hari — Macnaha & Turjumaada

f.g2 (-iyay, -isay) Wax meel hoos ah gayn.

waa la naqliyay ✓

v. shade, put ~ carry into the shade

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dad kale, cunto hadhimo sii.

2

hari: (fal) cid kale, meel hadh leh gee.

3

hari: (fal) adigu, meel hadh leh iska fadhi.

waa la naqliyay ✓

1

a: haree

2

de: shade, put ~ carry into the shade

3

lx: hari

4

pd: (hariyey)

5

ps: v2a=tr

6

key: hari

waa la naqliyay ✓

(fal) cid kale, maanka ka qaad oo waal. Dh: welfi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Wax biyo ku dhex jira horay u riixid.

waa la naqliyay ✓

v. push forward brusquely, give someone a big shove

waa la naqliyay ✓

-yey I say: (v) push or shove someome roughly; shove (showv); hustle (hasel); jog (jaag) ~ hantaaturree

waa la naqliyay ✓

(fal) xoog u riiix ama u dhaqaaji. Harbi gogosha oo durki. Dh: jiid, riix.

waa la naqliyay ✓

1

de: push forward brusquely, give s.o. a big shove

2

lx: harbi

3

pd: (harbiyey)

4

ps: v2a=tr

5

syn: hataaqee

6

key: harbi

waa la naqliyay ✓

1

(Hardi-da)

2

Madaxa oo xoog wax loogu dhufto ama laysugu dhufto.

waa la naqliyay ✓

1

hardi¹: m.dh Madaxa oo wax lagu dhufto. la-mid: herti¹.

2

hardi²: f.g1/2 (-iyay, -iday/isay; -iyi) Madaxa ku dagaalamid. la-mid: harati, herti².

waa la naqliyay ✓

1

hardi¹: m.dh Madaxa oo wax lagu dhufto. la-mid: herti.

2

hardi²: f.g1/2 (-iyay, -iday/isay; -iyi) Madaxa ku dagaalamid. m.f.dh, hardin. la-mid: harati, herti.

waa la naqliyay ✓

v. butt, lock horns; clash, collide head on

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) butt with the head or horns; butt (bat) ~ herdi, hirdi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale, madaxa xoog ugu dhufo. Dh: hirdi.

2

hardi: (fal) madaxa kula dagaallan. Dh: herdi.

3

hardi -ga: (magac, lab, keli) madaxa oo xoog wax loogu dhufto ama la isugu dhufto. Dh: herdi.

waa la naqliyay ✓

hardi, adj. - aad geesi u ah; aan cabsanayn.

waa la naqliyay ✓

1

a: harti ~ herdi ~ herti

2

de: butt, lock horns; [ext.] clash, collide head on

3

lx: hardi

4

pd: (hardiyey)

5

ps: v2a=tr

6

key: hardi

waa la naqliyay ✓

1

(Harid-da)

2

1. Wixii lala socdey ama laga mid ahaa ka soo go'id, raacid la'aan.

3

2. Waxaan weli iman ama aan wax laga qaban.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg har². la-mid: haris².

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) hadhitaanka wax kale oo badan laga soo hadho. Dh: haris.

2

harid -da: (magac, dhedig, keli) meel, wasakhda iyo qashinka ka nadiinin. Dh: xaadhid, fiiqid, haris, xaaqid,haaqid.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) eeg harag.

waa la naqliyay ✓

1

(Harin-ta)

2

Meel hoos ah, geyn.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg hari. la-mid: harayn, haris¹.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) meel hoos leh, geyn. Dh: hadhin, haris.

waa la naqliyay ✓

1

haris¹: m.l la-mid: harin.

2

haris²: m.dh la-mid: harid.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg harin.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax nijaasayn. 2. Beer caws ka falid.

waa la naqliyay ✓

v. contaminate someone, render unclean (in religious sense)

waa la naqliyay ✓

1

cf: haran

2

de: contaminate s.o., render unclean (in religious sense)

3

lx: harmi

4

pd: (harmiyey)

5

ps: v2a=tr

6

key: harmi

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Cid biyo ku hafin. 2. Cid wax aad uga dhergin. 3. la-mid: hirqi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Cid biyo ku hafin. 2. Cid wax aad uga dhergin. 3. la-mid: hirqi. m.f.dh, harqin.

waa la naqliyay ✓

v. drown someone, submerge and suffocate someone in something; overwhelm

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) outpour (awtpuur)-, outflow (awt-falow); flood (falaadh)

waa la naqliyay ✓

1

de: drown s.o., submerge and suffocate s.o. in s.t.; overwhelm See also: hirqi

2

lx: harqi

3

pd: (harqiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: harqi

waa la naqliyay ✓

1

(Harsi-ga)

2

Harsasho.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: harsasho.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) harsasho; hadhsi; har gelid.

waa la naqliyay ✓

1

(Harti-ga)

2

1. Buntukh maadhiinka u eg oo xabbado waaweyn.

3

2. Waran weyn.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Qori xabbad keliyaale ah oo la isticmaali jirey waayadii hore. 2. Awr; rati.

waa la naqliyay ✓

f. n. clan name

waa la naqliyay ✓

1

m. n. old-fashioned shotgun, musket

2

harti m. n. man; husband

3

harti v. butt, hit with horns ~ head

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m sheild; man. Cf: Gaashaan

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) name of a Somali clan

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) man or husband [mainly used in the Upper Juba region]

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil laga filayo geesinimo oo lala metaalay gaashaanka garabka la gashado ee seefta, waranka iyo wixii la mid ah la iskaga difaaco.

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) waran weyn oo lagu dagaallamo.

2

harti -ga: (magac, lab, keli) buntuq maadhiin u ekaa oo xabbado waaweyni ka dhici jireen.

3

harti -ga: (magac, lab, keli) ninka geesiga ah oo raganimo lagu yagaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Caymad-ka)

2

1. Wax badan oo lumay, xoogaa ka harid, u nabadgelid.

3

2. (guud ahaan) nabadgelid; badbaadid.

waa la naqliyay ✓

1

(Ciribtir-ka)

2

La wada tirtiro oo aan wax ka harin; dabargoyn; baabbi'in.

waa la naqliyay ✓

1

(Dabaggelid-da)

2

Ka harid la'aan; dabasocosho; dabajoogid.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhammaad-ka)

2

Aan wax ka harin ama u harin; meesha ugu danbaysa; idlaad; ebyoonaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Dharaarasha-da)

2

1. Dharaar cunno cunid; harimaysasho.

3

2. (ku dharaarasho) Maalin meel joogid.

waa la naqliyay ✓

1

(Harima-da)

2

Cunnada weyn oo maalinta kalabbarkeeda la cuno; qado.

waa la naqliyay ✓

1

(Higsasha-da)

2

Si laballixaadsi ah, oo wax horreeya ama dheereeya oo la doonayo in laga daba tago ama la haleelo ama la gaaro ama aan laga harin, u socosho.

waa la naqliyay ✓

1

(Idlaad-ka)

2

Dhammaad; wax ka harid la'aan.

waa la naqliyay ✓

1

(Luufluufid-da)

2

Luufluuf ku dhicid; kala lumid; wax yari ka harid; bi'id; le'asho.

waa la naqliyay ✓

1

(Mintid-ka)

2

Dadaal aan wax layskala harin; nafkurreeb.

waa la naqliyay ✓

1

(Mintidid-da)

2

Dadaal aan waxba la iskala harin la imaansho; nafta ku reebid.

waa la naqliyay ✓

1

(Mirrijin-ta)

2

Neef xoolo ah oo aan candhadiisa caano danbe ku harin, naasihiisa daldaliigid bal in wax ka soo dhacaan; dharqin.

waa la naqliyay ✓

1

(Qada-da)

2

Cunnada weyn oo harkii la cuno; harimo.

waa la naqliyay ✓

1

(Raxan-ta)

2

(ugaar, dugaag, kd.) in wada socota oo aan kala harin.

waa la naqliyay ✓

1

(Wadaa-sha)

2

1. La socoshada neef labi neefka dheddig oo orgeysan raaco, ka hari waayo, wadwado; wadid ama wadasho.

3

2. Wax tirsan oo gooni loo wado; goosan; xayn.

waa la naqliyay ✓

1

budow¹: m.l Ka hariwaayidda laga hariwaayo xaajo la bartay oo la qaayibay. la-mid: budoobid.

2

budow²: f.mg1 (-oobay, -owday; -oobi) Ka hariwaayid wax la bartay oo la qaayibay.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-maaday, -maatay) 1. Wax tiradoodu dhantahay noqosho. 2. Wax aan wax ka harin noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

dhaxal¹: m.l 1. Hantida qof dhintay looga haro. 2. Raad ay ilmuhu ka raacaan waalidintooda.

2

dhaxal²: m.l 1. (qaanuun) Hanti ama lacag aad ka heshay qof dhintay, sababta waad lahaatay. 2. (taar.) Dhacdo taariikheed reebtana taariikh.

3

dhaxal³: f.g/mg1 (-xlay, -xashay; -xli) 1. (f.g) Hanti qof dhintay uga harid. 2. (f.g) Hanti qof dhintay looga haray qaybin. 3. (f.mg) Ka dh.: ilmuhu ka raacaan waalidintooda raadid.

waa la naqliyay ✓

1

(Ari-ga)

2

Wadajirka idaha iyo riyaha.

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah meesiyada la dhaqdo, ku dhala shan bilood, had iyo jeer la nool xaaska oo ka kooban riyo iyo ido. la-mid: eri¹ (1).

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah meesiyada la dhaqdo, ku dhala shan bilood, had iyo jeer la nool xaaska oo ka kooban riyo iyo ido; adhi.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] goats and sheep; flock, herd of sheep and goats

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) flock of goats and sheep ~ riyo iyo ido

waa la naqliyay ✓

1

(I) Capra femmina;

2

(E) Female Goat

3

(S) Ari (S. c. m.; Ari, Eri)

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magacwadareed) eeg adhi.

2

ari: eray la raaciyo marka loo yeedhayo qof. Ari heblaayo.

waa la naqliyay ✓

1

a: adhi

2

cf: wan, lax

3

de: goats and sheep; flock, herd of sheep and goats

4

lx: ari

5

pd: (-ga Pl: aryo (/ha))

6

ps: n3-m-col, n2-m

7

key: ari

waa la naqliyay ✓

1

(Har-ka)

2

Waxa ifku qabto, hooska uu bixiyo; hoos; hoosiis.

waa la naqliyay ✓

1

har¹: m.l (-rar, m.l) 1. Wax if qabtay hooska uu bixiyo. 2. Meel dusha ka dedan, waab, guri iyo wixi lamida hooskooda qabow.

2

har²: f.g/mg1 (-ray, -rtay) 1. (f.g) Digo iyo wixi lamida meel ka xaarid. 2. (f.mg) Safar iyo wixi lamida dad u bixi lahaa mid ka mid ah ka baaqasho. 3. (f.mg) Qof dad uu la socday ka gaabin. 4. (f.mg) Wax la isticmaalay in yar ka baaqi noqosho. 5. (f.mg) U h.: qof dhintay xoolo ka dhaxlid.

waa la naqliyay ✓

1

har¹: m.l (-rar, m.l) 1. Wax if qabtay hooska uu bixiyo. 2. Meel dusha ka dedan, waab, guri iyo wixi lamida hooskooda qabow.

2

har²: f.g/mg1 (-ray, -rtay) 1. (f.g) Digo iyo wixi lamida meel ka xaarid. 2. (f.mg) Safar iyo wixi lamida dad u bixi lahaa mid ka mid ah ka baaqasho. 3. (f.mg) Qof dad uu la socday ka gaabin. 4. (f.mg) Wax la isticmaalay in yar ka baaqi noqosho. 5. (f.mg) U h.: qof dhintay xoolo ka dhaxlid. m.f.dh, harid.

waa la naqliyay ✓

1

v. stay (behind), remain, be left over

2

har m. n. shade, shadow

waa la naqliyay ✓

1

-ay / tay: (v) continue to stay after others have gone or left; remain (ri meeyn); stay (isteey) ~ hadh, joog

2

har -ka: (n) shadow (shaadhow); shade (sheeydh) ~ har, hoos,

3

hadh leh: (adj) shady (sheeydhi) ~ hoos leh; shade (sheeydh)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid soconaysa, ka hadh.

2

har: (fal) salabe qaado oo meel qashin yaallo nadiifi. Aqalka hortiisa har. Dh: xaadh, fiiq, dug, salabee.

3

har -ka: (magac, lab keli) eeg hadh.

4

har-ta: (magac, dhedig, keli) meel ballaadhan oo godan oo biyuhu fadhiistaan oo Allasamee ah ama la qoday. Dh: balli Wa: haro.

waa la naqliyay ✓

ظَلَّ

waa la naqliyay ✓

1

1. (Bari-da) Salka dadku ku fariisto; labada doollood wadajirkooda; (idaha) xubinta weyn oo baruurta ah oo dabaggibinta, ama subagga laga shiilo.

2

2. (Bari-ga) Qofka woqooyi ujeeda, docda midigtiisa ku abbaaran; docda qorraxdu kasoo baxdo; qorraxkasoobbax.

waa la naqliyay ✓

1

bari¹: m.l Jahada ay qoraxda ka soo baxdo.

2

bari²: m.dh 1. Cadka baruurta ah oo ka baxa dibka idaha. 2. (-iyo, m.l) Salka dadku ku fariisto. 3. (-iyo, m.l) Buruq.

3

bari³: f.g/mg1 (-ryay, -riday; -ryi) 1. (f.g) Cid wax ay leedahay ama ka mas'uul tahay si debecsan u weyddiisasho. 2. (f.mg) Habeen meel u hoyasho.

waa la naqliyay ✓

1

bari¹: m.l Jahada ay qoraxda ka soo baxdo.

2

bari²: m.dh 1. Cadka baruurta ah oo ka baxa dibka idaha. la-mid: badhi. (-iyo, m.l) Salka dadku ku fariisto. 3. (-iyo, m.l) Buruq.

3

bari³: f.g/mg1 (-ryay, -riday; -ryi) 1. (f.g) Cid wax ay leedahay ama ka mas'uul tahay si debecsan u weyddiisasho. 2. (f.mg) Habeen meel u hoyasho. m.f.dh, baryid.

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Bari, East [coastal region in north east Somalia.]

waa la naqliyay ✓

1

v. beg, entreat, implore, request a favor, pray

2

bari: v. break (of day)

3

bari: pr. n., loc. east

4

bari: [feminine] n. buttocks; fat tail (of a sheep)

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (n) east (iist) Ex: Bariga dhexe; Middle East

2

bari: -da: (n) rump (ramp); posterior (postiiriyar); buttock (ba-tek)

3

bari: -baryey bariday: (v) beg (beeg); cadge (kaaj); solicit (soli- sit); plead (piliidh); entreat (en-tiriit) ~ tuug Syn: crave, beseech, implore, importune

4

bari: -baryey: (v) 1. the beginning of the new day; dawn (doon) ~ waabari. Ex: waagii ma baryey? did the dawn appear? 2. [with prepositon ku] -ku bari -baryey/bariday: (v) go by; spend or pass the night; elapse (il apsi) Ex: maxaad ku bariday? how the night went by?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) nabad ku waaberiiso. Akambultee ma barideen baa ka fiican. Dh: cawabbari.

2

bari: (fal) Eebbi ama cidkale wax weydiiso. Eebbe la kala baryi og. Dh: tuug, baryootan.

3

bari -da: (magac, dhedig, keli) 'idaha' xubinta dabada kaga taal ee baruurta ah, subagga laga shiilo. Bari xun barya badan qudhmisa. Dh: badhi.

4

bari -da: (magac, dhedig, keli) subagga badhida idaha laga saaro ama laga shiilo. Bari ninkii cabbaa saw ladaabyo dili mayso. Dh: badhi.

5

bari -ga: (magac, lab, keli) jihada qorrax ka soo baxa, markaad woqooyi u jeeddid kaa qabata midig. Cadceeddu Bari bay ka soo baxdaa galbeed na way u dhacdaa. Dh: bugux, qorraxkasoobbax, qorraxkasoobbax. Li: cadceedudhac, qorraxudhac, galbeed, qorraxsin.

waa la naqliyay ✓

دبر، شرق

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Qof ama xayawaan ka caraysiin. 2. (f.mg) Neef rimman candho keenid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Qof ama xayawaan ka caraysiin. 2. (f.mg) Neef rimman candho keenid. m.f.dh, carin.

waa la naqliyay ✓

v. provoke, anger (a dog, wasps, etc.)

waa la naqliyay ✓

-yay / say: (v) tease (tiiz); incite (in-saayt)-, provoke (pro-vowk): irritate (iritayt); instigate anger; annoy ~ cartan, cariiqsi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) neef rimman, dhaysi oo muuji calaamadihii dhalitaanka.

2

cari: (fal) (ka ~) xoolo, bahal iyo wixii la mid ah, ka cadhaysii oo weyrixi.

waa la naqliyay ✓

1

de: provoke, anger (a dog, wasps, etc.)

2

lx: cari

3

pd: (cariyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: cari

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) meel godan oo sagxad ballaadhan ku dhex taal. Dameerku sidii loo rarayay ayuu dhabarka dari ku yeeshay. Dh: deri, godni. Li: tuur.

waa la naqliyay ✓

1

(Habi-ga)

2

Fiirada wax lagu kala garto; laab; qalbi; caqli; maan.

waa la naqliyay ✓

m.l Caqli, maan.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] intelligence, thought

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac,dhedig, keli) ul sherbi ah.

2

habi -ga: (magac, lab, keli) fiirada iyo garashada wax lagu kala garto. Habiyow indhahaygu, ha arkaan indhahaagee, i agjoog abidkaa oo, meel kaleeta ha aadin. Dh: laab, qalbi, caqli, maan.

waa la naqliyay ✓

1

de: intelligence, thought

2

lx: habi

3

pd: (-ga)

4

ps: n2a-m-col

5

key: habi

waa la naqliyay ✓