hanbay

(Hanbalya-da)

1. Qof wax loo bogey sameeyey ama helay oo hadallo diirran oo dhiirriggelis ah lagu yiraahdo; bogaadis.

2. Cid faraxsan oo hadal lagu tuso in faraxooda lala wadaagayo ama lagala qaybgelayo.

3. baga! ama kadabaa! cid ku dhihid.

f. n. congratulations

-hanbalyada: (n) congratulations (kon garaajuleey-shinis); good wishes ~ tahniyad, hambalyo

-da: (magac, dhedig, keli) tahniyad iyo bogaadinta qof guul u soo hoyatay oo reeyay. Dh: bogaadin, bogaadis.

a: hambalyo

de: congratulations

lx: hanbalyo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: hanbalyo

مَبْرُوكَ مُبَارَكَةٍ، تَهْنِئَةً

-da: (magacwadareed) kooxda muusigga gaardiska ciidanka u qaabilsan. Baanbayda boolisku astaantiisa ayay tumayaan.

(fal) walax, hir danab u yeel.

-ta: (magac, dhedig, keli) xagga danbe marid. Dh: danbays, gadaalayn.

-ka: (magac, lab, keli) danbaynta wax loogu danbeeyo.

1. (Dhanbal-ka) a) Galleyda cajiinta laga dhigayo, buunshe-bixinteeda; falfalliir. b) Dillaac.

2. (Dhanba-sha) Gogol yar.

v. crack, split, cut in half

dhanbal vl. n. first grinding ~ milling (of grains); bursting

dhanbal [feminine] n. small mat

-ay / dhambashay: (v) 1. crack (karaak); break or snap apart fissure (fi-shar) ~ dhambal, fulaac, dilaac. 2. dhanal -dhanbasha: (n) mat (maat) ~ darrin, gogol

(fal) labo u kala jebi, ka dhig labo is le'eg.

dhanbal -ka: (magac, lab, keli) jab ama qayb ka mid ah walax labo loo qaybiyay. Dhanbal yar ayaa iga soo gaadhay dhammaan wixii xalay xalaawad la cunay. Dh: jab.

m.f.dh eeg hambee.

-ta: (magac, dhedig, keli) hambo reebid; wax ka tegid.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hambayn.

(Hanaaya-da)

Eed; utun; asaaye.

m.dh Cadaawad, nacayb.

f. n. accusation, blame

-da: (magac, dhedig, keli) eed ama utun la galo. Hanaayadu qofkii gala ayey sugtaa. Dh: asaaye, utun, eed.

de: accusation, blame

lx: hanaayo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: hanaayo

-ka: (magac, lab, keli) shinbir fiidkii soo baxa; hughuge.

(Shanbal-ka)

Qalabka muusikada mid ka mid ah oo ka samaysan labo qalbac oo midkiiba meel dhexda ah ka xoldhan yahay oo kolka la isku dhufto, dhawaaq kan koorta u eki, ka soo baxo.

m.l (-llo, m.dh) (muus.) Nooc ka mid ah qalabka muusikada oo ka samaysan qori laba qalbac ah, oo mid walba dhexda u godanyahay, marka laysku dhuftana sameeya dhawaaq kan koorta u eg.

m.l (-llo, m.dh) (muus.) Nooc ka mid ah qalabka muusikada oo ka samaysan qori laba qalbac ah, oo mid walba dhexda u godanyahay, marka laysku dhuftana sameeya dhawaaq kan koorta u eg.

m. n. cymbal; cymbals

-ka: (magac, lab, keli) qalabka muusikada mid ka mid ah oo ka kooban labo qalbac oo mid waliba dhexda ka xoldan yahay oo kolka laysku dhufto, dhawaaq kan koorta u eki, ka soo baxo. Dh: narso.

de: cymbal; cymbals

initial: s

lx: shanbal

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: shanbal

(fal) timo iyo wax la mid ah, feedh; fidh. U shanlay ilmaha yar.

(magac'uyaal) lagu tusmeeyo qofka koowaad ee lala hadlaha ah oo keli ah. Waa 'aniga' iyo 'ayay' oo la isku daray. Waar ma anay sidaa igu leeyihiin?

pron., red, [conjunction] me too

(clause pronoun) me also or me too ~ amba. Ex: anba waan jeclahay; I love it too

de: me too

lx: anba

ps: pro-red + conj

xe: Same with me too.

xv: Anba sidoo kale.

key: anba

'ha' iyo 'ba' baa kolkol lays xijiyaa oo laysku kabaa (sida: haba yaraatee = ha yaraateeba), ulajeeddaduna ma baddalanto.

class, [conjunction] in any case; always

(falkaabe) loo adeegsado diidmada qayaxan. Hadduu kula diriray haba u tegin. Dh: ha.

de: in any case; always = ha + -ba

lx: haba

ps: class + conj

key: haba

name-f happiness, peace of mind, bliss

(fal) arrin ama talo curi; arrin hindis oo taabbage-lintiisa qorshee. Talaan aabay lahaa, tusmaan gaadhsii lahaa, tilmaan abid baan lahaa. Dh: astay, aabee, qorshay, dheego.

aabay: (fal) wax u aabbayeel; tixgeli oo aabbee. Aabay waalidkaaga ajar baa ku jiree. Dh: aabee, aabbayeel.

vl. pron., neg. she / it [fem.] ... not; they ... not

(fal) (u ~) wax ama shay godobtiisa ama sababtiisa cid kale u raac ama u tiiri. Gef walba ciddii iska lahayd u aanay. Dh: aanee.

aanay: (magac'uyaal) tilmaamaya qofka saddexaad oo dhedig oo gala weedh diidmo ku jirto. Gabadhii waxaa loo dhisay wiil aanay rabin. Ciidda waxa la isku diyaariyaa inta aanay soo gali, ayna.

a: ayan

de: she / it [fem] ... not; they ... not = aan + ay

lx: aanay

pd: (aaney)

ps: neg + vpro

key: aanay

-ka: (magac, lab, keli) eeg ambad.

-ga: (magac, lab, keli) nooc khudradda la cuno ka mid ah oo dusha diir laga qaado ku leh boostana baruur huruud ah iyo iniinyo yaryar oo kawa filfisha u eg ku leh Dh: mafafaay, babbaay, cambefilfil.

(fal) beytari iyo wixii la mid ah, danab u yeel oo tamari. Dh: dabee, jaajgaree, danabay.

(Gabay-ga)

Tixo la tirsho oo ka kooban ereyo iyo xuruuf qiyaasan oo tirsan oo xaraf ku dhisan; wuxuu lee yahay tixo is wada dherer le'eg iyo ereyo xulanti ah oo midba la gesho meel uu ku habboon yahay; qaarkood waxay lee yihiin dhawaaqyo iyo yeer isu eg'eg oo tixaha xubno looga dhigo oo lagu dhex googgooyo si ay u yeeshaan luuq iyo dhicitaan laysla hela hayo, muusikana ku dhafan tahay, oo dhabaqa iyo deelqaafka ka ilaaliya. Gabaygu, sida maansada xubneheeda kale (geeraar, jiifto, kd.), wuxuu ka hadlaa wax kastoo qofka laabtiisa ku soo dhaca, wuxuuna lee yahay saamays daran oo kan hadalka kale ka xoog weyn; waa laga luuqiyaa.

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin.

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin. m.f.dh, gabyid.

m. n. poem form (long classical Somali epic poetry)

gabay v. recite a poem, chant poetry

-ga: (n) poetic composition; poem (pooem); poetry (powyetari) ~ maanso, gabey, shicir

(fal) hadal taxan oo macno miisaan fiican leh dheh; gabay tiri oo samee. Xaaladda la joogo ka gabay.

gabay -ga: (magac, lab, keli) qayb suugaanta ka mid ah oo leh qaafiyad iyo miisaan u gaar ah. Waxa uu gabaygu leeyahay macno iyo duluc uu ku qotomo.

مَنظُومَة، قَصِيدَة، قصيد

-ga: (magac, lab, keli) qof foolka sare la' ama jaban. Dh: ganey, foolloo.

(Habac-da)

Biyaha ku jira ceel duug ah oo aan kolkaas la qodin; aan baxsiis ahayn.

habac¹: m.dh 1. Daal iyo kala daadsanaan wax ku yimaad. 2. Dhereg. 3. Biyo ceel ama weel ku raagey.

habac²: f.mg1 (-bcay, -bacday; -bci) 1. Daal iyo kala daadsanaan la kulmid. 2. Wax ka dhergid. 3. Weel biyo sii deyn.

m.dh 1. Daal iyo kala daadsanaan wax ku yimaad. 2. Dhereg. 3. Biyo ceel ama weel ku raagey.

f. n. stagnant water at the bottom of a well, dregs

habac v. stagnate, be reduced to the dregs

(tilmaame) qof caajis ah iyo cagajiid. Daahir waa qof karti nagan oo habac ah. Dh: qoyanaan, caajis. Li: firfircoon.

habac-a: (magac, lab, keli) biyaha ku jira ceel duug ah oo aan kolkaas la qodin; biyaha ku jira ceel aan baxsiis ahayn.bdb

habac-a: (magac, lab, keli) qulubsanaan iyo cagajiid.

habac-a: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah ciyaaraha Soomaalida ka mid ah oo ku caan ah Gobolka Hiiraan iyo meelo kale. Ciyaarta habac waxay ka mid tahay ciyaaraha ay sida wada jirka ah u dheelaan ragga iyo haweenku, waana ciyaarta luuqda kaliya ah.

v. retain, preserve

de: retain, preserve

lx: habal

pd: (habalay)

ps: v1=

key: habal

(magacuyaal) tilmaama qofka kowaad oo wadar ah. Haddi ay socdeen, haban ka daba tegno. Dh: aan, han.

m.dh.sh.r H. ku dheh: meel isku tuurid (daal iyo wixi lamida dartii).

f. n. sudden entrance (into something)

(ereycodeed) lagu cabbiro falceliska naxdinta. Ninkii markuu libaaxa arkay ayuu habaq yidhi.

de: sudden entrance (into s.t.) (with preposition ku)

lx: habaq

pd: (dheh)

ps: np-f-expr

key: habaq

(Habar-ka)

Dabool; aabbur.

2. (Habar-ta) a) Qof dumar ah oo waayeel ah. b) Hooyo; hiindo.

habar¹: m.l (-rro, m.dh) Haruubka haanta.

habar²: m.dh (-bro, ml.) 1. Naag duq ah. 2. Hooyo. 3. Dubaarad, dubnad.

m.dh (-bro, ml.) 1. Naag duq ah. 2. Hooyo. 3. Dubaarad, dubnad.

m. n. cover, lid

habar [feminine] n. old woman, elderly lady; mother

-ta: (n) 1. old [aged] lady or woman. 2. mother (maader). Ex: habartay ma aragtay? do you see my mother?

-ka: (magac, lab, keli) daboolka wax afbannaan lagu aabbudho.

habar -ta: (magac, dhedig, keli) qof dumar ah oo waayeel ah. Habar fadhida legdini wax uga fudud. Hurdo habarba korin waydaye, ma anay hilbo i gelin. Dh: duq, cajuusad, wadaad. Li: gabadh.

(Habas-ka)

Shinbir yar oo u badan inuu dhulka dhabbacdo.

m.l (-syo, m.dh) Shimbir yar oo midab dambas ah leh oo badanaa dhulka dhabbacda.

m. n., [collective] small bird species

-ka: (magac, lab, keli) shimbir yar oo dhulka u eg oo minjo yaryar. Badanaa dhulka ayay dhabbacataa. Habastu baadkay wax ku dhirbaaxdaa. Dh: hanbadh, ugubi.

de: small bird sp.

lx: habas

pd: (-ka)

ps: n2a-m-col

key: habas

(Habaw-ga)

(qof) meel uu u socdo aan aqoon; lunsan.

m. n. person who has lost his ~ her way

-ah: (adj) unable to find one's way; lost (loost) ~ habaab. Ex: ilmo habaw ah; a lost child

(fal) lun oo jidka saxda ah ka leexo. Dh: ambo, lun, hallaw.

habaw -ga: (magac, lab, keli) hallawga ama jidkii saxda ahaa ka dhumid. Dhama'u habaw buu keenaa. Dh: hallaw.

habaw -ga: (magac, lab, keli) qof ama wax hallawsan oo meeshii saxda ahayd meel aan ahayn jooga. Dh: hallaw, baadi.

bw: habow

cf: habaab

de: person who has lost his ~ her way

lx: habaw

pd: (-ga)

ps: n2a-m

key: habaw