idhi — Macnaha & Turjumaada

v., sg., simple past tense: I said

waa la naqliyay ✓

(v) told (tooldh); said (seeydh) ~ iri. Ex: waxaan ku idhi; I told you

waa la naqliyay ✓

1

de: I said

2

lx: idhi

3

ps: v4a-1sg-past

4

see: iri {N}

5

key: idhi

waa la naqliyay ✓

(fal) dab yar shid. Dabka bidhi aan kulaalne. Dh: shid, daar, biri. Li: demi.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-iyo, m.dh) (botani) Nooc deegaan ah oo ka kooban geed qaab bixitaankiisu gaabiyo iyo dhir hagaastay (sfunted tress), inta badanna dhererkoodu waa 1-2 mitir, mar marna leh dhir dhaadheer. Waxa laga helaa gobollada roobku ku yaryahay ama leh carro aad ugu xun inay kaymo ka baxaan, sida dhulka oomane-u-eka ah ee cidhifyada lamadegannada; dadka dagganina waxa laga yabaa iney noqdaan reerguuraa, xoolo dhaqato.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-iyo, m.dh) (botani) Nooc deegaan ah oo ka kooban geed qaab bixitaankiisu gaabiyo iyo dhir hagaastay (sfunted tress), inta badanna dhererkoodu waa 1-2 mitir, mar marna leh dhir dhaadheer. Waxa laga helaa gobollada roobku ku yaryahay ama leh carro aad ugu xun inay kaymo ka baxaan, sida dhulka oomane-u-eka ah ee cidhifyada lamadegannada; dadka dagganina waxa laga yabaa iney noqdaan reerguuraa, xoolo dhaqato.

waa la naqliyay ✓

Garigue, Scrub

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) nooc ka mid ah noocyada qudhaca oo aan dheeraan ama weli koraya oo yar.

waa la naqliyay ✓

(Kidi) N Azima tetracantha Lam. Salvadoraceae.

waa la naqliyay ✓

v., pl., simple past tense: we said

waa la naqliyay ✓

(v) we said ~ niri. Ex: waxaan nidhi...; we said...

waa la naqliyay ✓

1

de: we said

2

lx: nidhi

3

ps: v4a-1pl-past

4

see: niri {N}

5

key: nidhi

waa la naqliyay ✓

v., sg., simple past tense: you / she said

waa la naqliyay ✓

1

de: you / she said

2

initial: t

3

lx: tidhi

4

ps: v4a-2sg/3f-past

5

see: tiri {N}

6

key: tidhi

waa la naqliyay ✓

v., simple past tense: he said

waa la naqliyay ✓

(v) he said ~ yiri

waa la naqliyay ✓

1

de: he said

2

initial: y

3

lx: yidhi

4

pd: (yiri)

5

ps: v4a-3m-past

6

see: yiri (and related forms with -r-) {N}

7

key: yidhi

waa la naqliyay ✓

/idhishan/ (n) daabacaad. e.g. The first edition of this dictionary.

waa la naqliyay ✓

/idhiyam/ (n) sarbeeb (hadal maldahan ama macna kale laga wado).

waa la naqliyay ✓

/idhiyat/ (n) qalbi daciif ama nacas. e.g. He is an idiot.

waa la naqliyay ✓

-da: (n) edition (idhishan); printing (piriint-ing); publishing (pab-liishing). Ex: daabacaaddii kowaad ee qaamuuskan; the first edition of this dictionary

waa la naqliyay ✓

(fal) dhimo oo xijaabo. Aakhirayso sawkaan ku idhi diidday amarkiiye. Dh: allayso, xijaabo, dhimo.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ha hadlin; wax ba ha odhan. Kolkay aamus igu tidhi, anna edebso baan idhi. Li: hadal.

2

aammus -ka: (magac, lab, keli) shib ahaanta; hadal la'aanta. Jawaab xun aamus baa dhaama. Li: hadal.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qof ama wax aasan noqo. Waxaan idhi aasan, ninkii inkiraaya, adduunka dhibtiisa.

2

aasan: (tilmaame) qof ama wax dhulka loo qoday oo la xabaalay ahaan. Waxa aan hellay dad meel mid ah ku aasan. Dh: xabaalan, duugan.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xadgudub, kibir iyo gardarro badan oo uu qofku u geysto qof kale. Adyad li'ida waa taan ku idhi aayar soo baro e. Dh: kibir, gardarro, maag, alyad.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) 'geel' orod dartiis, afarta addin marba labo wada qaad oo abraar. Afarqaad haddaad awrka tidhi aayar baan idhiye. Dh: dhabaabacee, baabacay, baabacee.

2

afarqaad -ka: (magac, lab, keli) orod geelu addimadiis marba labo israac u qaado oo xawli badan. Afarqaadka geelu waa ku dheereeyaa. Dh: saqle, dhabaabaco, baabacayn, durduro.

3

afarqaad: (tilmaame) awr xoog leh oo afar haamood qaada. Waxan soo gatay awr hayin afarqaad ah.

4

afarqaad -ka: (magac, lab, keli) weel afar shey berdaankood oo keli ah qaada. Weel afarqaad ka weyn soo iibsada, waa xilli abaareed waxa la joogaaye.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) (ka ~) afeef dhigo oo ka sii horteg wax dooddaada burinaya; ka afeefo. Ka afeeftan waa taan ku idhi ereyadaadiiye.

2

afeeftan -ka: (magac, lab, keli) eeg afeeftamid.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hadal macaan oo hufan qof kale ku dhihid; hadal ammaani ku jirto qof kale ku soo dhoweyn. Afgobaadsad ma ahayn waxaan idhi ayaantiiye, Ilaah baa ogaayoo run baa iga odhaahsiisay. Dh: afgobaadsi.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) u cid ganacsi ka shaqaysa, noqo cidda u horraysa ee wax ka iibsata.

2

aftax -a: (magac, lab, keli) lacagta u horreysa ee soo gasha maalintii qofka wax iibinaya. Aftaxa keen Aadanow waa albaab furane.

3

aftax -a: (magac, lab, keli) khayr ku baashirid; khayr iyo wanaag ku billow. Aftax khayrka baan idhi, haddeed waa istaahile.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) qof waxa san lagala quustay Allaqaadka waa kaan ku idhi idhan inuu qaadan.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) qofka oo wax walba isagu sheegta. Anaaniyo daaya, anaa idhi daaya, dadkoo idil sheega. Dh: anaaninnimo.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qiro kelinimada Ilaahay iyo rasuulnimada Maxamed, naxariista Ilaahay iyo nabadgelyadiisu ha kor ahaatee. Ashahaado waa taan ku idhi ina Israa'iile.

2

ashahaado -da: (magac, dhedig, keli) qiritaanka in uu Ilaahay keli yahay Maxamed na Rasuulkiisa yahay; tiirka koowaad ee arkaanta Islmaamka.

3

ashahaado -da: (magac, dhedig, keli) caddaynta waxbarsho ee laga qaato dugsiyada iyo jaamacadaha. Axmed sadeex ashahaado ayuu haystaa. Dh: shahaado.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) laballaboodin. Benowlaynta daa oo sidaan ku idhi yeel.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) biro badan oo hadhaa gaboobay ah, aan waxtar lahayn. Meeshan laga tegay, maxaa idhig, ma anigaa tumaaloo birgalax tuman, Dh: qalyayax

2

birqalax-da: (magac, dhedig, keli) kolayga lagu gurto middida, milqacadda iyo wixii la mid ah.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) weel biyo ku shubasho. Biyeysasho buraashaddaan mar hore ku idhi oo dugsiga aad. Dh: dhaansasho.

waa la naqliyay ✓

(fal) hawl ama daal ka fadhiisi. Waataan bidhaan quruxsaneey, soo bojooy ku idhiye. Dh: nasi.

waa la naqliyay ✓

(fal) wax aan hore u jirin, samee oo allif. Anaa curiyay sawtaan ku idhi, cidi ma sheegteene.

waa la naqliyay ✓

v., sg., neg., present tense: I am not

waa la naqliyay ✓

(pronoun with negative) not me; I ..not. Ex: Somali ma ihi; I am not Somali. —ihid: you..not. Ex: Cali ma ihid; you are not Ali. —ihidin: you (plural) are not. Ex: Carab ma ihidin; you are not Arabs. —ihin: we are not. Ex: Kanadiyaan ma ihin; we are not Canadians

waa la naqliyay ✓

1

de: I am not

2

lx: ihi

3

ps: v5a-1sg-neg-pres

4

xe: I am not you.

5

xv: Adiga kumaan ihi.

6

key: ihi

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] sheep and goats; herd

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) [plural] goats and sheep ~ ari

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) beer ba'day wixii ka soo hadha oo ka baxa; beertu kolka ay ba'do inta yar ee ay soo saarto. Dh: ari.

2

adhi -da: (magac, dhedig, keli) jeegada inteeda madaxa ka tirsan oo dhakada sare iyo qadaadka ama mergaagga u dhaxaysa. Markii budka lagu dhuftay ayuu askarigu adhida u dhacay.

3

adhi -ga: (magacwadareed) erey kulmiya riyaha iyo idaha oo ka sooca ishinka 'geela iyo lo'da iwm'. Adhi maganti ma bariiyo. Dh: ari.

waa la naqliyay ✓

1

a: ari

2

cf: lax, orgi, ri', wan

3

de: sheep and goats; herd

4

lx: adhi

5

pd: (-ga)

6

ps: n2-m-col

7

key: adhi

waa la naqliyay ✓

-ha: (magacwadareed) labada dareeme ee aragga. Dh: indho.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) sare u qaadid oo si fudud sare ugu tuurid. Dh: biriyow, hillaacid, birin. bidhiidh -a: (magac, lab, keli) timaha madaxa oo noqda timo jilicsan, cawlan oo aan isku dhadhawayne banbannaan.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dab yar shidid. Dh: daarid, birid.

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) koob yar oo dheeh leh oo koobasha wax lagu cabbo ugu yar. Bidhiq bay wax iigu shubeen gaajo igu beerye. Dh: afkulibidh, haaf, biriq.

2

bidhiq-da: (magac, dhedig, keli) gantaal xoog leh oo ay dhaliyaan daruuraha da'ayaa oo ololaya. Dh: danab, jac, wiriq, biriq.

3

bidhiq -da: (magac, dhedig, keli) nin dhallinyaro ah oo xarrago badan.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) bidhidda dabka iyo wixii la mid ah.

2

bidhis-ta: (magac, dhedig, keli) bidhid wax u qaad; si fudud wax u dallacis. Haantan bidhisteedu midhidh iguma qaadan jirin markaa ninka ahaa.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) sunbudhlaha ama buuriga la qiijiyo ee la cabbo. Biidhi cabbe dooni maayo. Dh: sigaar.

waa la naqliyay ✓

1

(Birdhi-ga)

2

1. Cad yar oo xabag ah ama dhagaxa qaaliga ah.

3

2. Iniin kastoo badanaa dhalaalaysa.

4

3. Midab dhibco ama baro leh.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Macdan qaali ah. 2. Cad yar oo xabag ah. 3. la-mid: birdhic.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Macdan qaali ah. 2. Cad yar oo xabag ah. 3. la-mid: birdhic.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] precious stone, gem; sparkling object; spotted ~ speckled pattern

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) midab leh dhibco madmadow ah oo gaar ahaan iduhu leeyihiin. Lax birdhi leh oo baadiya wax sheegi ma leedihiin?

2

birdhi -ga: (magac, lab, keli) wax yar oo xabag ah; in yar oo xabag ah. Birdhi xabaga iyo baqbaq baan cunay.

3

birdhi -ga: (magac, lab, keli) dhagax qaali ah oo aalaa dhalaala. Birdhi iniin ah oo dhalaalaysa, bartan waa iyadii taallaye yaa haddana boobay.

waa la naqliyay ✓

1

a: birdhic [n2-f]

2

de: precious stone, gem; sparkling object; spotted or speckled pattern

3

lx: birdhi

4

pd: (-ga)

5

ps: n2-m-col

6

key: birdhi

waa la naqliyay ✓

(fal) cid kale, daba gal oo wax yar ka danbee; cagta cagta u saar.

waa la naqliyay ✓

1

cidhib¹: m.dh (-dhbo, m.l) la-mid: cirib.

2

cidhib²: m.l (-byo, m.dh) (cilmiga naflayda) Dalool liilsami kara oo carjaw ah, kaas oo ku dheggan gidaarka dalqada ee u dhow salka carrabka naasleyda. Mar wax la liqayo wuxuu daboolaa hunguricadka si aanay cuntadu u gelin.

waa la naqliyay ✓

m.l (-byo, m.dh) (cilmiga naflayda) Dalool liilsami kara oo carjaw ah, kaas oo ku dheggan gidaarka dalqada ee u dhow salka carrabka naasleyda. Mar wax la liqayo wuxuu daboolaa hunguricadka si aanay cuntadu u gelin.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) cagta dadka qaybteeda danbe ee adag ee u dhexaysa boqonta iyo raysmagaadhada; cagta inta dhulka la dhigo qaybteeda danbe. Cidhibta ayay qodaxi iga mudday.

2

cidhib-ta: (magac, dhedig, keli) jaansaarka danbe ee kabta oo ku beegan halka ay cidhibta cagtu dul saaran tahay.

3

cidhib-ta: (magac, dhedig, keli) suunka xagga danbe kabta ka haya.

4

cidhib-ta: (magac, dhedig, keli) caaqibada danbe ee ay shaqo la falay leedahay; aayaha danbe ee arrini ku dhammaato; natiijo iyo wax ka dhashay hawl iyo hedel horay loo qabtay. Dh: dhaxal.

waa la naqliyay ✓

m.l (-fyo, m.dh) la-mid: cirif.

waa la naqliyay ✓

m.l (-fyo, m.dh) la-mid: cirif.

waa la naqliyay ✓

Pole

waa la naqliyay ✓

1

f. n./m: edge, limit, tip

2

cidhif m. n. pole

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. comer (koor-nar)-, border (boor-dher); edge (ej) ~ daraf. 2. pole (pool) ~ cirif. Ex: Cidhifka Waqooyi ama Cidhifka Koonfur; the North Pole or the South Pole

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) geftin ama darif. Cidhif ayaan ka joogaa webiga. Dh: gees, dacal, cirif, baal, barbar, gooddi.

2

cidhif -ka: (magac, lab, keli) labada barood ee galoobka dhulka ee ku beegan labada darif ee dhidibkiisa midkood.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) feedhidda timo la dhex marmariyo fidhin ama shanlo si loo qurxiyo Dh: firid, firis, shanlayn.

waa la naqliyay ✓

f. n. mark, stroke of a pen; comma; accent mark {grammar}

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) qof dhuuban oo orod badan ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: mark, stroke of a pen; [ext.] comma; accent mark {grammar}

2

lx: fidhig

3

pd: (-ta)

4

ps: n2a-f

5

key: fidhig

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhuuban ama sida fidhinka u qurux badan.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qori yar oo labo saddex, ama afar farraaq leh iyo dabo la qabto oo badanaa xardhan oo raggu timaha ku fidho. Dh: firin.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) cadhada dhow degdeg u cadhoodka.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) feedhidda timo la dhex marmariyo fidhin ama shanlo si loo quriye. Dh: fidhid.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) timo ama wax la mid ah oo la fidhay ahaan.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Kala tuurtuurid; kala yaacin. la-mid: firiri.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Kala tuurtuurid; kala yaacin. m.f.dh, firdhin. la-mid: firiri.

waa la naqliyay ✓

v. scatter, disperse

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) scatter (iskaa ter); disperse (dis-peers), dissipate (disepeeyt), dispel (dis-peel) ~ firiri

waa la naqliyay ✓

(fal) «kala ~ kala yaaci; kala tuurtuur; kala eri.

waa la naqliyay ✓

1

de: scatter, disperse

2

lx: firdhi

3

pd: (firdhiyey)

4

ps: v2a=tr

5

see: firiri

6

key: firdhi

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg igar².

waa la naqliyay ✓

1

isdhin¹: m.l (dhaq.) Nusqaamidda shey uu ka nusqaamo sidii uu ahaa.

2

isdhin²: f.mg1 (-imay, -intay; -imi) Shay siday ahaayeen ka nusqaamid.

waa la naqliyay ✓

1

isdhin¹: m.l (dhaq.) Nusqaamidda shey uu ka nusqaamo sidii uu ahaa.

2

isdhin²: f.mg1 (-imay, -intay; -imi) Shay siday ahaayeen ka nusqaamid. m.f.dh, is-dhimid.

waa la naqliyay ✓

1

v. decrease, diminish

2

isdhin vl. n. deficit

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) deficit (dhefi-sit); shortage (shoor teeyj);

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) wax buuxay oo in sii daayay ama ka baxday.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) diirka geedaha ee ka ruga. Dh: diir, dub, maydhax, qolof.

waa la naqliyay ✓

m. n. kettle

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) kettle (kat-tal); teakettle (tii-kat-tal) ~ kirli, jalammad, ibriiq

waa la naqliyay ✓

1

a: kirli {N}

2

de: kettle

3

lx: kidhli

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: kidhli

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) weel lagu karsado shaaha ama bunka. Shaaha kildhiga ku jira darmuuska ku shub. Dh: jalamad, jamlad, ibriiq, kirli. Wa: kildhiyo.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) Ku l.: wax meel wada gelin. Tus.: “Musbaarka derbiga ku libdhi”. la-mid: libri.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) Ku l.: wax meel wada gelin. Tusaale: Musbaarka derbiga ku libdhi. m.f.dh, libdhin. la-mid: libri.

waa la naqliyay ✓

v. cause to disappear ~ vanish, make invisible

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) make disappear; do a vanishing act ~ libri, libqi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) indhaha dadk ka qari. Xoolaha kexee oo xaggaa u libdhi.

2

libdhi: (fal) neef kolka horaba itaal yaraa gawrac. Dh: libri.

waa la naqliyay ✓

1

de: cause to disappear ~ vanish, make invisible rw: libidh {N}

2

lx: libdhi

3

pd: (libdhiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: libdhi

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) saxarro yar yar oo inta badan biyaha dushooda heehaaba

2

midhif -ta: (magac, dhedig, keli) xashiishka iyo jabadka ay biyaha haraha iyo dhijaamaha galaa ay iska soo tuuraan ee geerarka iyo moosaska afkooda ku soo urura. Midhiftii oo dhani waxay isugu timi mooskii. Dh: daadxoor.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) bildhaan kol keliya ishu qabatey oo hadana qarsoontay. Dh: bilig.

waa la naqliyay ✓