haleelarin

(tilmaame) shey lagu qurxiyey aleel badda laga soo saaray; aleel lagu taxay. Sati wada aleelan bay ayeeyaday haysataa.

(Aleelayn-ta)

Aleel ku samayn, qurxin darteed.

m.f.dh eeg aleelee.

-ta: (magac, dhedig, keli) aleel ku qurxin; aleel ku kor samayn. Aleelaynta weelashu waa farshaxan ay Soomaalidu hidde u leedahay.

(Haleelid-da)

Wax la kulmid; wax la samayn lahaa kansho u helid; ku abbaarmid; seegid la'aan.

m.f.dh eeg haleel². la-mid: haleel¹.

-da: (magac, dhedig, keli) hawl qabashadeed wakhti u helid; wax la samayn lahaa kansho u helid. Dh: haleelis.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg haleelid.

m.f.dh eeg huleeli. la-mid: huleelis.

(tilmaame) qooshan oo dhegdheg isjiidanaya ah. Qoosh maleelan laxoox ma noqdo. Dh: malleelan, cajiinan.

f.lg2 (-iiyay, -iisay) Wax, wax kale la kulansiin. la-mid: haleeshii.

f.lg2 (-iiyay, -iisay) Wax, wax kale la kulansiin. m.f.dh, haleelsiin. la-mid: haleeshii.

v.caus: cause someone to make something in time

(fal) kansho u sii inuu hawl qabto.

de: cause s.o. to make s.t. in time

lx: haleelsii

pd: (haleelsiiyey)

ps: v2a=caus

key: haleelsii

-ka: (magac, lab, keli) eeg haleelsiin.

m.dh la-mid: haleelsiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) siinta kansho ay cid kaga bogato hawl ay qabanayso.

haleeshiin -ta: (magac, dhedig, keli) cid kaa durugsan wax gaadhsiin ama wax tegey ka dab ageyn. Dh: gaadhsiin.

-ka: (magac, lab, keli) hawl kansho u haysasho. Dh: jaanis, haleel, firaaqo.

(Jalelo-ari) N, S Cassia italica (Mill.) W.F.Andr. Caesalpinaceae.

C Cassia truncata Brenan. Caesalpinaceae.

S Cassia senna L. Caesalpinaceae.

S Cassia longiracemosa Vatke. Caesalpinaceae.

N, C Cassia helosericea Fres. Caesalpinaceae.

C Cassia ellisiae Brenan. Caesalpinaceae.

S Cassia baccarinii Chiov. Caesalpinaceae.

C Cassia adenensis Benth. Caesalpinaceae.

Dj Cassia angostifolia Vahl. Caesalpinaceae

S,C Crotalaria laburnifolia L. Papilionaceae.

m.f.dh eeg aleemi. la-mid: aleemis.

m.l.kh A. ah: hilib jiir ah oo daliigo dhaadheer oo dhuudhuuban laga dhigay.

m.l.kh A. ah: hilib jiir ah oo daliigo dhaadheer oo dhuudhuuban laga dhigay.

-ta: (magac, lab, keli) hab kolka hilbo la muqmadaynayo loo dhaadheereeyo si ay engejintiisu u fududaato. Naagyahay abiidkay ma cunin soor areerinahe. Dh: dareerin.

-ta: (magac, dhedig, keli) daboolid ama aabbudhid.

(Haleela-da)

1. (caano) nafley dhalmo cusayb ah, siiba geela dhalay.

2. (dhiig, kd.) wax kastoo shubma oo cusub.

m.dh.u Geel markaa dhalay.

f. n., [collective] first milk produced by an animal that just gave birth

-haleelada: (n) first milk of a new birth mother ~ danbar

-da: (magac, dhedig, keli) hal irmaan oo caano leh... innaguna haleelada dhashiyo, hilibka mooyaane, inaan beer dhulkeenna u hurnaa, way habboontahaye!

haleelo -da: (magac, dhedig, keli) caanaha neef geel ah oo dhowaan dhalay laga liso. Dh: dhalooyo, danbar. Li: jani.

haleelo -da: (magac, dhedig, keli) dhiig iyo wax kaste oo shubma oo cusub.

de: first milk produced by an animal that just gave birth

lx: haleelo

pd: (/da)

ps: n6-f-col

key: haleelo

-ga: (magac, lab, keli) xayawaan weyn oo qoor iyo afar lugood oo dhaadheer leh oo dhererkiisu gaadho ilaa labo midtir iyo badh. Wuu daaqaa wuuna calyanaqsadaa. Dh: geri.

(Hallayn-ta)

1. Cid ama wax kale wax yeelid, wax u dhimid.

2. (isku hallayn, ku hallayn) kalsooni buuxda cid u qabid; u talasaarasho.

m.f.dh eeg hallee. la-mid: hallays.

vl. n. losing; ruining

-ta: (n) defect; damage (dhaamij); imperfection ~ kharibid-da

-ta: (magac, dhedig, keli) hanti baadiyayn oo daryeeliwaayid. Dh: baadiyayn, lumin, dhumin Li: helid.

hallayn -ta: (magac, dhedig, keli) aalad ama wax kale, xumayn oo kaharribid. Dh: kharribid, xumayn. Li: hagaajin.

hallayn -ta: (magac, dhedig, keli) «isku kalsooni buuxda cid ku qabid oo ku tashad

hallayn-ta: (magac, dhedig, keli) «ku » hawl, qof kale, ku ogaad oo kaga seexad; ku hallays.

a: halleyn

de: losing; ruining

lx: hallayn

pd: (-ta)

ps: vn-f

key: hallayn

(Hareeri-ga)

Geed dhirta waaweyn kamid ah oo toos u baxa.

m.l (hareeri, m.dh) Geed aan qodax lahayn, dhirta waaweyn ka mid ah oo toos u baxa.

m.l (hareeri, m.dh) Geed aan qodax lahayn, dhirta waaweyn ka mid ah oo toos u baxa.

m. n., [collective] tall tree species

Terminalia spinosa 80

(Hareri) All.Som Terminalia polycarpa Engl. & Diel. Combretaceae.

S Terminalia prunioides Laws. Combretaceae.

C, May Terminalia spinosa Engl. Combretaceae.

C Terminalia basilei Chiov. Combretaceae.

N, C Terminalia orbicularis Engl. & Diel. Combretaceae.

May Terminalia parvula Pampan. Combretaceae.

-ga: (magac, lab, keli) geed dhirta waaweyn ka mid ah oo hoos u baxa. Hareeriga ma daaqeen ka baxa, hawdka xodoyoode.

de: tall tree sp.

lx: hareeri

pd: (-ga)

ps: n2a-m-col

key: hareeri

f.g2 (-iyay, -isay) Ka h.: cid wax ay lahayd ka dhaqaajin iyadoo xoog lagu muquuninayo.

m.f.dh eeg alaladi. la-mid: alaladsii.

-ka: (magac, lab, keli) dhagaax yaryar oo badda laga soo guro wax na lagu qurxiyo. Dh: aleel.

-ka: (magac, lab, keli) eeg aleelayn.

m.f.dh eeg ballami.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, ballan u qabasho. Ballaminta xubnaha sakrateeradda u sheeg. Dh: ballamis.

-ta: (magac, dhedig, keli) gaadhsiin derejo ka sarraysa ta hadda uu joogo.

(Dareerin-ta)

1. (xoolo, biyo, kd.) meel ka kaxayn oo meel kale u dhaqaajin.

2. (hilib) daliigo dheerdheer ka dhigid.

3. (hadal, akhris) tixid; matin.

dareerin¹: m.f.dh eeg dareeri. la-mid: dareeris¹, dureerin.

dareerin²: m.dh (xisaab) Wadarta tibxaha ee susun. Guud ahaan, waa tibaax leh sansaanka ah x1 + x2 + x3 + x4 +... taas oo x1 ay yihiin tirooyin maanagal ah ama murakab ah (series).

m.dh (xisaab) Wadarta tibxaha ee susun. Guud ahaan, waa tibaax leh sansaanka ah x1 + x2 + x3 + x4 +... taas oo x1 ay yihiin tirooyin maanagal ah ama murakab ah (series).

Series

-ta: (magac, dhedig, keli) kaxaynta xoolaha laga saaro xerada oo la soofgeeyo. Dh: soofin.

m.dh la-mid: daloolin.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel, in yar oo dalool ah ka furid. Dh: duleelin.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel bullad iyo siigo badan oo geelu ku galgelimaysto.

m.f.dh eeg habeedi. la-mid: habeedis.

-ta: (magac, dhedig, keli) geel, habeed isku saydhin ama iska keenid. Dh: kaadin, habeedis.

(Halaajin-ta)

Halaag ku ridid; halaagid.

m.dh la-mid: halaagid.

-ta: (magac, dhedig, keli) halaag ku ridid; halaagid.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg hal'abuur.

m.f.dh eeg halrar.

-da: (magac, dhedig, keli) ceeb uu nin leeyahay, ku kale dusha uga tuurid oo ku midayn.

m.f.dh eeg hargeli. la-mid: hargelis, hergelin, hergelis.

(Hawaarin-ta)

(summad) Hawaar ku dhigid; ul reebta raad hawaar u eg, ku daliigid, ku dhufasho.

m.f.dh eeg hawaari.

-ta: (magac, dhedig, keli) si hawaar iyo kaladaadsani ah u fadhiisin.

hawaarin -ta: (magac, dhedig, keli) hawaar ku dhigid; ul reebta raad hawaar u eg la dhicid ama ku dhufasho.

hawaarin-ta: (magac, dhedig, keli) sumad hawaar ah ku dhigid.

(Huleelid-da)

Socod cagajiid ah, socosho.

m.f.dh eeg huleel². la-mid: huleel¹.

-da: (magac, dhedig, keli) si cagajiida ah u socosho. Huleelid bay ku yimaaddeen. Dh: cagajiidid.

m.l la-mid: huleelin.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg huleelid.

(Jaleefan-ka)

Geed cadaadda u eg oo xabag wanaagsan.

m.l (botani) Geed qodxeed cadaadda la bah ah, quulle iyo xabagcad oo la cuno leh.

m.l (botani) Geed qodxeed cadaadda la bah ah, quulle iyo xabagcad oo la cuno leh.

m. n. tree species that produces an edible gum

-ka: (magac, lab, keli) geed xabag wanaagsan oo cadaadda u eg.

de: tree sp. that produces an edible gum

lx: jaleefan

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: jaleefan

maleegan¹: f.mg1 (-gmay, -gantay; -gmi) Wax la maleegay noqosho.

maleegan²: f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax la maleegay ahaansho.

der. [adjective] braided in a spiral; spun, twisted; woven; plotted against

(tilmaame) duuban oo la isku maray ah. Xadhig maleegan baa qoorta loo geliyay.

maleegan: (tilmaame) isku duuban oo taag iyo tamarba haya. Ciidan maleegan uun baan u galay Dh: heegan. Li: kala daadsan, baylahsan.

maleegan: (tilmaame) qurshaysan oo fulin u diyaara ah. Shirqool maleegan ayaan fashilinay Dh: abaabulan.

de: braided in a spiral; spun, twisted; woven; [ext.] plotted against

lx: maleegan

nt: maleegan (maleegmay) [v1=inch]

pd: (maleegnaa)

ps: adj-der

key: maleegan

m.f.dh eeg qallafi.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax adag oo qombobsan ka dhigid.

(Qallajin-ta)

Wax qallalan ka dhigid; engejin.

m.f.dh eeg qallaji. la-mid: qallajis¹.

-ta: (n) drying (daraay-ing); removing the moisture from

-ta: (magac, dhedig, keli) engejin oo qoyaanka ka bi'in; wax engegsan oo adag ka dhigid. Bustuhu wuu qoyan yahay oo qallajin ayuu u baahan yahay. Dh: engejin, qallajis. Li: qoyn, radin.