haleela-rin

(Haleelsiin-ta)

La kulansiin; ku duwid; kansho u siin.

m.f.dh eeg haleelsii. la-mid: haleeshiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) kansho u siin uu hawsha kaga bogto. Dh: haleelsiis, haleeshiin.

(Aleelayn-ta)

Aleel ku samayn, qurxin darteed.

m.f.dh eeg aleelee.

-ta: (magac, dhedig, keli) aleel ku qurxin; aleel ku kor samayn. Aleelaynta weelashu waa farshaxan ay Soomaalidu hidde u leedahay.

(Haleelid-da)

Wax la kulmid; wax la samayn lahaa kansho u helid; ku abbaarmid; seegid la'aan.

m.f.dh eeg haleel². la-mid: haleel¹.

-da: (magac, dhedig, keli) hawl qabashadeed wakhti u helid; wax la samayn lahaa kansho u helid. Dh: haleelis.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg haleelid.

m.f.dh eeg huleeli. la-mid: huleelis.

(tilmaame) qooshan oo dhegdheg isjiidanaya ah. Qoosh maleelan laxoox ma noqdo. Dh: malleelan, cajiinan.

(Ballaarin-ta)

Ballaar u yeelid; weyneyn.

ballaarin¹: m.dh (xisaab) Isqaad joometiriyeed ee soo saara humaag ka weyn (ka yar haddii iskeelka la qaatay uu ka yaryahay 1). Haseyeeshe u eg, qaabka asalka ah (eeg isqaad). Sida kale waa weynayn iyo yareyn shaxan joometari.

ballaarin²: m.f.dh eeg ballaari.

m.dh (xisaab) Isqaad joometiriyeed ee soo saara humaag ka weyn (ka yar haddii iskeelka la qaatay uu ka yaryahay 1). Haseyeeshe u eg, qaabka asalka ah (eeg isqaad). Sida kale waa weynayn iyo yareyn shaxan joometari.

vl. n. expansion, act of widening

-ta: (n) expansion (ikis paan shin); enlargment ~ waasicin

de: expansion, act of widening

lx: ballaarin

pd: (-ta)

ps: vn0-f

key: ballaarin

f.lg2 (-iiyay, -iisay) Wax, wax kale la kulansiin. la-mid: haleeshii.

f.lg2 (-iiyay, -iisay) Wax, wax kale la kulansiin. m.f.dh, haleelsiin. la-mid: haleeshii.

v.caus: cause someone to make something in time

(fal) kansho u sii inuu hawl qabto.

de: cause s.o. to make s.t. in time

lx: haleelsii

pd: (haleelsiiyey)

ps: v2a=caus

key: haleelsii

(Heemaarin-ta)

Caano ama wax kale oo shubma oo sida heemaarka u yar, fuuqsasho; hiinsasho.

m.f.dh eeg heemaari.

-ta: (magac, dhedig, keli) heemaar ka samayn; codcodka, caanaha iyo subagga kala miirid. Haweeku heemaarinta way kala yaqaanniin.

heemaarin -ta: (magac, dhedig, keli) caano ama wax kale oo shubma oo sida heemaarka u yar. Dh: fuuqsasho, heensasho.

f.mg4 (-snaa, -snayd) Wax aleel loo yeelay ahaansho.

(tilmaame) weel iyo wax la mid ah oo aleel lagu qurxiyay ah.

-ka: (magac, lab, keli) eeg haleelsiin.

m.dh la-mid: haleelsiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) siinta kansho ay cid kaga bogato hawl ay qabanayso.

haleeshiin -ta: (magac, dhedig, keli) cid kaa durugsan wax gaadhsiin ama wax tegey ka dab ageyn. Dh: gaadhsiin.

-ka: (magac, lab, keli) hawl kansho u haysasho. Dh: jaanis, haleel, firaaqo.

(Jalelo-ari) N, S Cassia italica (Mill.) W.F.Andr. Caesalpinaceae.

C Cassia truncata Brenan. Caesalpinaceae.

S Cassia senna L. Caesalpinaceae.

S Cassia longiracemosa Vatke. Caesalpinaceae.

N, C Cassia helosericea Fres. Caesalpinaceae.

C Cassia ellisiae Brenan. Caesalpinaceae.

S Cassia baccarinii Chiov. Caesalpinaceae.

C Cassia adenensis Benth. Caesalpinaceae.

Dj Cassia angostifolia Vahl. Caesalpinaceae

S,C Crotalaria laburnifolia L. Papilionaceae.

m.f.dh eeg aleelatuur².

m.dh la-mid: caleemasaarid.

-da: (magac, dhedig, keli) qof la dooranaayo ama la boqraayo ku caanashubid.

m.f.dh eeg alaladi. la-mid: alaladsii.

-ka: (magac, lab, keli) dhagaax yaryar oo badda laga soo guro wax na lagu qurxiyo. Dh: aleel.

-ka: (magac, lab, keli) eeg aleelayn.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax, wax ballac leh ka dhigid. 2. Wax, wax waasac ah ka dhigid.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax, wax ballac leh ka dhigid. 2. Wax, wax waasac ah ka dhigid. m.f.dh, ballaarin.

v. widen, broaden, enlarge

-yey -say: (n) expand (ikis pandh); make greater in size, volume, quantity, or scope; enlarge, widen, broaden ~ ballaadhi. Ex: hawadu way ballaarataa markii la kulluleeyo [kulayliyo]; air expands when heated

(fal) eeg balaadhi.

a: ballaadhi

de: widen, broaden, enlarge

lx: ballaari

pd: (ballaariyey)

ps: v2a=

key: ballaari

m.f.dh eeg ballami.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, ballan u qabasho. Ballaminta xubnaha sakrateeradda u sheeg. Dh: ballamis.

-ta: (magac, dhedig, keli) gaadhsiin derejo ka sarraysa ta hadda uu joogo.

(Dareerin-ta)

1. (xoolo, biyo, kd.) meel ka kaxayn oo meel kale u dhaqaajin.

2. (hilib) daliigo dheerdheer ka dhigid.

3. (hadal, akhris) tixid; matin.

dareerin¹: m.f.dh eeg dareeri. la-mid: dareeris¹, dureerin.

dareerin²: m.dh (xisaab) Wadarta tibxaha ee susun. Guud ahaan, waa tibaax leh sansaanka ah x1 + x2 + x3 + x4 +... taas oo x1 ay yihiin tirooyin maanagal ah ama murakab ah (series).

m.dh (xisaab) Wadarta tibxaha ee susun. Guud ahaan, waa tibaax leh sansaanka ah x1 + x2 + x3 + x4 +... taas oo x1 ay yihiin tirooyin maanagal ah ama murakab ah (series).

Series

-ta: (magac, dhedig, keli) kaxaynta xoolaha laga saaro xerada oo la soofgeeyo. Dh: soofin.

m.dh la-mid: daloolin.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel, in yar oo dalool ah ka furid. Dh: duleelin.

m.l (botani) Geed faalala oo leh xidido laga sameeyo xargaha adag sida dawliska iyo wixi lamida.

m.l (botani) Geed faalala oo leh xidido laga sameeyo xargaha adag sida dawliska iyo wixi lamida.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel bullad iyo siigo badan oo geelu ku galgelimaysto.

m.f.dh eeg habeedi. la-mid: habeedis.

-ta: (magac, dhedig, keli) geel, habeed isku saydhin ama iska keenid. Dh: kaadin, habeedis.

(Halaajin-ta)

Halaag ku ridid; halaagid.

m.dh la-mid: halaagid.

-ta: (magac, dhedig, keli) halaag ku ridid; halaagid.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg hal'abuur.

-da: (magac, dhedig, keli) timo jilicsan oo raamo ah. Hallaali badan buu wiilku leeyahay. Dh: bulbul, raan.

-ga: (magac, lab, keli) eeg hallaysasho.

m.f.dh eeg halrar.

-da: (magac, dhedig, keli) ceeb uu nin leeyahay, ku kale dusha uga tuurid oo ku midayn.

m.f.dh eeg hargeli. la-mid: hargelis, hergelin, hergelis.

(Hawaarin-ta)

(summad) Hawaar ku dhigid; ul reebta raad hawaar u eg, ku daliigid, ku dhufasho.

m.f.dh eeg hawaari.

-ta: (magac, dhedig, keli) si hawaar iyo kaladaadsani ah u fadhiisin.

hawaarin -ta: (magac, dhedig, keli) hawaar ku dhigid; ul reebta raad hawaar u eg la dhicid ama ku dhufasho.

hawaarin-ta: (magac, dhedig, keli) sumad hawaar ah ku dhigid.

f.g2 (-iyay, -isay) Wax heensasho.

v. sip up small amount of liquid

de: sip up small amount of liquid (remaining in a container)

lx: heemaari

pd: (heemaariyey)

ps: v2a=tr

key: heemaari

(Huleelid-da)

Socod cagajiid ah, socosho.

m.f.dh eeg huleel². la-mid: huleel¹.

-da: (magac, dhedig, keli) si cagajiida ah u socosho. Huleelid bay ku yimaaddeen. Dh: cagajiidid.

m.l la-mid: huleelin.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg huleelid.

(Jaleefan-ka)

Geed cadaadda u eg oo xabag wanaagsan.

m.l (botani) Geed qodxeed cadaadda la bah ah, quulle iyo xabagcad oo la cuno leh.

m.l (botani) Geed qodxeed cadaadda la bah ah, quulle iyo xabagcad oo la cuno leh.

m. n. tree species that produces an edible gum

-ka: (magac, lab, keli) geed xabag wanaagsan oo cadaadda u eg.

de: tree sp. that produces an edible gum

lx: jaleefan

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: jaleefan

maleegan¹: f.mg1 (-gmay, -gantay; -gmi) Wax la maleegay noqosho.

maleegan²: f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax la maleegay ahaansho.

der. [adjective] braided in a spiral; spun, twisted; woven; plotted against

(tilmaame) duuban oo la isku maray ah. Xadhig maleegan baa qoorta loo geliyay.

maleegan: (tilmaame) isku duuban oo taag iyo tamarba haya. Ciidan maleegan uun baan u galay Dh: heegan. Li: kala daadsan, baylahsan.

maleegan: (tilmaame) qurshaysan oo fulin u diyaara ah. Shirqool maleegan ayaan fashilinay Dh: abaabulan.

de: braided in a spiral; spun, twisted; woven; [ext.] plotted against

lx: maleegan

nt: maleegan (maleegmay) [v1=inch]

pd: (maleegnaa)

ps: adj-der

key: maleegan

m.f.dh eeg qallafi.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax adag oo qombobsan ka dhigid.

(Qallajin-ta)

Wax qallalan ka dhigid; engejin.

m.f.dh eeg qallaji. la-mid: qallajis¹.

-ta: (n) drying (daraay-ing); removing the moisture from

-ta: (magac, dhedig, keli) engejin oo qoyaanka ka bi'in; wax engegsan oo adag ka dhigid. Bustuhu wuu qoyan yahay oo qallajin ayuu u baahan yahay. Dh: engejin, qallajis. Li: qoyn, radin.

(Tafeelin-ta)

Buro ama dheeri.

m.dh 1. Badasho roob iyo wixi lamida ay aad u bataan. 2. Buro ama dheeri.