ee — Macnaha & Turjumaada

1

1. Tiraab xiriiriya ereyada iyo tixaha hawraarta: oo; -e. (Nin wanaagsan ee geesi ah).

2

2. Xarafka e oo dheer; (ē).

waa la naqliyay ✓

1

ee¹: xi. 1. Eray lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: “Nin wanaagsan ee geesi ah”, “Xarunta dhexe ee xisbiga”. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: “Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin”, “Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno”, “Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay”. la-mid: e.

2

ee²: u.j Eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. Tusaale: “Ee aabbe!”. la-mid: eeyaa.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. Erey lagu xiriiriyo laba weerood aan xor ahayn. Tusaale: Nin wanaagsan ee geesi ah. Xarunta dhexe ee xisbiga. 2. Eray lagu xiriiriyo laba weerood xor ah. Tusaale: Ha kicin wuu bukaa ee ama wuu bukaa ee ha kicin. Meel kastaba aynu ka eegno ee heli mayno. Cali wuu shaqayay ee Maryam baa seexatay. la-mid: e.

waa la naqliyay ✓

1

conj. and; that which ...; so ...

2

ee [conjunction] of, pertaining to

3

ee [feminine] n. EE, long E [digraph letter of the Somali alphabet.]

4

ee inter. hey!, oh!

waa la naqliyay ✓

1

long vowel of e. Ex: Eebbe; God; creator. eeddo; aunt

2

ee (preposition) belonging or connected to: of. Ex: baabuurta cusub ee dawladda; the new cars of the government

waa la naqliyay ✓

1

shaqalka 'e' oo dheer.

2

ee: eray qof lala hadlayo dareenkiisa lagu soo jeediyo. 'Ee aabbe!' Dh: eeyaa.

3

ee: (xidhiidhiye) tiraab xidhiidhisa tixaha hawraarta weedhaysan. Kani waa dersigii xisaabta ee uu shalay macallinku innoo dhiibay.

waa la naqliyay ✓

و

waa la naqliyay ✓

1

(Aarbax-a)

2

Eedbax.

waa la naqliyay ✓

1

(Aarbixid-da)

2

Eedbixid.

waa la naqliyay ✓

1

(Afgobaadsi-ga)

2

Hadal macaan oo hufan oo eed ka cararid darteed keliya loo yiraahdo.

waa la naqliyay ✓

1

(Allabbari-ga)

2

Eebbe wax-ka-bari; Ilaah-bari; Rabbi-bari; Eebbe-tuug: duceysi.

waa la naqliyay ✓

1

(Alla-ha)

2

Eebbe; Ilaah; Allaah.

waa la naqliyay ✓

Hadda; eegga; (ama imminka).

waa la naqliyay ✓

1

(Andaqaad-ka)

2

Arrin lagu heshiiyey, wixii xil ka yimaada ama eeddii ka timaadda oo la qaato; eedqaad; xilxanbaar; shaf-u-tun; u qoolnaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Andaqaadid-da)

2

Arrin lagu heshiiyey wixii xil ka yimaada ama eeddii ka timaadda, qaadasho; eed qaadid; xil xanbaarid; isu qoolid; shaf u tumid.

waa la naqliyay ✓

1

(Asaaya-ha)

2

Waxyeello hore oo la isgaarsiiyey; godob; eed; gashi; (ama asaayo).

waa la naqliyay ✓

1

(Asli-ga)

2

(wax) run ah, ee aan ahayn ku loo ekaysiiyey, ama, lagaga dayday.

waa la naqliyay ✓

1

(Baaxad-da)

2

Aan xalleef ahayn ee qiro leh; ballaar leh; toox.

waa la naqliyay ✓

1

(Banjoog-ta)

2

Nafley aan dadka la dhaqmin ee ka cararta; cidlajoog; duurjoog.

waa la naqliyay ✓

1

(Bas-ka)

2

1. Geerida qofku tiis u dhinto ee aan la dilin.

3

2. Wax gubasho ku dhammaaday oo danbas noqday.

waa la naqliyay ✓

1

(Bashiic-a)

2

In yar dabool ka qaad; (albaab, kd.) furid yar ee aan wah laga siin, (ama bishiic).

waa la naqliyay ✓

1

(Bashiicin-ta)

2

Albaab ama wax la mid ah oo xiran, furid yar ee aan wah laga siin, furid (ama bishiicin).

waa la naqliyay ✓

1

(Baxdow-ga)

2

Faras dheerayn caan ku noqday; aan fardaha la mid ahayn ee ka baxsan ama ka soo dhex baxay.

waa la naqliyay ✓

1

(Baxnaanis-ka)

2

Eegid iyo dhursugid, wax la tijaabinayo sida waxbarashada ardada, bedertanka fardaha, dadka buka waabjiifintooda, la tacaaliddooda, hayntooda; baxnaanin. Tijaabo; Imtixaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Bedertan-ka)

2

Sida loo kala orod badan yahay isu eegid; tartan; (ama beretan).

waa la naqliyay ✓

1

(Biciriir-ka)

2

Wax eegid iyadoo indhaha aan dhab loo kala qaadin, muruqyadoodana la adkayna hayo: kolka indhaha wax-araggoodu yar yahay ama if xoog badani ka hor yimaado.

waa la naqliyay ✓

1

(Biciriirsasha-da)

2

Indhahoo aan dhab loo kala qaadin oo la adkayna hayo, wax ku eegid; biciriirsi.

waa la naqliyay ✓

/bii/ shinni (cayayaanka malabka sameeya).

waa la naqliyay ✓

/bii/ shynny.

waa la naqliyay ✓

n., shinni, -di.

waa la naqliyay ✓

fk. Qurub lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. Tusaale: “Ila hadal dee! Dee, maxaad u yeeshay?”.

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey lagu soo jiidanayo foojignaanta qofka lala hadlayo. I sii dee qalinka.

waa la naqliyay ✓

/ii/ xarafka shanaad ee alifbeetada ingiriisiga.

waa la naqliyay ✓

/ii-ii-sii/ (n) ururka bar-waaqo sooranka reer-yurub (European Economic community, oo la soo gaabiyey).

waa la naqliyay ✓

Ururka dhaqaalaha Yurub

waa la naqliyay ✓

1

Eed — (Eed-da)

2

1. Xaal; arrin; xaajo; gar.

3

2. Gaboodfal; gef; denbi.

4

-eed

5

Waxay ka dabadhacdaa magaacyada qaarkood, ulajeeddo lahaaneedna u yeeshaa; (alaabo carruur-eed; askar Soomaaliy-eed).

waa la naqliyay ✓

1

eed¹: m.dh (-do, m.l) 1. Denbi cid uusan ku caddayn lagu soo oogey. 2. Gef; denbi.

2

eed²: f.g1 (-day, -dday) Fal, arrin iyo wixi lamida samayntooda natiijo xun kala kulmid.

waa la naqliyay ✓

1

eed¹: m.dh (-do, m.l) 1. Denbi cid uusan ku caddayn lagu soo oogey. 2. Gef; denbi.

2

eed²: f.g1 (-day, -dday) Fal, arrin iyo wixi lamida samayntooda natiijo xun kala kulmid. m.f.dh, eedid.

waa la naqliyay ✓

1

v. blame, accuse; repent, regret, lament

2

eed [feminine] n. accusation, blame; reason, cause; fault, guilt

waa la naqliyay ✓

-da: (n) allegation (ala-geey-shin); blame (baleeym); fault, guilt

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qalad ad horay u gashay cidhibtiisa xambaaro oo ka qoomammee ama ku guuldarrayso. Dh: aalo.

2

eed: dabakar magacyada xagga danbe kaga darsama kolka cid loo aanaynayo ama loo tiirinayo Arrin dawladeed iyo indho qudhaanjeed, midna lama arko.

3

eed -da: (magac, dhedig, keli) cambaarayn gef iyo denbi xanbaarsan. Gaboobe Senge wuxu yidhi 'Eed geel laga wadaan waayay!' Dh: gaboodfal, denbi, canbaarayn, gef. Wa: eedo.

4

eed -da: (magac, dhedig, keli) xaal iyo arrin loo fadhiyo; xaajo iyo gar la naqayo.

waa la naqliyay ✓

(fal) wax la qaybsanayo ka saami qaado.

waa la naqliyay ✓

1

eeg¹: m.l 1. Meel laas u eg. 2. Meel la qoday oo biyuhu fariistaan.

2

eeg²: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Qof ama wax indho ku hayn. Tusaale: “Beerta eeg”. 2. Soo ee.: booqasho ku tegid (meel). Tusaale: “Cali oo jiraan baan soo eegay”. 3. Ka ee.: halis ka ilaalin. Tusaale: “Carruurta dabka kaa eeg”. 4. Ku ee.: wax ku tijaabin. Tusaale: “Albaabka furaha ku eeg”. 5. Isu ee.: isbarbardhigid dad, waxyaabo, arrin iyo wixi lamida. Tusaale: “Labada qoraal isueeg”. 6. Iska ee.: wax, waxyeelladooda ka foojignaan.

waa la naqliyay ✓

m.l. fk 1. ęegga: waqtiga markaa la joogo; imminka, hadda. 2. ęeggayga, ęeggaga iyo wixi lamida: markayga, markaaga iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-gay, -gtay) 1. Qof ama wax indho ku hayn. Tusaale: Beerta eeg. 2. Soo ee.: booqasho ku tegid (meel). Tusaale: Cali oo jiraan baan soo eegay. 3. Ka ee.: halis ka ilaalin. Tusaale: Carruurta dabka kaa eeg. 4. Ku ee.: wax ku tijaabin. Tusaale: Albaabka furaha ku eeg. 5. Isu ee.: isbarbardhigid dad, waxyaabo, arrin iyo wixi lamida. Tusaale: Labada qoraal isueeg. 6. Iska ee.: wax, waxyeelladooda ka foojignaan. m.f.dh, eegid.

waa la naqliyay ✓

1

v. look at ~ out ~ over, inspect

2

eeg m. n. now, this moment

3

eeg (isku eeg) v. try out ~ compare

waa la naqliyay ✓

1

-ay/ tay: (v) watch (wooj); look or observe carefully ~ daawo.

2

eeg: -ga: (n) at the present time; now (naaw)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) fiiri wax kuu muuqda oo la arki karo. Eeg awrka soo socda. Dh: fiiri, dhugo, day, jeedaali.

2

eeg: (fal) hawl laguu dhiibay, ilaali oo daranyada ka dhaw. Axmadow, adhiga dacawada ka eeg. Dh: jir, daranyatir, ilaali, daranyadhaw.

3

eeg-ga: (magac, lab, keli) meel wareegsan oo loogu talo galay in biyaha gala ama fadhiista la cabbo. Dh: balli, war, har, dhijaan, jidhaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Eel-ka)

2

Dhibaato weyn; arrin xun oo culus; hoog.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhibaato aad u ballaaran.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhibaato aad u ballaaran.

waa la naqliyay ✓

m. n. hardship, misery

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhibaato weyn iyo arrin xun oo culus oo hoog weheliyo.

2

eel-sha: (magac, dhedig, keli) nabar hore u jirey oo kol danbe soo ifbaxda ka dib intii laga bogsaday.

3

eel-sha: (magac, dhedig, keli) dhibaato weyn oo hibato iyo xusuus leh. Markaad eel bogsiiso ba mid buu aalidh kacayaa. Dh: nabar, nabur, utun.

waa la naqliyay ✓

1

de: hardship, misery

2

lx: eel

3

pd: (-ka Pl: eelal (ka))

4

ps: n4-m

5

key: eel

waa la naqliyay ✓

n., (a fish) hud, -ki.

waa la naqliyay ✓

1

(Eex-da)

2

1. Garsoor la'aan gef ah, oo kas iyo bareer loo yeelo; hiillo; godobsi; eexo.

3

2. Wanaag; turaal; ixsaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh Garsoor aan caddaalad lagu fulin oo cid xaqeeda lagu seejiyo. la-mid: eexo¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh Garsoor aan caddaalad lagu fulin oo cid xaqeeda lagu seejiyo. la-mid: eexo.

waa la naqliyay ✓

n. partiality, bias, favoritism

waa la naqliyay ✓

-da: (n) bias (baayas); prejudice (pre-jadis); nepotism (nepatisam); partiality (paar she yaalati); predilection; leaning, favoritism ~ qaraabokiil

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) labo qof oo is haya oo midkood lala jiro gar iyo gardaro mikuu doonaba ha ku sugnaadee; tageero qaraabo iyo dan ku dhisan; cadaaladdarida kas iyo badheedh loo yeelo. Allow aqoon darro ha nagu cadaabin, eexna ha nagu dhaafin. Dh: eexo, eexasho, hiillo, godobsi.

2

eex-da: (magac, dhedig, keli) tudhaal iyo naxariis; ixsaan iyo wanaag.

waa la naqliyay ✓

1

a: eexo

2

de: partiality, bias, favoritism

3

lx: eex

4

pd: (-da)

5

ps: n -f

6

key: eex

waa la naqliyay ✓

مُمَالَأَة حَبْوَةَ، تَحَيُّزِ

waa la naqliyay ✓

1

(Eey-ga)

2

Bahal jaadad badan ah oo dadka la dhaqma oo yeeyda iyo dawacada xiga; (ama ey).

waa la naqliyay ✓

1

eey¹: m.l (-eey/-yo, m.dh) (cilmiga naflayda) Naasley dab joog ah, yeyda ay isku bah yihiin, hilib cun ah, oo loo adeegsado ugaarsiga iyo ilaalinta guryaha, xoolaha, beeraha iyo wixi lamida. la-mid: ey¹.

2

eey²: m.dh (-eey/-yo, m.dh) Eey dheddig ah. la-mid: eeyad, ey².

3

eey³: e.d Erey dareen: ehi!, oh! la-mid: eeyaa.

waa la naqliyay ✓

1

eey¹: m.l (-eey/-yo, m.dh) (cilmiga naflayda) Naasley dab joog ah, yeyda ay isku bah yihiin, hilib cun ah, oo loo adeegsado ugaarsiga iyo ilaalinta guryaha, xoolaha, beeraha iyo wixi lamida. la-mid: ey.

2

eey²: m.dh (-eey/-yo, m.dh) Eey dheddig ah. la-mid: eeyad, ey.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. dog

2

eey [feminine] n., [collective] female dog, bitch

waa la naqliyay ✓

-gada: (n) dog (dhoog) eeyddin -ta: (n) cramp (kraap); muscular stiffness ~ ayddin

waa la naqliyay ✓

كلب

waa la naqliyay ✓

ère, n.f. - muddo taariikheed.

waa la naqliyay ✓

1

été, n.m. - xagaaga; xilliga u dhexeeya bilaha Juun ilaa Ogosto.

2

solstice d'été - bilawga kululaha (21 Juun)

waa la naqliyay ✓

1

1. /iiv/ (n) Xaawo (xaaskii Nebi Aadan).

2

eve: /iiv/ (n) 1. habeynka ama maalinta faysto ka horaysa. e.g. New Year's Eve (n) 2. horaanta dhacdo ama arin muhiim ah.

waa la naqliyay ✓

/yuw/ (n) lax (dheddiga idaha).

waa la naqliyay ✓

n., lax, -di, sabeen, -ti.

waa la naqliyay ✓

Isha

waa la naqliyay ✓

1

(n) an organ that allows humans to see and sense light.

2

isha

waa la naqliyay ✓

/aay/ (n) 1. il (dhaayaha araga middood) (n) 2. wax il-shabbaha, sida daloolka irbadda iwm (v) 2. eegid (indhaha saarid).

waa la naqliyay ✓

1

n., il, ishi; eyes, indho, -ihi; ball, the pupil, isha inankeda, or isha wiilkeda, indhaha wiilkoda (plur.); beam, glance, daymo, -adi, eegmo, adi; brow, kod, -ki; drop, ilmo, -adi.

2

black-eyed, a., nin indha madow; pink-eyed, nin indha yaryar; grey-eyed, nin indha cawlan; one-eyed, qof cawaran, il la’.

3

one-eyed person, n., cawar, -ki.

4

be one-eyed, v.i., cawarnaw, cawar ahaw, cawaran, cawar noqo.

5

eye-lash, n., isha baalkeedi, indhaha baalkooda (plural).

6

eye-lid, n., xirib, -ti; upper eyelid, xirib sare, -ti; lower eyelid, xirib hoose.

7

eye-sight, n., arag, -gi.

8

eye-sore, a., isha boog ku leh.

9

eye-tooth, n., mici, -di; eye-teeth, miciyo, miciyihi.

10

iris of the eye, n., bu', -di, isha bu'deeda, indhaha bu'dooda.

11

cornea of the eye, n., isha caloosheeda cad, indhaha calooshooda cad (plural).

waa la naqliyay ✓

/fii/ (n) ujro (lacagta laga bixiyo adeeg, iskuul iwm) e.g. The admission fee was quite high.

waa la naqliyay ✓

fée, n.f. - naag aad u caqli badan.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-eeyay, -eysay) 1. (f.g) Wax meel yiil ama joogay meel kale gaarsiin. 2. (f.mg) Isu g.: laba wax ama ka badan isku darid. m.f.dh, gayn.

waa la naqliyay ✓

v. take, carry, convey, transport; lead, bring to ~ into, escort

waa la naqliyay ✓

1

-yey / geysay: (v) carry, lead or take into a specified location; bring (hiring); transport (taraanispoort).

2

isu gee -yey / geysay: (v) total (tootel); add (aadh); combine (kom-baayn); sum (saam), add up ~ isku dar

waa la naqliyay ✓

(fal) meel ama qof ka qaad oo meel ama qof kale gaadhsii. Weelka madbakha gee. Li: keen.

waa la naqliyay ✓

Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo; (ama heeh).

waa la naqliyay ✓

fk. Erey “ku maqlay” ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

fk. Erey 'ku maqlay' ka dhigan oo qofka loo yeeraa yiraahdo. la-mid: heeh.

waa la naqliyay ✓

inter. yes!, go on!; I hear you; I'm listening

waa la naqliyay ✓

quel (suffixe).

waa la naqliyay ✓

(interjection) yes (yees) ~ heeh

waa la naqliyay ✓

1

(falkaabe) waan ku maqlaa; haye aqbalay. Dh: hoow, heeh.

2

hee: (falkaabe) warka lagaga guro qof waano ama amar bixinaya oo qofka la waaninayo ama wax la amrayaayi ku celceliyo.

waa la naqliyay ✓

1

Kee?

2

Kuma? Iyama? Ayo? Yaa?

waa la naqliyay ✓

kee¹: mu.we.l kuwee, w Magacuyaal weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: “ Waa kee midka aaday xafiiska?.”

waa la naqliyay ✓

1

kee¹: mu.we.l (kuwee, w) Magacuyaal weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: Waa kee midka aaday xafiiska?

2

kee²: (-kee) dk.we.l Dibkabe weyddiimeed oo lab, oo wax ama qof lagu hubsado. Tusaale: Wiilkee baa kula hadlay?

waa la naqliyay ✓

(pronoun) which (wif); who (huu); used only for masculine singular nouns ~kuma

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) weyddiimeed oo lab oo iskii u taagan, oo wax ama qof lagu hubsado. Dh: kuwee.

2

kee: (dibkabe) weyddiimeed oo lab, oo wax ama qof lagu hubsado. Qalinkee la ii soo iibshay?

waa la naqliyay ✓

1

(lee-)

2

(waa aan leeyahay, (lee(y)ahay), waa uu lee yahay, waa ay lee yihiin, waa aad leedahay, waa ay leedahay, waa aad leedihiin; waa aannu/aynnu lee nahay) wax lihi u yihiin; haysta; qaba.

waa la naqliyay ✓

1

de: have ~ possess Root form of lahow ~ leh

2

lx: lee

3

pd: \pd-

4

ps: v5b-root

5

see: leedahay, leedihiin, leenahay, leeyahay

6

key: lee

waa la naqliyay ✓

1

Mee?

2

Xaggee jiraa? Aaway? Meeyey?

waa la naqliyay ✓