geel — Macnaha & Turjumaada

1

(Geel-a)

2

Xoolaha la dhaqdo kan ugu weyn; wuxuu lee yahay sur aad u dheer, kurus ama labo kurus, addimo dheerdheer, cagfo balballaaran; waxtarkiisa lama koobi karo; waa la rartaa, waa la fuulaa; waxaa laga helaa caano, hilib, subag, xuuko, harag laga samaysto lammooyin, kabo, abxado, kolayo, xargo; dhogor laga dhigto aqallo, busteyaal, dhar, kebdo, kd.; wax badan buu biyaha ka qadaa. ~ Gaal.

waa la naqliyay ✓

m.l.u (-lal, m.dh) Xoolaha la dhaqdo midka ugu weyn, wuxuu leeyahay hal ama labo kurus, addimo dhaadheer, cago balballaaran; gaal.

waa la naqliyay ✓

m.l.u (-lal, m.dh) Xoolaha la dhaqdo midka ugu weyn, wuxuu leeyahay hal ama labo kurus, addimo dhaadheer, cago balballaaran; gaal.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] camel, camels; herd of camels

waa la naqliyay ✓

-a: (n) camel (kaamel) or camels (kaamelis)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Cammello, generico;

2

(E) Camel, generic

3

(S) Geel (S. g.: Gel)

waa la naqliyay ✓

-a: (magacwadareed) xoolaha la dhaqdo jinsiga ugu weyn oo kurus iyo qoor dheer leh.

waa la naqliyay ✓

جَمَل بعير

waa la naqliyay ✓

m.dh Fiidkii waqtiga geela la maalo.

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho gabadh lagu faanayo oo loo jeedo in ay tahay tu qaalinimadeeda darteed geel laga qaadi doona ciddii u soo guur doonata.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) gabadh mid kale la jaal ah. Dh: saaxiibad.

waa la naqliyay ✓

1

(Aaran-ka)

2

1. Qaalmaha yaryar oo geela; qaan.

3

2. Doog iyo barwaaqo.

waa la naqliyay ✓

1

(Abasax-a)

2

(geel, ...) hashu kolka ay u baahan tahay awrka, sida ay tahay.

waa la naqliyay ✓

1

(Abeer-ka)

2

Neef ishkin ah (geel, lo') oo dheddig oo goortuu ku curan lahaa aan ku curan; qaalin aan weli dhalin; galgaal (lo'); tebis (ari) (ama ameer).

waa la naqliyay ✓

1

1. (-) (Ammaan-ka) a) Nabad; nabadgelyo; badbaado; colaad la'aan. b) Kuruska geela meel ka mid ah oo ceeriinka lagu cuno.

2

2. (Ammaan-ta) a) Ereyo loo bogo oo kulul oo wanaagsan; faan. b) Xoolo madaxda,, lagu muuneeyo; sedo.

waa la naqliyay ✓

1

(Awr-ka)

2

Geela kan lab; Rati.

waa la naqliyay ✓

1

(Baabbacayn-ta)

2

(geel) orod cagaha dhulka lala dhaco; durdurin; ku tumasho,

waa la naqliyay ✓

1

(Baabbaca-da)

2

1. Gacanta dadka inta dhudhunka ka hoosaysa oo calaacasha, faraha iyo suulku ka mid yihiin oo wax lagu qabto; cukur; sacab; cagta nafleyda qaarkeed;

3

2. Orod gaar ah oo geelu cagaha la dhaco dhulka.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Baar-ka) a) Geedka madixiisa kore oo laamuhu ka baxaan. b) (geel) Timaha kuruska korkiisa ka baxa. c)* Meel lagu iibsho waxyaalaha la cabbo, badanaa taagnaan baa wax lagu cabbaa.

2

2. (Baar-ta) Geed jaadad badan ah oo dhulka kulul ka baxa: wuxuu leeyahay dhex dheer oo aan lamo lahayn, madaxana wuxuu ku lee yahay caleemo aad u waaweyn oo dheerdheer.

waa la naqliyay ✓

1

(Baarqab-ka)

2

Awrka geela loogu daro inuu rimiyo oo aan la rarine baarkiisii qaba.

waa la naqliyay ✓

1

(Baatir-ta)

2

Qaalin geel ah oo aad u weynaatey oo aan curan; Abeer.

waa la naqliyay ✓

1

(Bacaroor-ta)

2

1. Geed leh laamo buurbuuran oo dhuuxyar oo jilicsan oo jabi og: wuxuu ka baxaa dibirka iyo dhooddida dhanaan, oo geelaa ku darmada.

3

2. Geedaha buruqdooda aan la cunin, guud ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Bisiq-a)

2

Geed geedaha waaweyn ka mid ah: qodax ma leh, kooraha fardaha, fandhaallada, koorta geela, kd., baana laga qoraa.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Bocor-ka) Subagga ka baxa caanaha geela.

2

2. (Bocor-ta) Miro arorro leh oo sida qaraha u weyn oo la cuno; geedka mirahaas bixiya.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Burcad-da) Urur tuugo; qowle.

2

2. (Burcad-ka) a) caanaha la lulo subagga ka baxa oo aan weli la shiilin. b) Subag dhirta laga liso oo kan caanaha laga lulo u eg. c) Bocorka caanaha geela.

waa la naqliyay ✓

1

(Bushintuur-ka)

2

Geela la hoggaaminayo oo bushintana laga xiro si uu u dheereeyo (sida sandulleynta dibida); faruurxir.

waa la naqliyay ✓

1

(Bushintuurid-da)

2

(geel) bushin ka xirid; faruurxirid.

waa la naqliyay ✓

1

(Buub-ka)

2

1. (geel) aan jabsanayn ee weli buubaal ah; didid dhow oo rarka la carara oo wax kala daadsha.

3

2. Orod; duulis; dheerayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Buubaal-ka)

2

(geel) buub badan; aan jabsanayn; layli aan weli rar baran.

waa la naqliyay ✓

1

(Buubid-da)

2

1. Hawada dhexdeeda ku duulid.

3

2. (geel) cararidda iyo dididda awrta aan weli rarka baran.

waa la naqliyay ✓

1

(Cagaf-ta)

2

Cagta geela.

waa la naqliyay ✓

1

(Eel-ka)

2

Dhibaato weyn; arrin xun oo culus; hoog.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhibaato aad u ballaaran.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhibaato aad u ballaaran.

waa la naqliyay ✓

m. n. hardship, misery

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhibaato weyn iyo arrin xun oo culus oo hoog weheliyo.

2

eel-sha: (magac, dhedig, keli) nabar hore u jirey oo kol danbe soo ifbaxda ka dib intii laga bogsaday.

3

eel-sha: (magac, dhedig, keli) dhibaato weyn oo hibato iyo xusuus leh. Markaad eel bogsiiso ba mid buu aalidh kacayaa. Dh: nabar, nabur, utun.

waa la naqliyay ✓

1

de: hardship, misery

2

lx: eel

3

pd: (-ka Pl: eelal (ka))

4

ps: n4-m

5

key: eel

waa la naqliyay ✓

n., (a fish) hud, -ki.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid. m.f.dh, gayn.

waa la naqliyay ✓

v. take, carry, convey, transport; lead, bring to ~ into, escort

waa la naqliyay ✓

1

-yey / geysay: (v) carry, lead or take into a specified location; bring (hiring); transport (taraanispoort).

2

isu gee -yey / geysay: (v) total (tootel); add (aadh); combine (kom-baayn); sum (saam), add up ~ isku dar

waa la naqliyay ✓

(fal) meel ama qof ka qaad oo meel ama qof kale gaadhsii. Weelka madbakha gee. Li: keen.

waa la naqliyay ✓

Xab adag

waa la naqliyay ✓

v. enter, go into ~ inside

waa la naqliyay ✓

/jel/jell; (v) 1. adkaansho, adayg noqosho (v) 2. waadax-noqosho (n) 3. maaddo jil-jilicsan, oo saliid leh, oo timaha hadba moodadii la rabo ka dhigta.

waa la naqliyay ✓

-ay / gashay: (v) 1. enter (in-ter)-, penetrate (penatareeyt)-, pierce (piirs) ~ gal 2. became a member, participant: join (jooyn). 3. take a course at a school: study (istadhi).

waa la naqliyay ✓

(fal) meel dhex gal. Li: bax.

waa la naqliyay ✓

gel, n.m. - fadhiisinta ama baraafka yeelida biyaha.

waa la naqliyay ✓

1

a: gal

2

de: enter, go into ~ inside

3

lx: gel

4

pd: (gelay)

5

ps: v1=

6

key: gel

waa la naqliyay ✓

1

(Bee-sha)

2

1. Cid ama reero badan oo meel wada deggan; duddo; qeyro.

3

2. Qolo qolo ka xoog badani ka dultimid ama qabsatay oo xoog ugu taliso; raaciye; isticmaar.

waa la naqliyay ✓

1

beel¹: m.dh (-lo, m.l) Cid ama reero badan oo meel wada deggan; duddo; qeyro.

2

beel²: m.dh.u Koox dabeeci ahaan sabo ku wada uuman, oo isugu jira sinjiyo dhir iyo xayawaanba leh.

3

beel³: f.g1 (-eelay, -eeshay) Hanti ama wax kale oo hore loo lahaa tirmid; waayid.

waa la naqliyay ✓

1

beel¹: m.dh (-lo, m.l) Cid ama reero badan oo meel wada deggan; duddo; qeyro.

2

beel²: m.dh.u Koox dabeeci ahaan sabo ku wada uuman, oo isugu jira sinjiyo dhir iyo xayawaanba leh.

3

beel³: f.g1 (-eelay, -eeshay) Hanti ama wax kale oo hore loo lahaa tirmid; waayid. m.f.dh, beelid.

waa la naqliyay ✓

1

v. lose

2

beel vl. n. loss, lack of (X)

3

beel [feminine] n. settlement, group of families, community; colonization

waa la naqliyay ✓

1

-beesha: (n) a small community

2

beel: -ay / beeshay: (v) lost (loost); suffer loss. Ex: wiilkii gacan buu beelay; the boy lost an arm

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax aad haysatay waa; wax aad lahayd oo kaa hallaaba. Wax badso wax beel bay leedahay.

2

beel: (dabagelis) ereyada uu raaco u roga diidmo iyo waayid sida: indhabbeel, dhegabbeel, jeelbbeel, arradbbeel iyo waxii la mid ah.

3

beel -ka: (magac, lab, keli) qof saaxiibkaa ah. Dh: wadaay, rafiiq, jaal.

4

beel-sha: (magac, dhedig, keli) dad isku qolo ah ama isku isir ah. Dh: qabiil.

5

beel-sha: (magac, dhedig, keli) reero badan oo meel wada yaal oo isku deegaan ah. Bulladiyo ciyaaraha, lagu waa bariistoo, beeluhu gu' joogaan, sow berisamaadkii, Beled Weyne maan tegin. Dh: duddo, qeyro. Wa: beelo.

6

beel -sha: (magac, dhedig, keli) koox abuuraha Ilaahay ah oo isku jinsi ah sida dhirta, dugaagga iyo shinbiraha.

waa la naqliyay ✓

فَصِيلَة

waa la naqliyay ✓

1

(Ceel-ka)

2

God la qoday oo hoos u dheer oo wareegsan oo laga helo biyo ama saliid ama dhuxul ama wax kale.

waa la naqliyay ✓

1

ceel¹: m.l (-lal, m.l) God la qoday oo hoos u dheer oo laga helo biyo iyo wixi lamida.

2

ceel²: m.l (-lal, m.l) (jooloji) Il-biyood dhulka hoostiisa ah oo lagu helay riig oo laga qoday oogada dhulka ilaa oogada biyaha hoose, biyahaa waxa markaa loo soo saaraa ama loo soo afuufaa oogada dhulka. Haddii ceel ka hoos maro oogada biyaha hoose xilliga qoyaanka, oo aanu aad hoos uga dhicin oogada biyaha hoose ee joogtada ah, wuxuu biyo yeelanayaa xilliga qoyaanka, haddii uu gaaro oogada biyaha hoose ee joogtada ah, dabadeed weligii biyo ayuu yeelanayaa.

waa la naqliyay ✓

1

ceel¹: m.l (-lal, m.l) God la qoday oo hoos u dheer oo laga helo biyo iyo wixi lamida.

2

ceel²: m.l (-lal, m.l) (jool.) Il-biyood dhulka hoostiisa ah oo lagu helay riig oo laga qoday oogada dhulka ilaa oogada biyaha hoose, biyahaa waxa markaa loo soo saaraa ama loo soo afuufaa oogada dhulka. Haddii ceel ka hoos maro oogada biyaha hoose xilliga qoyaanka, oo aanu aad hoos uga dhicin oogada biyaha hoose ee joogtada ah, wuxuu biyo yeelanayaa xilliga qoyaanka, haddii uu gaaro oogada biyaha hoose ee joogtada ah, dabadeed weligii biyo ayuu yeelanayaa.

waa la naqliyay ✓

Well

waa la naqliyay ✓

m. n. well; fuel dump

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [Pl. ceelal-ceelasha] well (weel); watering place

waa la naqliyay ✓

1

Pozzo

2

Well

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhulka oo hoos loo qodo oo isha biyaha laga gaadho; god dheer oo hoos loo qodo, si looga soo saaro biyo, shidal, macdan ama wax kale.

2

ceel: (eraydhawaaq) dameeraha biyaha loogu yeedho. 'Ceel' dheh dameeraha, biyaha ha u soo weecdaane.

waa la naqliyay ✓

1

de: well; [ext.] fuel dump

2

lx: ceel

3

pd: (-ka Pl: ceelal (ka))

4

ps: n4-m

5

key: ceel

waa la naqliyay ✓

بنر

waa la naqliyay ✓

1

(Deel-ka)

2

Xarafka afraad oo alifka Soomaalida magaciisa.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Astaan xoolaha lagu sunto oo u eg deelka xuruufta carabiga. 2. la-mid: d (da').

waa la naqliyay ✓

m. n. D [letter of the Arabic alphabet.]

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) xarafka siddeedaad ee alif ba'da carabiga oo Soomaalida badhkood deel ugu dhawaaqaan. Dh: daal.

2

deel -ka: (magac, lab, keli) astaan xoolaha lagu dhigo oo lagu calaamadiyo.

waa la naqliyay ✓

1

a: da'

2

bw: Arabic

3

de: D [letter of the Arabic alphabet]

4

lx: deel

5

pd: (-ka Pl: deelal (/sha))

6

ps: n4-m, n2-m

7

key: deel

waa la naqliyay ✓

/fiil/ (v) 1. dareemid (v) 2. malayn, citiqaadid. e.g. I feel that she has not been completely honest with me.

waa la naqliyay ✓

v.i., taabo; v.c., taabsii; v.tr., I feel a great pain, xanuun xun baa i haya, or aad baan u xanuunsanayaa; how do you feel yourself or how do you do? sideed tahay? maxaad joogtaa? maxaad falaysaa.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) weel shaaha lagu cabbo. Geeb shaah ah ii keen. Dh: koob.

waa la naqliyay ✓

1

(Geed-ka)

2

1. Wax nool oo dhulka ka soo baxa oo yeesha xididdo dhulka ku xabaalan, sal (gun, jirrid), dhex, laamo, caleemo, miro, ubax, qodxo, kd.

3

2. Wixii laabta ku soo dhaca oo dhan, ifyaal iyo uuryaal mid kasta ha ahaadee, haddii dadka iyo nafleyda kale laga reebo; wax.

4

3. (koox: geedo) waxyaalaha cunnada lagu daro oo udgoonka iyo dhadhanka wanaagsan u yeela; dhir.

waa la naqliyay ✓

m.l (-do, m.l) Nooc dhirta ah oo leh jirrid oo iskeed isu taagi karta iyo laamo leh oo dhulka ka kacsan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-do, m.l) Nooc dhirta ah oo leh jirrid oo iskeed isu taagi karta iyo laamo leh oo dhulka ka kacsan.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. tree; plant; herb; spices

2

geed m. n. thing, whachamacallit, whats-it [when one does not know ~ cannot remember the right word.]

waa la naqliyay ✓

(Gaed) Acanthus gaed Lindau Acanthaceae.

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [Pl. geedo-ha] 1. plant (palaant); tree (tirii). 2. something difficult to classify or whose name has been forgotten: thingumajig (thingamajiig); thing (thing). Ex: geedkaa ii soo qabo; give me that thing

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) shay nool oo dhulka dushiisa ka soo baxa oo leh xididdo dhulka ku haya iyo caleemo lagana manaafacaadsado hadh iyo midho. Geedka galoolka ayaa maydhaxda ugu fiican laga diiraa.

waa la naqliyay ✓

شجر

waa la naqliyay ✓

(ereycodeed) lagu joojiyo faraska. Waar faraska geef dheh oo jooji.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) caarada weel, jar ama wax kale. Dh: qar.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Gees-ka) ) Cad soo baxsan oo adag oo laf la moodo oo ka baxa madaxa lo'da, riyaha, ugaarta iyo nafleyda kaloo qoobabka leh qaarkood, b) Dhinac, doc. c) Xubno labo labo ah oo xasharaadka qaarki lee yahay oo madaxa ka taagan oo uu wax ku garto (baranbaro, quraanyo, balanbaallis, kaneeco...).

2

2. (Gees-ta) Barbar, dhinac, doc.

waa la naqliyay ✓

1

gees¹: m.l (-so, m.l) 1. Cad sida lafta u adag oo ka baxa maxada raafleyda qaarkood (lo'da, ariga, ugaarta iyo wixi lamida), madaxa raafleyda. 2. Dhinac; hareer. 3. Laba saneeg oo ka baxa madaxa cayayaanka qaarkii; geesdareen.

2

gees²: m.l/dh 1. Dhan; dhinac; jaho. 2. G.kayga/g.tayda, g.kaaga/g.taada iyo wixi lamida: dhinacayga, dhinacaaga iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

1

gees¹: m.l (-so, m.l) 1. Cad sida lafta u adag oo ka baxa maxada raafleyda qaarkood (lo'da, ariga, ugaarta iyo wixi lamida), madaxa raafleyda. 2. Dhinac; hareer. 3. Laba saneeg oo ka baxa madaxa cayayaanka qaarkii; geesdareen.

2

gees²: m.l/dh 1. Dhan; dhinac; jaho. 2. G.kayga/g.tayda, g.kaaga/g.taada iyo wixi lamida: dhinacayga, dhinacaaga iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

Edge, Vertex

waa la naqliyay ✓

Edge, Horn

waa la naqliyay ✓

1

f. n., loc., [collective] side; edge, corner; direction

2

gees m. n. horn

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. comer (koorner)-, side (saaydh); edge (eej) ~ dhinac, hareer, daraf, dacal. 2. horn (hoorn).

2

Geeska Afrika: (expression) Horn of Africa

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) labo lafood oo fiiqfiiqan oo lo'da, riyaha iyo ugaadha qaarkeed madaxa ka soo baxa, middood.

2

gees -ka: (magac, lab, keli) cayayaanka yaryar sida baranbarada laba xubnood oo dhuudhuuban oo xagga hore kaga yaal oo u ah dareenkii aragga iyo maqalka.

3

gees -ka: (magac, lab, keli) meel tilmaaman dhinaceega. Dh: koone, fiiq, daraf, caaro.

4

gees-ka: (magac, lab, keli) taagga yar ee bilawga xaglaha shaxannnada joomatariga.

waa la naqliyay ✓

Madax fiiqan sida geeska cuddadda.

waa la naqliyay ✓

قرْن، زاوية

waa la naqliyay ✓

1

(Heel-ka)

2

Inta ceel, degmo, magaalo, kd., u ogog leh; agagaar; sabo; fagaag; heelad.

waa la naqliyay ✓

1

heel¹: m.l 1. Meel, ood, buuro iyo wixi lamida ay ku wareegsanyihiin. 2. Agagaar.

2

heel²: m.dh Hoore yar oo weel salkiisa ku haray.

waa la naqliyay ✓

m. n. space surrounding a settlement ~ well

waa la naqliyay ✓

1

(n) the rounded end portion of the foot under and behind the ankle.

2

cidhib

waa la naqliyay ✓

/hiil/ (n) 1. cirib. (n) 2. ciribta kabta. (v) 3. cirib-gelin (kabta oo meesha ciribta loo sameeyo).

waa la naqliyay ✓