i_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
i_1
cf: aniga
de: me
hm: 1
lx: i
ps: pro-1sg-obj
key: i_1
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
I
(i')
1. Xarafka sagaalaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.
2. Uyaalka qofka hore oo keli ah oo wax la taarana hayo oo falku xaggiisa aada hayo; aniga.
-i: ereyada ay raacdo, kuwa ugu badani waa — 1. Tilmaanta magaca wax laga sheegayo ama lagu sheegayo (oo kolka uusan tilmaanta wadan oo keligiis yahay qaata qodobbada -ku, -tu iyo wixii ka farcama) sida 'wiilka wanaagsan - wiilka wanaagsani waa walaalkay, waa Soomaali, waa uu bukaa, waa uu shaqeeyaa; naagta quruxda badani waa boqorad; ninka deeqsiga ah wax buu bixiyaa; ... 2. Waxay kaloo raacdaa magacyada dheddig, oo kelida ah, oo shibbane ku dhammaada, oo aan qodob wehelin, magacyadaas oo iyaguna ah kuwo wax laga sheegayo ama wax lagu sheegayo (dani waa seeto; lafi ma jabin; doodi ma furna; ...). 3. Haddii magaca tilmaanta wax la taaranayo oo falku xaggiisa aadayo, -i(du) markaas raaci mayso, oo la oran kari mayo: wiilkaasi u yeer; libaaxaasi dil; inankaasi anigaa dhalay; hashaasi lis. Waxay la macne tahay -u.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
ba'
ba'¹: m.l 1. Hoog iyo dhibaato aad u badan. 2. (e.d) Dhibaato iyo waxyeello xun cid gaarsiiya; baabba'.
ba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bi'i) 1. Hoog iyo dhibaato aad u weyn la kulmid. 2. Ka b.: xaalad leh gaajo, harraad, ciil iyo wixi lamida ka bixid. 3. Ka b.: midab, wasakh iyo wixi lamida meel ay yaalleen ka tirtirmid.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baabba'
baabba'¹: m.l 1. Dhibaato weyn oo wax ciribtirta. 2. B. ah: wax aan waxtar lahayn oo karti yar. 3. la-mid: baabbi'id.
baabba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bbi'i) 1. Wax ciribtiran ahaansho. 2. Raad, calaamad iyo wixi lamida oo meel ku yaal tirmid. 3. Wax xaalad dhibaato leh ku sugnaan.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
da'
da'¹: m.dh 1. la-mid: da'aad. Inta sano, bilo, maalmo iyo wixi lamida ee nafley jirto laga bilaabo maalintii uu dhashay; cumri. 2. D. ah: qof sanado badan jira; duq. 3. Dad hal casri wada nool.
da'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -di'i) 1. Roob cirka ka imaansho. 2. Hoore, si dhibic dhibic ah u daadasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
tirooyin-khayaali
m.l (xisaab) Tiro murakab ah oo leh sansanka a+bi oo b aan la' ekayn eber, aas oo, a iyo b yihiin tirooyin maangal ah, iyo i = -1. Ama waa tiro labajibbaarkeedu uu yahay tabane.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
tirosin aritmatig
m.dh (xisaab) Tirosinka aritmatig ee urur ka kooban n-tiro waa wadarta n-da tiro oo loo qaybiyey tirada tirooyinka. Tusaale ahaan, tirosinka aritmatig ee ururka {1, 4, 3, 0, 1, 2,ì 1, 4} waa (1+4+3+0+1+2+1+4): 8 = 16 : 8 = 2.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
ba'
ba'¹: m.l 1. Hoog iyo dhibaato aad u badan. 2. (e.d) Dhibaato iyo waxyeello xun cid gaarsiiya; baabba'.
ba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bi'i) 1. Hoog iyo dhibaato aad u weyn la kulmid. 2. Ka b.: xaalad leh gaajo, harraad, ciil iyo wixi lamida ka bixid. 3. Ka b.: midab, wasakh iyo wixi lamida meel ay yaalleen ka tirtirmid. m.f.dh, bi'id.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
baabba'
baabba'¹: m.l 1. Dhibaato weyn oo wax ciribtirta. 2. B. ah: wax aan waxtar lahayn oo karti yar.
baabba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bbi'i) 1. Wax ciribtiran ahaansho. 2. Raad, calaamad iyo wixi lamida, oo meel ku yaal tirmid. 3. Wax xaalad dhibaato leh ku sugnaan. m.f.dh, baabbi'id.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
da'
da'¹: m.dh 1. la-mid: da'aad. Inta sano, bilo, maalmo iyo wixi lamida ee nafley jirto laga bilaabo maalintii uu dhashay; cumri. 2. D. ah: qof sanado badan jira; duq. 3. Dad hal casri wada nool.
da'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -di'i) 1. Roob cirka ka imaansho. 2. Hoore, si dhibic dhibic ah u daadasho. m.f.dh, di'id.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
tirooyin-khayaali
m.l (xisaab) Tiro murakab ah oo leh sansanka a+bi oo b aan la' ekayn eber, aas oo, a iyo b yihiin tirooyin maangal ah, iyo i = -1. Ama waa tiro labajibbaarkeedu uu yahay tabane.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
tirosin-aritmatig
m.dh (xisaab) Tirosinka aritmatig ee urur ka kooban n-tiro waa wadarta n-da tiro oo loo qaybiyey tirada tirooyinka. Tusaale ahaan, tirosinka aritmatig ee ururka {1, 4, 3, 0, 1, 2,ì 1, 4} waa (1+4+3+0+1+2+1+4): 8 = 16 : 8 = 2.
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
tag
-ay / tay: (v) go away; leave (liiv); depart (di paart) Ex: iga tag: leave me alone —isku tag -a: (i) 1. gathering; assembly (a-sem-bli), congregation (kon-gi-rigeey-shin). 2. sexual intercourse
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
tu'i_1
a: ju'i
de: make a camel kneel
hm: 1
initial: t
lx: tu'i
pd: (tu'iyey)
ps: v2a=tr
key: tu'i_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
ci_1
de: cry, outcry, scream, roar, bray
hm: 1
lx: ci
pd: (-da)
ps: n1-f
key: ci_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
if_1
de: light; [fig.] in life; world, universe
hm: 1
lx: if
pd: (-ka Pl: ifaf (ka))
ps: n4-m
xe: I want to learn about all the living things in the universe.
xv: Waxa ifka ku nool oo dhan baan rabaa inaan barto.
key: if_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
ii_1
de: to me, for me = i + u
hm: 1
lx: ii
ps: pro + prep
xe: Bring me some tea!
xv: Shaah ii keen!
key: ii_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
il_1
de: eye; sight; intelligence
hm: 1
lx: il
pd: (/sha Pl: indho)
ps: n8-f
syn: dhay
key: il_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
in_1
de: that, which
hm: 1
lx: in
ps: conj-relative
key: in_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
is_1
de: self; oneself
hm: 1
lx: is
pd: (iska ~ isku)
ps: pro-reflexive
xe: I hurt myself.
xv: Waan is dilay.
key: is_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
si_1
de: manner, way, method
hm: 1
initial: s
lx: si
pd: (sida Pl: siyaalo ~ siyaabo (/ha))
ps: n1-f, n8-f
key: si_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
u_1
de: to, towards; for, on behalf of
hm: 1
initial: u
lx: u
ps: prep
xe: Take it for Sarah!
xv: Sahra u qaad!
key: u_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
-id_1
de: -ing [GERUND] Makes a feminine noun of Declension 1 from a Conjugation 1 verb stem
hm: 1
lx: -id
ps: vn1-f-suf
xe: writing
xv: =-is
key: -id_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
bid_1
de: be blown away, carried away by the wind
hm: 1
lx: bid
pd: (biday)
ps: v1=
key: bid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
bil_1
cf: Jannaayo, Febraayo, Maarso, Abriil ~ Abril, Maajo, Juun ~ Juunyo, Luulyo, Agoosto, Sebtembar ~ Setembar ~ Sibtambar, Oktoobar, Noofembar, Disembar
de: moon; month
hm: 1
lx: bil
pd: (bisha)
ps: n1-f-time
key: bil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
bir_1
de: pupil of the eye
hm: 1
lx: bir
pd: (-ta)
ps: n1-f
key: bir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
cid_1
de: family, clan; community, people
hm: 1
lx: cid
pd: (-da)
ps: n1-f
key: cid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
cir_1
cf: hawo, samo
de: sky; atmosphere, air, weather; rain
hm: 1
lx: cir
pd: (-ka Pl: cirar (ka))
ps: n4-m
key: cir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
dib_1
de: again; after; later; re-
hm: 1
lx: dib
pd: (dibna)
ps: adv-time
key: dib_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
dig_1
de: announce, give notice, inform, advise, warn
hm: 1
lx: dig
pd: (digay)
ps: v1=
key: dig_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
dil_1
de: kill; beat (up), hit
hm: 1
lx: dil
pd: (dilay / dishay)
ps: v1=
key: dil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
dir_1
de: send, dispatch
hm: 1
lx: dir
pd: (diray)
ps: v1=
key: dir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
fil_1
de: expect, suppose, think, hope, believe
hm: 1
lx: fil
pd: (filay / fishay)
ps: v1=
key: fil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
fir_1
cf: asal
de: origin, descent
hm: 1
lx: fir
pd: (-ka)
ps: n-m
key: fir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
gig_1
de: stretch out (to smooth ~ remove wrinkles)
hm: 1
lx: gig
pd: (gigay)
ps: v1=
key: gig_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
hir_1
cf: maskar, mowjad
de: wave, surge, rise and fall (of tide); [ext.] radio wave
hm: 1
lx: hir
pd: (-ka Pl: hirar (ka))
ps: n4-m
key: hir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
iid_1
a: ciid
de: holiday, religious festival, feast
hm: 1
lx: iid
pd: (-da)
ps: n1-f
key: iid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
iil_1
de: turn aside; lean
hm: 1
lx: iil
pd: (iilay / iishay)
ps: v1=
key: iil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
ila_1
de: with me = i + la
hm: 1
lx: ila
ps: pro + prep
xe: He spoke with / to me.
xv: Wuu ila hadlay.
key: ila_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
ina_1
cf: innaga
de: us [inclusive]
hm: 1
lx: ina
ps: pro-1pl-obj
key: ina_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
isa_1
a: is (in flow of speech)
de: self; oneself = is + a
hm: 1
lx: isa
ps: pro-refl
key: isa_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
isu_1
de: each other = is + u
hm: 1
lx: isu
ps: pro-recip + prep
key: isu_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
iya_1
cf: iyada
de: she, her
hm: 1
lx: iya
ps: pro-red-3f
key: iya_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
jid_1
de: road, highway, street; path; [ext.] trajectory {physics}
hm: 1
lx: jid
pd: (-ka Pl: jidad (ka))
ps: n4-m
syn: dariiq, dhabbe, marin, surin, waddo
key: jid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
jil_1
a: jilid
de: strip of leather to tie bundles of twigs (used to make the framework of a hut)
hm: 1
lx: jil
pd: (ka Pl: jilal (ka))
ps: n4-m
key: jil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
jin_1
a: jaan
de: jinni ~ jinnee
hm: 1
lx: jin
pd: (-ka Pl: jiman ~ jinan (ka))
ps: n4-m
see: jinni
xv: Arabic
key: jin_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
jir_1
a: jidh; Contrast: joog and forms of yiil ~ oolli
de: be (in a place), stay, dwell; exist, be available, be there
hm: 1
lx: jir
pd: (jiray)
ps: v1=st
key: jir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
kis_1
de: bit, small amount (of s.t.)
hm: 1
lx: kis
pd: (-ta Pl: kisas (ka))
ps: n4-f
xe: a little bit of milk
xv: kis caana ah
key: kis_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
lid_1
bw: liddi
de: being opposite, against ~ contrary; opposition, rebellion
hm: 1
lx: lid
pd: (-ka Pl: lidad (ka))
ps: n4-m-col
syn: cagsi
key: lid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
lis_1
cf: caano, maal
de: fresh milk; latex, white sap, milk-like plant juice
hm: 1
lx: lis
pd: (-ta)
ps: n-f-mass
key: lis_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
mid_1
de: one; a, an, any; a unit; someone ~ something [feminine] Used as a pronoun, substituting for a full noun phrase
hm: 1
lx: mid
pd: (-ka ~ -da)
ps: num-m/f
xe: Which one? The big one. Contrast: hal, kow ~ koow ~ koob, ku (4)
xv: Midkee? Midka weyn.
key: mid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
mil_1
de: solution, liquid with s.t. dissolved in it {chemistry}
hm: 1
lx: mil
pd: (-ka Pl: milal (ka))
ps: n4-m-mass
key: mil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
min_1
de: each
hm: 1
lx: min
ps: adv-expr
xe: three places with two of each
xv: saddex meelood oo min laba ah
key: min_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
mir_1
de: one ~ a piece of (s.t.)
hm: 1
lx: mir
pd: (-ka)
ps: num-m
xe: a smoke (one cigarette stick)
xv: mir sigaar ah
key: mir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
sid_1
de: carry, bring
hm: 1
initial: s
lx: sid
pd: (siday)
ps: v1=tr
key: sid_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
sii_1
de: away, over there, in that direction, thither
hm: 1
initial: s
lx: sii
nt: indicates movement away from the speaker; often no equivalent in English; Opp: soo
ps: deic-prep
key: sii_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
sin_1
de: hip; [fig.] side
hm: 1
initial: s
lx: sin
pd: (-ta Pl: simo ~ sino (/ha))
ps: n1-f
syn: misig
key: sin_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
sir_1
bw: Arabic
de: secret, secrecy
hm: 1
initial: s
lx: sir
pd: (-ta Pl: asraar (ta))
ps: n8-f
key: sir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
tif_1
de: piece of thread, fiber, blade of grass, anything thin; [atr.] very slim ~ thin
hm: 1
initial: t
lx: tif
pd: (-ka Pl: tifaf (ka))
ps: n4-m
key: tif_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
tig_1
de: gerbil sp., kangaroo rat
hm: 1
initial: t
lx: tig
pd: (-ta Pl: tigag (ga))
ps: n4-f
key: tig_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
tin_1
de: hair (single)
hm: 1
initial: t
lx: tin
pd: (-ka Pl: timo (/ha))
ps: n1-m
xe: He manages to avoid disaster [idiom; lit: his buttocks have one hair]
xv: Dabada buu tin ku leeyahay
key: tin_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
tix_1
cf: tiraab
de: line of poetry, stanza; short poem; [col] poetry (as opposed to prose)
hm: 1
initial: t
lx: tix
pd: (-da)
ps: n1-f
key: tix_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
xig_1
de: milk for a second time; [fig.] repeat; copy
hm: 1
initial: x
lx: xig
pd: (xigay)
ps: v1=tr
key: xig_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
xil_1
de: responsibility; sense of decorum, shame, modesty
hm: 1
initial: x
lx: xil
pd: (-ka Pl: xilal (ka))
ps: n4-m
xe: he had the responsibility [lit: responsibility was put on him]
xv: sarriig; sheex; xishood
key: xil_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
xir_1
de: tie, fasten; close (up); [ext.] imprison, jail, arrest, stop
hm: 1
initial: x
lx: xir
pd: (xiray)
ps: v1=tr
xe: What time does the bank close?
xv: xidh; Opp: fur
key: xir_1
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
yib_1
de: game (similar to checkers) for two players with 12 stones or pieces for each
hm: 1
initial: y
lx: yib
pd: (-ta Pl: yibab (ka))
ps: n1-f, n4-f
key: yib_1