dixi — Macnaha & Turjumaada

1

(Dixi-da)

2

Caws xooluhu daaqaan oo ka baxa dhulka jaanka ah ama dhanada.

waa la naqliyay ✓

m.dh (botani) Cawska xooluhu daaqaan kuwa ugu nafaqa badan mid ka mid ah, jilicsan oo meelaha biyo-qabatinka leh ka baxa. la-mid: duxi¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (botani) Cawska xooluhu daaqaan kuwa ugu nafaqa badan mid ka mid ah, jilicsan oo meelaha biyo-qabatinka leh ka baxa. la-mid: duxi.

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): grass species, which grows in salty soil

waa la naqliyay ✓

1

(Dihi) N Paspalum vaginatum SW. Gramineae.

2

N Sporobolus ioclados (Trin) Nees. Gramineae.

3

N Sporobolus somalensis Chiov. Gramineae.

4

N Sporobolus spicatus (Wahl) Kunth. Gramineae.

5

N Eragrostis papposa (Roem. & Schult.) Steud. Gramineae.

waa la naqliyay ✓

(fal) hoos ugu muusi oo ku duxi. Dh: duxi, duxsii.

waa la naqliyay ✓

1

de: =-mass grass sp., which grows in salty soil

2

lx: dixi

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: dixi

waa la naqliyay ✓

1

(Dirxi-ga)

2

Dixiri.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dixiri.

waa la naqliyay ✓

m. n. worm

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) worm (weerm) ~ dixiri

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) cayayaan dur badan oo dulkunoole ah oo raqda qudhintay ku nool. Dirxi dantiisuu qudhunka ugu jiraa. Dh: dixiri.

waa la naqliyay ✓

1

a: dixiri

2

de: worm

3

lx: dirxi

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: dirxi

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dixiri.

waa la naqliyay ✓

1

(Alalaxi-da)

2

Bahal dixiri yar ah oo kaadidhiigga ku wacan.

waa la naqliyay ✓

1

(Culaacu-sha)

2

Bahal yar oo dhiigga nuuga: dixirigaa lagu tirshaa, waxayna leedahay oogo jilicsan oo xubno leh; biyahay ku dhex nooshahay (biyaha balliyada); waxay ku dhegdhegtaa oo dhiigga ka nuugtaa kalluunka iyo diinbiyoodka iyo raha iyo dadka laftiisa; waayadii hore, meeshii toobin loo rabo baa la saari jirey oo ay dhiigga ka nuugi jirtey.

waa la naqliyay ✓

1

(Diirdiir-ta)

2

1. Jaad ugaarta kamid ah oo diillimo leh.

3

2. Balanbaallis, nirgadhoob, iyo cayayaan kaloo badan oo duula oo aan weli dillaacin; waxay u eg tahay dixiri, badanaa dhogor leh iyo oogo dhawr iyo toban xubnood leh; Sida cayayaanka kale, lix lugood oo run ah oo laboba iska soo horjeeddo, bay lee dahay; (ama diir).

waa la naqliyay ✓

1

(Gaaroodi-ga)

2

1. Dhul dhir waaweynna leh, bannaanna ah, oo badanaa cag'adayg ah, dixiyina ka baxdo.

waa la naqliyay ✓

1

(Gooryaan-ka)

2

Dixiri jaadad badan ah oo xiidmaha gudohooda ku dhasha oo ku noolaada oo lala bukoodo; ~ masas.

waa la naqliyay ✓

1

(Sangaalla-ha)

2

Dixiri sanqada gudeheeda ku abuurma, siiba tan geela.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-lo, m.l) 1. Nafley yar oo biyaha balliyada ku dhex nool oo dixiriga la bah ah, oogo jilicsan iyo xubno leh, oo nuugta dhiigga nafleyda kale ee biyaha kula nool iyo dadkaba. 2. Gacanta meesha ay iska galaan calaacasha iyo dhudhunka.

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc dixiriga ka mid ah, ka dhasha meelaha ay wasakhda ku ururto oo xoolaha iyo dadkaba jirkooda gala.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Dixiri dadka ka gala cagaha oo ka dhasha meelaha muddo dheer la degganaa. 2. Xanuun jirka saaqa marka dab, nabar iyo wixi lamida gaaraan.

waa la naqliyay ✓

1

dhuuri¹: m.l Xanuun.

2

dhuuri²: m.l Dixiri yar oo waqtiyada dharabka qofka kaba la'aanta socda cagaha ka gala.

3

dhuuri³: f.mg1 (-riyay, -riday; -ryi) Xanuun dareemid.

waa la naqliyay ✓

1

gaaroodi¹: m.l Dhul didib ah, bannaan oo ay ka baxaan dhir dhaadheer oo teelteel ah iyo dixin.

2

gaaroodi²: f.g2 (-iyay, -isay) Xubin bararan wax kulul ku kubbayn.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-ooday, -ootay) Dixiri sanqada geela gudaheeda ka abuurmo neef xoog leh uga soo saarid.

waa la naqliyay ✓

1

maqal¹: m.l 1. Awood dheguhu wax ku dareemaan. 2. la-mid: maaqal (1) Khaanad ku samaysan armaajo, miis iyo wixi lamida oo wax lagu rito. 3. Dixiri yaryar oo digada xoolaha ka dhasha; maqli.

2

maqal²: m.dh.u Ubadka ariga.

3

maqal³: f.g1 (-qlay, -qashay; -qli) Shanqar iyo wixi lamida dhegaha ku dareemid.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dixiri.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dixiri.

waa la naqliyay ✓

1

(Dix-da)

2

Ciidda dhulka biyammareenka ah sida togagga dhuuxooda ama sifka ah oo bacaddada dhinaca ku haya.

waa la naqliyay ✓

m.dh Togga intiisa biyuhu maraan oo ciidda jilicsan.

waa la naqliyay ✓

m.dh Togga intiisa biyuhu maraan oo ciidda jilicsan.

waa la naqliyay ✓

f. n. dry streambed

waa la naqliyay ✓

-da: (n) streambed (istiriim-beedh)

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) dhul uu daad jeexday oo bataax cad leh oo ceelasha iyo laasaska biyahana laga qoto.

waa la naqliyay ✓

dix, adj.num, - Toban.

waa la naqliyay ✓

1

de: dry streambed

2

lx: dix

3

pd: (-da)

4

ps: n1-f

5

key: dix

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax meel uu joogay ama yaallay ka saarid. 2. Wax sida musmaar qodax iyo wixi lamida meel uu ku mudnaa ka siibid. 3. Wax halis ka badbaadin. 4. Qof, wax uu hayey cid kale siin. 5. Dab iyo wixi lamida shidid. 6. Magac u b.: nafley, meel iyo wixi lamida magacsiin. 7. Wax u b.: qof dhintay wardi ama sadaqa u hibayn. 8. Isu b.: wax kala qoqoban isufurid. 10. Isu b.: laba qof tartansiin. 11. Kala b.: kala saar. la-mid: bixi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax meel uu joogay ama yaallay ka saarid. 2. Wax sida musmaar qodax iyo wixi lamida meel uu ku mudnaa ka siibid. 3. Wax halis ka badbaadin. 4. Qof, wax uu hayey cid kale siin. 5. Dab iyo wixi lamida shidid. 6. Magac u b.: nafley, meel iyo wixi lamida magacsiin. 7. Wax u b.: qof dhintay wardi ama sadaqa u hibayn. 8. Isu b.: wax kala qoqoban isufurid. 10. Isu b.: laba qof tartansiin. 11. Kala b.: kala saar. m.f.dh, bixin.

waa la naqliyay ✓

1

v. take out, remove, extract, put ~ bring out; make someone go out, send out

2

bixi v. pay (out); give (order ~ command), issue, produce

3

bixi v. save, rescue

4

bixi v. make something grow ~ appear; produce; kindle, start a fire

waa la naqliyay ✓

-yey I say: (v) 1. pay (peey). Ex: waxaad bixisaa $ 5.00 doolar; you pay $5.00 dollars 2. issue (ish-uu); give out. 3. rescue (reskiyuu); set free, save from danger ~ badbaadi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ku deeq maalkaaga; xoolo ku yabooh; dar Alle u dhiib. Maalkaad bixinaysid daro Alle u bixi. Dh: muquuni, hur.

2

bixi: (fal) geed, midho, caleemo iyo xabag dhal oo soo saar.

3

bixi: (fal) afaaf, albaab ama irrid iyo waxii la mid ah ka foofi oo ka sii daa.

4

bixi: (fal) war qarsoonaa shaaca ka qaad.

5

bixi: (fal) badbaadinta ama difaaca cid halis ku jirta. Dh: nabadgeli, samatabixi.

6

bixi: (fal) gabadh cid u soo fadhiisatay sii oo u guuri. Gabadhadii curad bixiyey maanta.

7

bixi: (fal) «ka ka saar wax meel gudo ah iyo waxii la mid ah ku jira. Wiilka isha saxarka ka bixi.

8

bixi: (fal) «iska salaad wakhtigeedii taaganyahay. tuko. Salaadda cishaha iska bixi oo dabeed seexo.

9

bixi: (fal) (soo ~) wax meel gudo ah ku jira, barraxa soo dhig oo soo saar. Odayga barkadda ka soo bixi

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Roob keenid (Ilaah).

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Roob keenid (Ilaah). m.f.dh, di'in.

waa la naqliyay ✓

fal) roob da'sii. Ilahoow roobka noo di'i.

waa la naqliyay ✓

1

(Dibi-ga)

2

Neef lo' ah oo lab.

waa la naqliyay ✓

m.l (dibi/-iyo, m.dh) Labka lo'da.

waa la naqliyay ✓

m.l (dibi/-iyo, m.dh) Labka lo'da.

waa la naqliyay ✓

m. n. bull, ox; oxen

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) bull (buul); ox (okis)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) lo'da ka labka ah. Ninkii seexduu sicii dibi dhalay.

waa la naqliyay ✓

1

cf: lo'; Opp: sac

2

de: bull, ox; [pl] oxen

3

lx: dibi

4

pd: (-ga Pl: dibi (da))

5

ps: n5-m, n2a-m

6

key: dibi

waa la naqliyay ✓

قبيلة

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Didmo geyeysiin (xoolo, ugaar iyo wixi lamida.). la-mid: dudi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Didmo geyeysiin (xoolo, ugaar iyo wixi lamida.). m.f.dh, didin. la-mid: dudi.

waa la naqliyay ✓

v. disperse, scare (off), scatter, cause to bolt ~ stampede

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) cause to flee in panic; scare away (iskeer a-weey); stampede (istaan-piidhy, frighten (faraay-teri) ~ bajin . Ex: xoolaha ha didin; don't scare the flocks

waa la naqliyay ✓

(fal) noole degganaansho ku jooga baqa geli.

waa la naqliyay ✓

1

de: disperse, scare (off), scatter, cause to bolt ~ stampede

2

lx: didi

3

pd: (didiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: didi

waa la naqliyay ✓

m.l Jaad geedaha ka mid ah oo jiinka webiyada ka baxa.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-xday, -xatay) 1. Ciidda ka dusid (biyo ama hoore kale). 2. Biyo qulqulid. 3. U d.: cid u naxariisasho.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-xday, -xatay) 1. Ciidda ka dusid (biyo ama hoore kale). 2. Biyo qulqulid. 3. U d.: cid u naxariisasho. m.f.dh, dixasho.

waa la naqliyay ✓

v. dig for water in sand (of a streambed)

waa la naqliyay ✓

(fal) ku dux oo hoos u xuluulo. Dh: duxo.

waa la naqliyay ✓

1

de: dig for water in sand (of a streambed)

2

lx: dixo

3

pd: (dixday)

4

ps: v3b=

5

key: dixo

waa la naqliyay ✓

1

duxi¹: m.dh la-mid: dixi.

2

duxi²: f.g2 (-xiyay, -xisay) Laf iyo wixi lamida dux ka dhalin.

waa la naqliyay ✓

(fal) noole, dheefee; dheef u yeel; dux sii. Dh: buullee.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) U j.: dibi, dibi kale guulid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Ka n.: cid naxdin ku abuurid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Ka n.: cid naxdin ku abuurid. m.f.dh, nixin.

waa la naqliyay ✓

-yey I say: (v) [with preposition ka or iga] scare (iskeer), frighten (fareey-teri), panic (paanik). Ex: ha iga nixin; don't scare me

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid ka sasi oo argagax ku rid

2

nixi: (fal) war uu la welwelo u sheeg. Warka kaga nixi.

3

nixi: (fal) naxariis u geli.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Si degdeg ah cid meel uga rarid cabsi awgeed. 2. Dab si degdeg ah u ololin. la-mid: qaxi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Si degdeg ah cid meel uga rarid cabsi awgeed. 2. Dab si degdeg ah u ololin. m.f.dh, qixin. la-mid: qaxi.

waa la naqliyay ✓

1

v. evacuate, make (people) flee, cause to run away

2

qixi v. make (charcoal) glow

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v displace from a threatened or dangerous area; evacuate (i-vaa-kuweeyt) ~ qaxi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) rar oo dholkooda xoog kaga kexee: qaxooti ka dhig. Ka qixi gumaysiga dhulkaaga.

2

qixi-da: (magac, dhedig, keli) eeg qix.

waa la naqliyay ✓

1

(Tih) C Cynodon dactylon (L) Pers.

2

C Panicum pinifolium Chiov. Gramineae.

3

C Sporobolus spicatus (Vahl) Kunth. Gramineae.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhixid-da)

2

1. Soo hoyasho la'aan.

3

2. (ku dhixid) meel habeen ku maqnaansho.

4

3. (u dhixid) maranti u ahaan; xilo u ahaan; qabid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg dhax². la-mid: dhixis.

waa la naqliyay ✓

-da: (n) 1. the act of staying) overnight 2. u dhixid -da: (n) married (maaridh)

waa la naqliyay ✓

m.l Dabci; camal.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: dhixid.

waa la naqliyay ✓

1

(Dixiri-ga)

2

Nafley yaryar oo jaadad badan ah: kuwo dheerdheer iyo kuwo dhuudhuuban; kuwo jiljilicsan; kuwo oogadoodu xubnaysan tahay; kuwo xamaarta; ... wax ciidda dhexdeeda ku nool iyo wax oogada nafleyda kale ku noolba waa lee yihiin; (ama dixri).

waa la naqliyay ✓

m.l Dulin xamaarta, noocyo badan, lafo iyo lugo lahayn oo oogadiisna xibnoxibno u qaybsantahay. la-mid: dirxi, dixri, tirxi, tixiri, tixri.

waa la naqliyay ✓

m.l Dulin xamaarta, noocyo badan, lafo iyo lugo lahayn oo oogadiisna xibnoxibno u qaybsantahay. la-mid: dixri, tixri.

waa la naqliyay ✓

m. n. worm

waa la naqliyay ✓

-ga: (n), worm (weerm); maggot (maagat) ~ dirxi, gooryaan

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) eeg dirxi.

waa la naqliyay ✓

1

a: dirxi

2

de: worm

3

lx: dixiri

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: dixiri

waa la naqliyay ✓

1

(Biixi-da)

2

Lafaha dheerdheer oo ad'adag oo nafleyda middood.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-xyo, m.l) 1. Lafaha dhaardheer oo ad'adag oo naflayda middooda. 2. Qayb laf ah. 3. B. ah: qof caato ah ee aad xoog u leh.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-xyo, m.l) 1. Lafaha dhaardheer oo ad'adag oo naflayda middooda. 2. Qayb laf ah. 3. B. ah: qof caato ah ee aad xoog u leh.

waa la naqliyay ✓

m. n. long animal bone

waa la naqliyay ✓

nickname-m the one with the long shin-bone

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil u dhashay lafweyni iyo awranaan.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) laf ka mid ah lafaha ad'adag ee dhuuxa leh. Haddaad haatan biixida wadheen, bagiyo haankiinna.

2

biixi-ga: (magac, lab, keli) geed engegey oo aad u adag, sida galool gallalay. Ma bakhtiyo sidii bixi la shiday, jacaylkaad igu beertay. Dh: miici.

waa la naqliyay ✓

1

de: long animal bone

2

lx: biixi

3

pd: (-da)

4

ps: n2-m

5

key: biixi

waa la naqliyay ✓

1

(Bixid-da)

2

1. Meel (gudo, dhex...) ka tegid.

3

2. (ganacsi) gadmid, iibsamid; dhalid.

4

3. (xoolo) dhimasho.

5

4. Caloolbixid, shubmid, falmid, dooxmid.

6

5. (dhir, time, dab, qaylo, ...) soo dheeraan; korid. 6. Muuqasho; arkid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg bax.

waa la naqliyay ✓