ka garbax waxa laguu sheeganaayo. Dh: garbax.

waa la naqliyay ✓

1

(Jilbad-da)

2

Qoolka dumarku surka ku xirtaan, jaad kamid ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-do, m.l) Siyaakhad qalin ka samaysan oo haweenku qoorta ku xirtaan.

waa la naqliyay ✓

f. n. necklace made of silver

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) waxyaabaha ay dumarku qoorta ku xidhaan mid ka mid ah oo qool u eg.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: necklace made of silver

3

lx: jilbad

4

pd: (-da)

5

ps: n1-f

6

key: jilbad

waa la naqliyay ✓

-da: (n) gnarled (nooldh) or roughened surface ~ toxob, jilif. Ex: laan jilfax leh; gnarled branches. Ex: gacmaha najaarka ee jilfaxda leh; the gnarled hands of the carpenter

waa la naqliyay ✓

1

kalbax¹: m.l 1. K. ah: qof daacad ah. 2. la-mid: kalbixid.

2

kalbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Bila dhameysad. 2. Si niyad furan ula hadlid (cid).

waa la naqliyay ✓

v. finish one's turn

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) daacadnimo iyo caloolxaadhnaan.

2

kalbax: (fal) wax la wadaagayay oo lagu kaalaysanayay, kolkaagii qaado.

waa la naqliyay ✓

1

a: kalbax (a) [vn-m]

2

de: finish one's turn

3

lx: kalbax

4

pd: (kalbaxay)

5

ps: v1=intr

6

key: kalbax

waa la naqliyay ✓

1

(Silaax-a)

2

Alaabta lagu dagaallamo; hub; qalab.

waa la naqliyay ✓

m.l.u Qalabka lagu dagaallamo.

waa la naqliyay ✓

m.l.u Qalabka lagu dagaallamo.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] weapons, arms, instruments of war

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) wanaag iyo islaax. Dh: wanaag. Li: xumaan.

2

silaax -a: (magac, lab, keli) alaabada iyo salabta lagu dagaalamo; hub.

waa la naqliyay ✓

1

cf: hub, qalab

2

de: weapons, arms, instruments of war

3

initial: s

4

lx: silaax

5

pd: (-a)

6

ps: n-m-col

7

key: silaax

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) 1. Reermagaal ahaansho. 2. Qof nolol magaalo aqoonsan, ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) 1. Reermagaal ahaansho. 2. Qof nolol magaalo aqoonsan, ahaansho. m.f.dh, ilbaxsanaan.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] civil, civilian, secular; urbane; courteous [ext.] competent, qualified

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) sidii hore si ka wanaagsan ah.

waa la naqliyay ✓

1

de: civil, civilian, secular; urbane; courteous [ext.] competent, qualified

2

lx: ilbaxsan

3

pd: (ilbaxsanaa)

4

ps: adj-der

5

key: ilbaxsan

waa la naqliyay ✓

1

de: honorable behavior

2

hm: 1

3

initial: x

4

lx: xilbax

5

pd: (-a)

6

ps: n-m-cmp

7

key: xilbax_1

waa la naqliyay ✓

1

de: avoid shame; behave honorably

2

hm: 2

3

initial: x

4

lx: xilbax

5

pd: (xilbaxay)

6

ps: v1=cmp

7

key: xilbax_2

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Meel ka tegid. 2. Dhimasho. 3. Caloolbixid, shubmid. 4. Soo dheeraan (dhir, timo iyo wixi lamida). 5. Muuqasho (qorrax, dayax iyo wixi lamida). 6. Shidmid (dab). 7. Gadmid, iibsamid (ganacsi). 8. Ka b.: wax ka noqosho. 9. Ka b.: arrin ama waajib gudasho. 10. Ku b.: qaymo ku fadhiisasho. 11. La b.: wax meel ku jira baxsasho. 12. La b.: la cararid (gabar). 13. Isku b.: isku buuqid, isku kicid. 14. Isku b.: jiq noqosho. 15. Kala b.: kala qaybsamid. 16. Kala b.: dhanaanaasho, suusacid (caano). 17. Haan caano lagu lulay subag dhalid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Meel ka tegid. 2. Dhimasho. 3. Caloolbixid, shubmid. 4. Soo dheeraan (dhir, timo iyo wixi lamida). 5. Muuqasho (qorrax, dayax iyo wixi lamida). 6. Shidmid (dab). 7. Gadmid, iibsamid (ganacsi). 8. Ka b.: wax ka noqosho. 9. Ka b.: arrin ama waajib gudasho. 10. Ku b.: qaymo ku fadhiisasho. 11. La b.: wax meel ku jira baxsasho. 12. La b.: la cararid (gabar). 13. Isku b.: isku buuqid, isku kicid. 14. Isku b.: jiq noqosho. 15. Kala b.: kala qaybsamid. 16. Kala b.: dhanaanaasho, suusacid (caano). 17. Haan caano lagu lulay subag dhalid. m.f.dh, bixid.

waa la naqliyay ✓

1

v. exit, leave, come ~ go out; take out, withdraw; sprout, grow

2

bax: vl. n. exit, act of going out

3

bax: [feminine] n. concord, collaboration

waa la naqliyay ✓

1

-ay -day: (v) 1. go (goo); go out of; leave (liiv); exit (ek-sit). Ex: Cali albaabka dambe ee guriga buu ka baxay; Ali exited the room through a rear door. 2. go away

2

bax: -ay/day: (v) come out; become known.

3

bax: -ay/day: (v) develop and reach maturity; grow (garoow) Ex: dhirtii ma baxeen? did the plants grow?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) meel aad joogtay, ka teg. Dh: tag. Li: joog.

2

bax: (fal) meel gudaheed, sida guriga, dibadda ka tag.

3

bax: (fal) dhir, tigaad iyo waxii la mid ah, biqil oo deeran. Bardihii baa intuu gun iyo baar baxay caleemuhu ballaadheen.

4

bax: (fal) caano la dhanaaniyey oo gadhoodhay, lana lulay, subag soo saar. Ciirtii way baxdaye kaalaya cabba.

5

bax: (fal) dab iyo waxii la mid ah oo hagaag u shidma. Dabkii baxayaa dab lagu qabsadaa.

waa la naqliyay ✓

pron. and preposition: with me

waa la naqliyay ✓

(pronoun with preposition) with me or to me. Ex: waxii dhaca ila socodsii; report to me what happens

waa la naqliyay ✓

1

(Lax-da)

2

1. Neef ido ah oo dheddig.

3

2. Laxlaha rugtiisa.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-xo, m.l) 1. Neef ido ah oo curtay. 2. Meesha xoonku ku hoydo oo ilmaha gashado.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-xo, m.l) 1. Neef ido ah oo curtay. 2. Meesha xoonku ku hoydo oo ilmaha gashado.

waa la naqliyay ✓