haddii — Macnaha & Turjumaada

Erey tixda ama hadalka ka dhiga mid wax ku xiran ama male iyo wax aan la hubin ku dhisan ama ulajeeddooyin kale u yeela; (haddii lacag la i siiyo, hawsha waa aan qabanayaa; haddii Warsame yimaado, gaarsii farrintayda).

waa la naqliyay ✓

xi. 1. Erey lagu xiriiriyo weer shardiley ama waqtiley ah. Tusaale: “Haddii aad dersiga akhrin lahayd, imtixaanka waad ku gudbi lahayd”, “Haddii Warsame yimaado, farriintayda gaarsii”. 2. H. kale: haddii sidaas aysan noqon.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. Erey lagu xiriiriyo weer shardiley ama waqtiley ah. Tusaale: Haddii aad dersiga akhrin lahayd, imtixaanka waad ku gudbi lahayd. Haddii Warsame yimaado, farriintayda gaarsii. 2. H. kale: haddii sidaas aysan noqon. xi., had.

waa la naqliyay ✓

conj. if, when; while

waa la naqliyay ✓

(conj) if (if)

waa la naqliyay ✓

(xidhiidhiye) isku xidhiidhiya weedh shardiley ku xidhan oo ku salaysan male iyo wax aan la hubin. Haddii waxbarashada la xooijiyo, saboolimada waa laga bixi lahaa. Dh: haddaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: if, when; while Lit: the time

2

lx: haddii

3

ps: conj

4

key: haddii

waa la naqliyay ✓

إِذا

waa la naqliyay ✓

1

haddid¹: m.l la-mid: haddidid.

2

haddid²: f.g1 (-day, -dday) Cid cabsi gelin. la-mid: handad².

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Cid cabsi gelin. m.f.dh, haddidid. la-mid: handad.

waa la naqliyay ✓

v. threaten, intimidate, harass

waa la naqliyay ✓

(fal) u hanjab oo u cagajuglee. Dh: handid.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: handad

3

de: threaten, intimidate, harass

4

lx: haddid

5

pd: (haddiday)

6

ps: v1=tr

7

key: haddid

waa la naqliyay ✓

1

(Big-ta)

2

1. If muuqda oo durba libdha; carar durba la qarsoomo; bidhaan; bilig.

3

2. (Xarad) Bar, gaashi.

4

3. Orod haddiiba la libdho.

waa la naqliyay ✓

1

(Biirqool-ka)

2

Dadka gelaya ceelasha biirta leh, hab digtoonaan darteed loo xirxiro, si haddii ay u biiroodaan, si fudud durba dibadda loogu soo saaro.

waa la naqliyay ✓

1

(Bila-ha)

2

Hadal-weynaha dhexdiisa, hadal yar oo la dhexgeliyo, haddii la doonona laga saari karo, astaamo bilaha qaabkooda leh oo midna horay laga geliyo (bil furan) midna gadaal (bil xiran); (...).

waa la naqliyay ✓

*(xiddigo) meereyaasha qorraxda (sayaariinta) kan ugu danbeeya oo ugu fog, haddii xagga qorraxda laga eego; wuxuu qorraxda u jiraa 6000 (lix kun) oo malyuun oo km., meelahaas.

waa la naqliyay ✓

1

(Cawlwareersha-ha)

2

Geed leh miro lagu wareero haddii wax badan laga cuno; ugaartii daaqda iyadoo wareersan oo wax arki weydey baa la qabtaa.

waa la naqliyay ✓

1

(Caymis-ka)

2

Heshiis dhexmara ku wax cayminaya oo lacag u socota la siiyo iyo ku la cayminayo oo shil ama dhibaato, aan la hubin dhicise karta (caymiska nafta, dabka, tuugada, ...) looga nabaaddiinaxirayo ama ka gaashaamanaya, oo haddii waxa laga baqayey dhacaan, caymiyuhu, isaguna kolkiisa, wax lagu heshiiyey bixinayo.

waa la naqliyay ✓

Dhaqso; degdeg; durba; haddiiba; clyow.

waa la naqliyay ✓

1

(Da'-da)

2

Inta qof ama wax kale nool yahay ama jiro haddii laga soo bilaabo waagii uu dhashay ama la sameeyey; da'aad; fil; fac; facaad.

waa la naqliyay ✓

1

(Dad-ka)

2

Nafleyda wax nuujisa jaadka ugu gobeysan oo lagu yaqaan: qummaati isu taagid iyo lugo xoog badan (haddii oogadiisa loo eego) iyo gacmo laallaada oo wuxuu doono uu ku qabsado; intaas waxaa u sii dheer: maskax weyn iyo garaad iyo hadal.

waa la naqliyay ✓

1

(Dadaal-ka)

2

1. Degdeg, dhaqso, durba, haddiiba.

3

2. Kal iyo laab wax u qabad; hagarbax.

waa la naqliyay ✓

1

(Dana-da)

2

1. Caanaha la lula hayo xoogaa kamid ah oo intaan caanaha subagga laga bixin, qof aagaanka loogu shubo oo la siiyo; waxaa la qabaa in dad ku sancan yahay oo haddii danada la siiyo, haantu subag badan dhalayso.

3

2. Caano yar oo geel oo caanaha la lula hayo lagu daro.

waa la naqliyay ✓

1

(Degdeg-ga)

2

Dhaqso; haddiiba; durba; ciyoon; qarbaqarbo.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhuumasha-da)

2

Si loo waayo oo haddii la doondoono aan loo helin, meel aan layska arki karin, gelid ama tegid; si aan loo arag, ku kicid; is qarin.

waa la naqliyay ✓

1

(Diillin-caanood-da)

2

Diillin ballaaran oo ka samaysan iftiin ciiro ku rogan tahay oo habeenkii cirka ka muuqata oo la yiraahdo sheyddaan baa habarti ku jiidey; haddii qalabyada wax weyneeya oo soo dhoweeya lagu eego, diillintu waxay isu rogtaa xiddigo ciiddaas ah oo aan la tirin karin; waq-habaar.

waa la naqliyay ✓

La raagis la'aan; degdeg; dhaqso; ciyoon; haddiiba.

waa la naqliyay ✓

1

(Duumadhawr-ta)

2

1. Dadka cudurka duumada ah la dagaallama.

3

2. Gabar u joogta, haddii walaasheeda la qabaa dhimato, in iyada xiskiisan loo bixiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Geed-ka)

2

1. Wax nool oo dhulka ka soo baxa oo yeesha xididdo dhulka ku xabaalan, sal (gun, jirrid), dhex, laamo, caleemo, miro, ubax, qodxo, kd.

3

2. Wixii laabta ku soo dhaca oo dhan, ifyaal iyo uuryaal mid kasta ha ahaadee, haddii dadka iyo nafleyda kale laga reebo; wax.

4

3. (koox: geedo) waxyaalaha cunnada lagu daro oo udgoonka iyo dhadhanka wanaagsan u yeela; dhir.

waa la naqliyay ✓

1

(i')

2

1. Xarafka sagaalaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

3

2. Uyaalka qofka hore oo keli ah oo wax la taarana hayo oo falku xaggiisa aada hayo; aniga.

4

-i: ereyada ay raacdo, kuwa ugu badani waa — 1. Tilmaanta magaca wax laga sheegayo ama lagu sheegayo (oo kolka uusan tilmaanta wadan oo keligiis yahay qaata qodobbada -ku, -tu iyo wixii ka farcama) sida 'wiilka wanaagsan - wiilka wanaagsani waa walaalkay, waa Soomaali, waa uu bukaa, waa uu shaqeeyaa; naagta quruxda badani waa boqorad; ninka deeqsiga ah wax buu bixiyaa; ... 2. Waxay kaloo raacdaa magacyada dheddig, oo kelida ah, oo shibbane ku dhammaada, oo aan qodob wehelin, magacyadaas oo iyaguna ah kuwo wax laga sheegayo ama wax lagu sheegayo (dani waa seeto; lafi ma jabin; doodi ma furna; ...). 3. Haddii magaca tilmaanta wax la taaranayo oo falku xaggiisa aadayo, -i(du) markaas raaci mayso, oo la oran kari mayo: wiilkaasi u yeer; libaaxaasi dil; inankaasi anigaa dhalay; hashaasi lis. Waxay la macne tahay -u.

waa la naqliyay ✓

1

(Jaasuus-ka)

2

1. Qof hawshiisu tahay (wax ha ku qaato ama yuusan ku qaadane) inuu qarsoodi u baaro oo u soo ogaado oo dabadeed sheego wax qof ama dad ama qaran (kiisa ama ku shisheeye) sir u ah oo haddii la ogaado dhibaato ka imanayso.

3

2. Qof dadka hadalka isaga qaada oo isku dira; basaas; dhexsocoto; warxangee; (ama jaajuus).

waa la naqliyay ✓

1

(Kitaab-ka)

2

Buug; (kitaabka iyo buugga, Soomaalidu waa kala duwdaa: haddii fartu Carabi tahay waa kitaab, hadday far kale tahayna waa buug).

waa la naqliyay ✓

(condition).

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg haddid². la-mid: haddid¹, haddidaad, handad¹, handadaad, handadid.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) cajaguglayn; hanjabid. Dh: hanjabid, handidid.

waa la naqliyay ✓

(adv) suddenly (sadhanli); immediately ~ durbadiiba, si kadis ah

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) isku xidhiidhiya weedh shardiley ku xidhan oo ku salaysan male iyo wax aan la hubin ama la hubo. Dh: kolkiiba, judhiiba.

waa la naqliyay ✓

1

(Khaddiib-ka)

2

Kan khudbada akhriya.

waa la naqliyay ✓

m.l (-bbo, m.dh) Ninka khudbadda jimcaha ka akhriya masaajidka.

waa la naqliyay ✓

m.l (-bbo, m.dh) Ninka khudbadda jimcaha ka akhriya masaajidka.

waa la naqliyay ✓

m. n. preacher, orator in a mosque

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qof khudbad akhriya.

waa la naqliyay ✓

1

de: preacher, orator in a mosque

2

lx: khaddiib

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: khaddiib

waa la naqliyay ✓

1

1. (Caddiin-ka) Caddaan.

2

2. (Caddiin-ta) Hilibka intiisa cad; baruur.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: caddaan¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-iimo, m.l) Hilibka intiisa cad; baruur.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-iimo, m.l) Hilibka intiisa cad; baruur.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [collective] white person; whiteness

2

caddiin [feminine] n. fat of the meat

3

caddiin m. n., [collective] cash (coins ~ bills)

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) animal fat ~ baruur

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) hilibka intiisa cad ee baruurta ah. Dh: baruur. Li: jiidh.

waa la naqliyay ✓

1

(Caddiir-ka)

2

Xarig laga sameeyo caw.

waa la naqliyay ✓

m.l (-rro, m.dh) la-mid: catiir (2).

waa la naqliyay ✓

m. n. rope made from palm tree leaves; bed made from this rope

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) sariir ka samaysan alwaax, xadhko soohan oo caw ah loogu sameeyay sida shabagga.

2

caddiir -ka: (magac, lab, keli) xadhig cawda laga sooho.

waa la naqliyay ✓

1

a: catiir

2

de: rope made from palm tree leaves; bed made from this rope

3

lx: caddiir

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m

6

key: caddiir

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dheddig.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dheddig.

waa la naqliyay ✓

m. n. female; feminine {grammar}

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) female (fiimeel); feminine gender, women (woom-en) ~ dheddig

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) labada jinsi ee noolaha, ka wax dhala ee hooyada noqda. Dh: dhedig.

waa la naqliyay ✓

1

a: dheddig

2

de: female; feminine {grammar}

3

lx: dhaddig

4

pd: (-ga)

5

ps: n1-m, n2a-m

6

key: dhaddig

waa la naqliyay ✓

1

(Hadhiin-ka)

2

Afarta astaamood oo qaybaha turubku u kala baxaan mid kamid ah; saddexda kale waa: Dheemman, isbig iyo karaawil.

waa la naqliyay ✓

m.l.u Afarta haad ee turubka mid ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

m.l.u Afarta haad ee turubka mid ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] heart ~ hearts (playing card suit)

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [playing cards] heart (haart) Ex: sida dheemman, isbig, hadhiin iyo karwal; such as diamonds, clubs, hearts, and spades

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) afarta astaamood ee turubka middood.

waa la naqliyay ✓

1

cf: dheemman, isbig, karaawil, turub

2

de: heart ~ hearts (playing card suit)

3

lx: hadhiin

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m-col

6

key: hadhiin

waa la naqliyay ✓

1

(Khaddif-ka)

2

Meeshii la mari lahaa oo inta la gefo meel kale la maro; gef; habaw; ilduuf.

waa la naqliyay ✓

1

khaddif¹: m.l la-mid: khatif¹.

2

khaddif²: f.mg1 (-fay, -ftay) la-mid: khatif².

waa la naqliyay ✓

v. go astray, lose one's way

waa la naqliyay ✓

(fal) meel ama jid aad mari lahayd ka lun.

waa la naqliyay ✓

1

a: khatif

2

de: go astray, lose one's way

3

lx: khaddif

4

pd: (khaddifay)

5

ps: v1=intr

6

key: khaddif

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: maliiddo.

waa la naqliyay ✓

f. n. very sharp small knife

waa la naqliyay ✓

-maddiisha: (n) small knife

waa la naqliyay ✓

1

-sha: (magac, dhedig, keli) middi yar oo dhuuban oo fandhaallada iyo fidhinnada lagu xardho. Maddiisha adhiga ciddiyaha kaga gur. Dh: muus.

2

maddiil-sha: (magac, dhedig, keli) makiinadda yar ee wax lagu gooyo ee lagu xiirto. Tukaanka maddiil iiga soo iibi. Dh: safeexad, makiinad.

waa la naqliyay ✓

1

de: very sharp small knife

2

lx: maddiil

3

pd: (/sha)

4

ps: n1-f, n2-f

5

see: mandiil

6

key: maddiil

waa la naqliyay ✓

m.dh (-dyo, m.dh) Curiye ka tirsan curiyayaasha kala guurka oo ku jira macdanno badan, gaar ahaan ogsaydhada (hamatayt iyo magnitayt) iyo kaarbooneytyada; bir.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-dyo, m.dh) Curiye ka tirsan curiyayaasha kala guurka oo ku jira macdanno badan, gaar ahaan ogsaydhada (hamatayt iyo magnitayt) iyo kaarbooneytyada; bir.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaddiis-ka)

2

Cilmi kooba waxyaalaha Nebi Maxamed laga hayo: waxyaaluhuu ku hadlay ama uu falay ama siyaaluhuu ahaa.

waa la naqliyay ✓

m.l (axaadiis/-syo, m.dh) (dii.) Falalkii ama hadalladii Rasuulka (n.k.h.a.) laga guuriyey.

waa la naqliyay ✓

m.l (axaadiis/-syo, m.dh) (dii.) Falalkii ama hadalladii Rasuulka (n.k.h.a.) laga guuriyey.

waa la naqliyay ✓

m. n. tradition derived from the acts and sayings of the Prophet Mohammed

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) the sayings of the Prophet Mohammed [peace be upon him]

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) cilmi kooba wixii Nebiga, naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee, laga soo weriyay oo hadal, fal ama oggolaansho ah. Dh: xadiis.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: Quraan, Ijmaac, Qiyaas

3

de: tradition derived from the acts and sayings of the Prophet Mohammed

4

initial: x

5

lx: Xaddiis

6

pd: (-ka Pl: Axaadiis (ta))

7

ps: n2a-m, n8-m

8

key: Xaddiis

waa la naqliyay ✓

حديث

waa la naqliyay ✓

1

(Hadi-ga)

2

Geed-quwaaxa geed kamid ah, oo xabag wanaagsan oo udgoon oo la ganacsado dhala.

waa la naqliyay ✓

m.l Geed quwaax xabag udgoon oo laga ganacsado leh.

waa la naqliyay ✓

m.l Geed quwaax xabag udgoon oo laga ganacsado leh.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] incense-bearing tree species; balsam

waa la naqliyay ✓

1

(Hithi) May, Og Commiphora erlangeriana Engl. Burseraceae.

2

S Commiphora subsessiliflora Vollesen. Burseraceae.

3

S Commiphora erythraea (Ehrenb) Engl. Burseraceae.

waa la naqliyay ✓

1

name-m insence-bearing tree sp., balsam

2

name-m leader, guide

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) resin (rezen); balsam (bal sam)-, used principally in inks, adhesives or pharmaceuticals

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil loogu magacdaray bukhuur ama geed udgoon badan leh sida cuudka, miskiti iyo fooxa.

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) geed quwaaxa mid ka mid ah oo ka baxaa dhulka Soomaalida oo xabag udgoon laga gurto lagana ganacsado. Caanahaagiyo, ciidan gabadh wayn, waa caleen hadi, waa caleen hadi...

2

hadi-ga: (magac, lab, keli) hadh wanaagsan oo lagu nasto. Dh: hadhac.

waa la naqliyay ✓

1

de: incense-bearing tree sp.; balsam

2

lx: hadi

3

pd: (-ga)

4

ps: n2a-m-col

5

key: hadi

waa la naqliyay ✓

1

de: the [FEMININE PLURAL] Indicates known feminine noun

2

lx: -adii

3

ps: n2-f-pl-suf

4

xe: the shops

5

xv: dukaannadii

6

key: -adii

waa la naqliyay ✓