Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

-da: (magac, dhedig, keli) meel godan oo sagxad ballaadhan ku dhex taal. Dameerku sidii loo rarayay ayuu dhabarka dari ku yeeshay. Dh: deri, godni. Li: tuur.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) dadka magaalada Harar dega; reer Harar. Dh: Harari.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) midho yaryar oo aad u udgoon oo lagu darsado cuntada. Adaridu waxay ka baxdaa buuraha. Dh: xawaashbuurbuur, geed'adari.

2

adari -da: (magac, dhedig, keli) jaad ka mid ah shimbiraha yaryar oo midab cawlan leh qoorta dusheedana qool madaw marsanyahay. Dh: adar, qoolley.

waa la naqliyay ✓

m.l Xiddig xiddigaha ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caanaha ka soo daadi ama ka soo daa halka daloosha ee daarka la dhaho ee ku taalla aagaanka dhiisha. Daari ciirta inay baxday aan fiirinnee.

2

daari: (fal) caano inyar oo biya ah ku shub oo badhax. Dh: badhax.

3

daari-ga: (magac, lab, keli) madaha beeraha u dhaxeeya. Daariga beerta reer Cumar xooluhu yeyna soo dhaafin. Dh: xad, soohdin.

waa la naqliyay ✓

m. n. back; pack animal

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: back; pack animal

3

lx: dahri

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: dahri

waa la naqliyay ✓

1

darbi¹: m.l la-mid: derbi.

2

darbi²: f.g2 (-iyay, -isay) Cunto la iidaamay gacanta ku cunid. la-mid: sarbi.

waa la naqliyay ✓

1

v. eat with one's hands

2

darbi v. prepare

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) wall (woo/); partition (paarti-shiri) ~ derbi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) garaac oo xanuuni.

2

darbi da: (magac, dhedig, keli) xisaabta ku dhufashada ee la isku badiyo. Dh: ku dhafasho.

3

darbi-ga: (magac, lab, keli) gidaar dheer oo dherer iyo dhumuc leh. Dh: gidaar.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-iyay, -iday; -iyi) 1. Derin, maro iyo wixi lamida daraf u yeelid. 2. Hoore qubid.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dafir oo gaashaanka ku dhifo. Eedda iska darfi. Dh: dafir.

2

darfi -da: (magac, dhedig, keli) xaalad markaa lagu jiro. Dh: xilli.

waa la naqliyay ✓

1

(Darib-ta)

2

Hilibka geela intiisa cad; baruur; caddiin (ama darab).

waa la naqliyay ✓

m.dh Hilibka geela intiisa baruurta leh. la-mid: darab² (2).

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] fat, best part of camel meat

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg darab.

waa la naqliyay ✓

1

a: darab

2

de: fat, best part of camel meat

3

lx: darib

4

pd: (-ta)

5

ps: n-f-col

6

key: darib

waa la naqliyay ✓

1

(Darid-da)

2

1. Weel biyo ama wax kale, wax kaga qaadid.

3

2. (ku darid) Ku kordhin; ku biirin.

4

3. (ka darid) Soo (ama sii) xumaansho; sidii hore si ka xun samayn.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg dar³. la-mid: daris.

waa la naqliyay ✓

vl. n. adding

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) wax meel ku jira biyo oo wax godan la dhexgeliyo oo qayb ka mid ah lagu soo qaado.

2

darid-da: (magac, dhedig, keli) (ka ~) xanuun sidii hore ka sii xumaansho. Bukaanku ka darid mooyee ka soo rayn maleh. Jumlum ular oo bile.

3

darid -da: (magac, dhedig, keli) (ku ~) labo tiro isku biirin ama isu geyn. Dh: wadarayn.

4

darid-da: (magac, dhedig, keli) (ku ~) wax hore, wax kale ku kordhin.

waa la naqliyay ✓

1

de: adding

2

lx: darid

3

pd: (-da)

4

ps: vn1-f

5

key: darid

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah cawska oo la bah ah dareemada.

2

darif -ka: (magac, lab, keli) meel dhinacyada geftinnada ah ee shaygu leeyahay ka mid ah. Darifka foodadayda ayaan ku guntay lacagtii. Dh: cidhif, faraq.

waa la naqliyay ✓

f. n. mat

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) mat (maat); mat used as floor-covering ~ derin

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) wax lagu fadhiisto ama lagu seexdo. Dh: salli, derin, dermo, caw, bal.

waa la naqliyay ✓

1

a: derin ~ darmo

2

de: mat

3

lx: darin

4

pd: (-ta)

5

ps: n1-f

6

key: darin

waa la naqliyay ✓

1

(Daris-ta)

2

1. Ris; guxud.

3

2. Darid.

waa la naqliyay ✓

m.l (-syo, m.dh) 1. Caws adag oo gaaban oo ka baxa meelaha qoyaanka joogtada ah leh, ris; guxud. 2. Ceel biyo badan oo mar kasta buuxa. 3. la-mid: darid.

waa la naqliyay ✓

1

v. study

2

daris m. n. neighbor

waa la naqliyay ✓

1

(Daris) N Paspalum vaginatum SW. Gramineae.

2

N Sporobolus spicatus (Vahl) Kunth. Gramineae.

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) neighbor (neey-bor); neighborhood (neey-bor-huudh) ~ deris, jaar, jiiraan

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) meelaha godan ee godan oo nugulku jecelyahay. Dh: jad.

2

daris -ta: (magac, dhedig, keli) (ka ~) wax sii xumaada.

3

daris-ta: (magac, dhedig, keli) «ku ~» tiro tu kale ku darid.

4

daris-ta: (magac, dhedig, keli) (ku ~) walax la hayay in kale ku darid.

waa la naqliyay ✓

1

de: study

2

lx: daris

3

pd: (darsay)

4

ps: v1=

5

key: daris

waa la naqliyay ✓

جَارٍ

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay,-isay) Xoolo meel daran leh daajin.

waa la naqliyay ✓

(fal) geel, geed daran soo cunsii.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: darnaan.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg darnaan.

waa la naqliyay ✓

f. n. lack of

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xaafad; aqal ka mid ah reero meel wada yaal. Dh: tarri.

waa la naqliyay ✓

1

de: lack of

2

lx: darri

3

pd: (-da)

4

ps: n0-f

5

key: darri

waa la naqliyay ✓

1

(Darsi-ga)

2

Darsasho.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: darsasho.

waa la naqliyay ✓

1

vl. n. act of scooping up

2

darsi m. n. lesson, study, lecture

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) lesson (lesan); class (kalaas); chapter (jap-ter) ~ cashar

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) marka wax meel ku jira aad weel godan in kaga qaaddid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: dawari.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) libaaxa kiisa dawaafa ee dadqaaqka ah. Sida dawri libaaxoo dibjir xoolo ku laayay.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Aabbe, ilmo uu ka quustay guriga ka cayrin. 2. (f.g) Nin, xaaskiisa, caruurtiisa iyo wixi lamida dhaqaale darrayn. 3. (f.mg) U d.: cid wax ay doonaysay, iyadoo marmarsiinyo been ah loo sheegayo in aan wax loo heli karayn u sheegid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Aabbe, ilmo uu ka quustay guriga ka cayrin. 2. (f.g) Nin, xaaskiisa, caruurtiisa iyo wixi lamida dhaqaale darrayn. 3. (f.mg) U d.: cid wax ay doonaysay, iyadoo marmarsiinyo been ah loo sheegayo in aan wax loo heli karayn u sheegid. m.f.dh, dayrin.

waa la naqliyay ✓

1

v. disown, repudiate, give up on

2

dayri v. complain about one's financial situation

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) disown (dis-own); repudiate (ri-puu-diyeeyt); especially a child

waa la naqliyay ✓

(fal) nac oo isaga teg; cidla' kaga dhaqaaq. Dh: nac, eri. Li: jeclow, daryeel.

waa la naqliyay ✓

1

(Barxid-da)

2

(caano) biyo ku darid; dheehid; tarrixid.

waa la naqliyay ✓

1

(Biifid-da)

2

1. Biyo ku darid; qoyn.

3

2. Qurxin; caddayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Biirin-ta)

2

Gundhig hadba wax yar ku sii darid si uu u bato; kordhin; badin.

waa la naqliyay ✓

1

(Buunbuunin-ta)

2

(hadal, war, wax kale) sida uu yahay si ka weyn oo aan run ahayn ku sheegid; wax ku darid.

waa la naqliyay ✓

1

(Ciideyn-ta)

2

Ciid ku rogid, ku daadin, ku darid, gaarsiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Cusbayn-ta)

2

Cusbo ku darid; cusbo korka ka marin; cusbo ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

(Daaqad-da)

2

1. Khalfad: dariishad.

3

2. Xoog, tabar. maaro (ama daaqo).

4

3. Duub maro ah oo dhawr go' ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Daraawiish-ta)

2

1. Urur wadaaddood (dariiqo) oo shiikh u taliyo, nabaddiyo colaaddaba.

3

2. Daraawiishtii Mahdigii Suudaan iyo tii Ina Cabdille Xasan.

4

3. Ciidanka Soomaalida oo nabadda gudaha, qayb kamid ah.

5

4. Masaakiin; cayr.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Darab-ka) a) Wax la fali doono, intaan la bilaabin, oo wax laysugu sii duwo oo waxa loo baahan doono loo soo dhoweeyo; diyaar. b) Istijo. c) Cabbir dhulka iyo beeraha lagu cabbiro, d) (weel, kd.) qurxin.

2

2. (Darab-ta) Daribta hilibka.

waa la naqliyay ✓

1

(Dariiq-a)

2

Waddo, gudmo, jid, dhabbe, daw, marin, hilin, kd.

waa la naqliyay ✓

1

(Dariiqa-da)

2

Wadajir iyo urur wadaaddood, oo si gaar ah u maamulan oo digri iyo ducooyin gaar ah leh oo ku dhaqma hab duwan oo shiikh u jideeyey.

waa la naqliyay ✓

1

(Dariishad-da)

2

Daloollada loo yeelo aqallada, kd., oo iftiinka iyo neecawdu kasoo galaan; khalfad; shabaako, daaqad.

waa la naqliyay ✓

1

(Darsasha-da)

2

1. Weel biyo, kd., dhexgelin oo wax kaga qaadasho.

3

2. Soo (ama sii) xumaansho; ka soo (ama ka sii) darid; darsad.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhafid-da)

2

Labo wax ama ka badan oo kala jaad ah isku dhexdarid oo mid ka dhigid; isku darid; isku dheehid.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhammayn-ta)

2

Wax ka maqnaa ku darid; ebyid; dhammaystirid.

waa la naqliyay ✓

1

(Dharbin-ta)

2

1. Qoyaan dharabkoo kale ah u yeelid; biyo yar ku darid; biifid.

3

2. (xoolaha la lisayo) dharaq ku reebid; dharqin.

waa la naqliyay ✓

1

(Dheerayn-ta)

2

1. Wax dheereeya ahaansho; orod badi.

3

2. Wax dheer ka dhigid; dhererka u kordhin.

4

3. (ka dheerayn) a) Tartanka ka orod badin; dhiqid. b) Ka fogayn; ka durkin. c) Labo is le'ekaa midkood, dhererka wax ugu darid.

waa la naqliyay ✓

1

(Ari-ga)

2

Wadajirka idaha iyo riyaha.

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah meesiyada la dhaqdo, ku dhala shan bilood, had iyo jeer la nool xaaska oo ka kooban riyo iyo ido. la-mid: eri¹ (1).

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah meesiyada la dhaqdo, ku dhala shan bilood, had iyo jeer la nool xaaska oo ka kooban riyo iyo ido; adhi.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] goats and sheep; flock, herd of sheep and goats

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) flock of goats and sheep ~ riyo iyo ido

waa la naqliyay ✓

1

(I) Capra femmina;

2

(E) Female Goat

3

(S) Ari (S. c. m.; Ari, Eri)

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magacwadareed) eeg adhi.

2

ari: eray la raaciyo marka loo yeedhayo qof. Ari heblaayo.

waa la naqliyay ✓

1

a: adhi

2

cf: wan, lax

3

de: goats and sheep; flock, herd of sheep and goats

4

lx: ari

5

pd: (-ga Pl: aryo (/ha))

6

ps: n3-m-col, n2-m

7

key: ari

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dar-ka) a) Yeelka xoolaha lagu shubo mid kamid ah oo ka samaysan harag weyn oo wareegsan oo gadow leh; b) meelo dhisan oo loogu talaggalay in biyuhu ku soo ururaan ama lagu shubto; qabaal; berked. c) Dad; duul.

2

2. (Dar-ta) Daraad; aw.

waa la naqliyay ✓

1

dar¹: m.l (-rar, m.l) 1. Weel ka sameysan bir, qori, harag oo xoolaha biyo loogu shubo. 2. Dhisme dhagax iyo shamiinto ka samaysan oo xoolaha biyo loogu shubo. 3. In xoolo ah oo isku mar ka wada cabta. 4. D. ah: dadkii hore.

2

dar²: m.dh.fk 1. D.tay, d.taa iyo wixi lamida: awgay, awgaa iyo wixi lamida. 2. D. Alle: Alle dartiis, si niyadsam ah. la-mid: daraad.

3

dar³: f.g/mg1 (-ray, -rtay) 1. (f.g) Badar, biyo, caano iyo wixi lamida oo meel ku jira weel in yar uga qaadid. 2. (f.g) Middi, waran iyo wixi lamida wax ku mudid. 3. (f.mg) Ka d.: xaal wax ku sugnaayeen si ka xun noqosho. 4. (f.mg) Ku d.: wax, wax kale ku kordhin. 5. (f.mg) Ku d.: nin iyo naag isu guurin.

waa la naqliyay ✓

1

dar¹: m.l (-rar, m.l) 1. Weel ka sameysan bir, qori, harag oo xoolaha biyo loogu shubo. 2. Dhisme dhagax iyo shamiinto ka samaysan oo xoolaha biyo loogu shubo. 3. In xoolo ah oo isku mar ka wada cabta. 4. D. ah: dadkii hore.

2

dar²: m.dh.fk 1. D.tay, d.taa iyo wixi lamida: awgay, awgaa iyo wixi lamida. 2. D. Alle: Alle dartiis, si niyadsam ah. la-mid: daraad.

3

dar³: f.g/mg1 (-ray, -rtay) 1. (f.g) Badar, biyo, caano iyo wixi lamida oo meel ku jira weel in yar uga qaadid. 2. (f.g) Middi, waran iyo wixi lamida wax ku mudid. 3. (f.mg) Ka d.: xaal wax ku sugnaayeen si ka xun noqosho. 4. (f.mg) Ku d.: wax, wax kale ku kordhin. 5. (f.mg) Ku d.: nin iyo naag isu guurin. m.f.dh, darid.

waa la naqliyay ✓

1

v. scoop, dip out; attach, join; add

2

dar v. dive (into), plunge; sink; become absorbed, engrossed

3

dar [feminine] n. sake, reason

4

dar m. n. trough (drinking ~ cement); skin for carrying water (to animals)

5

dar m. n., [collective] people, ancestry, lineage, generation

waa la naqliyay ✓

1

-ay / tay: (v) scoop (iskuup); dip into ~ dhexgali. Ex: dar qaadada; scoop with the spoon

2

kadar -ay / tay: (v) make troublesome or worse; aggravate (ag-ri-veeyt)

3

isku dar: (v) mix (miksi)', join together; add up ~ isku qas

4

dar alla: (adj) innocent (ina-sent)-, honest (oonasti)

5

dar -ka: (n) a water container at the comer of the well, where animals are watered; a watering place ~ qabaal

waa la naqliyay ✓

1

(fal) weel dareere dhexgeli oo wax kaga soo qaad. Biyo ii soo dar.

2

dar: (fal) (ka sii ~) cudur sidii hore ka sii liido Dh: xumow.

3

dar: (fal) «ku tiro hore tiro danbe ku biiri oo u gee.

4

dar: (fal) (ku ~) wax hore u yiil ama meel ku jirey wax danbe ku kordhi, ku biiri. Caanaha dhayda ah dhanaan ku dar.

5

dar-ka: (magac, lab, keli) dad wada socda. Darka innoo yimid wax la cuno iyo wax la cabbo siiya. Dh: duul.

6

dar -ka: (magac, lab, keli) weelka biyaha xooluhu ku cabaan oo ka mid ah yeelka xoolaha lagu shubo oo ka samaysan harag, dhoobo, shamiito ama geed laga qoray. Daymayda jalleecada, sidii geel dar loo horey,saw kuma dunuunucin. Dh: qabaal.

7

dar-ta: (magac, dhedig, keli) waxii hore waxa uu yama raadka uu ka tegay. Hadalxumadiisa darteed ayaa uu u dhintay. Dh: daraad, awgeed.

8

dar -ka: (magac, lab, keli) meesha labo dixood, laagood ama webi ay ku kulmaan. sababay.

waa la naqliyay ✓

1

de: sincerely; honestly

2

lx: dar

3

pd: \pd-alla

4

ps: adv-expr

5

key: dar

waa la naqliyay ✓

1

1. (Bari-da) Salka dadku ku fariisto; labada doollood wadajirkooda; (idaha) xubinta weyn oo baruurta ah oo dabaggibinta, ama subagga laga shiilo.

2

2. (Bari-ga) Qofka woqooyi ujeeda, docda midigtiisa ku abbaaran; docda qorraxdu kasoo baxdo; qorraxkasoobbax.

waa la naqliyay ✓

1

bari¹: m.l Jahada ay qoraxda ka soo baxdo.

2

bari²: m.dh 1. Cadka baruurta ah oo ka baxa dibka idaha. 2. (-iyo, m.l) Salka dadku ku fariisto. 3. (-iyo, m.l) Buruq.

3

bari³: f.g/mg1 (-ryay, -riday; -ryi) 1. (f.g) Cid wax ay leedahay ama ka mas'uul tahay si debecsan u weyddiisasho. 2. (f.mg) Habeen meel u hoyasho.

waa la naqliyay ✓

1

bari¹: m.l Jahada ay qoraxda ka soo baxdo.

2

bari²: m.dh 1. Cadka baruurta ah oo ka baxa dibka idaha. la-mid: badhi. (-iyo, m.l) Salka dadku ku fariisto. 3. (-iyo, m.l) Buruq.

3

bari³: f.g/mg1 (-ryay, -riday; -ryi) 1. (f.g) Cid wax ay leedahay ama ka mas'uul tahay si debecsan u weyddiisasho. 2. (f.mg) Habeen meel u hoyasho. m.f.dh, baryid.

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Bari, East [coastal region in north east Somalia.]

waa la naqliyay ✓

1

v. beg, entreat, implore, request a favor, pray

2

bari: v. break (of day)

3

bari: pr. n., loc. east

4

bari: [feminine] n. buttocks; fat tail (of a sheep)

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (n) east (iist) Ex: Bariga dhexe; Middle East

2

bari: -da: (n) rump (ramp); posterior (postiiriyar); buttock (ba-tek)

3

bari: -baryey bariday: (v) beg (beeg); cadge (kaaj); solicit (soli- sit); plead (piliidh); entreat (en-tiriit) ~ tuug Syn: crave, beseech, implore, importune

4

bari: -baryey: (v) 1. the beginning of the new day; dawn (doon) ~ waabari. Ex: waagii ma baryey? did the dawn appear? 2. [with prepositon ku] -ku bari -baryey/bariday: (v) go by; spend or pass the night; elapse (il apsi) Ex: maxaad ku bariday? how the night went by?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) nabad ku waaberiiso. Akambultee ma barideen baa ka fiican. Dh: cawabbari.

2

bari: (fal) Eebbi ama cidkale wax weydiiso. Eebbe la kala baryi og. Dh: tuug, baryootan.

3

bari -da: (magac, dhedig, keli) 'idaha' xubinta dabada kaga taal ee baruurta ah, subagga laga shiilo. Bari xun barya badan qudhmisa. Dh: badhi.

4

bari -da: (magac, dhedig, keli) subagga badhida idaha laga saaro ama laga shiilo. Bari ninkii cabbaa saw ladaabyo dili mayso. Dh: badhi.

5

bari -ga: (magac, lab, keli) jihada qorrax ka soo baxa, markaad woqooyi u jeeddid kaa qabata midig. Cadceeddu Bari bay ka soo baxdaa galbeed na way u dhacdaa. Dh: bugux, qorraxkasoobbax, qorraxkasoobbax. Li: cadceedudhac, qorraxudhac, galbeed, qorraxsin.

waa la naqliyay ✓

دبر، شرق

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Qof ama xayawaan ka caraysiin. 2. (f.mg) Neef rimman candho keenid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Qof ama xayawaan ka caraysiin. 2. (f.mg) Neef rimman candho keenid. m.f.dh, carin.

waa la naqliyay ✓

v. provoke, anger (a dog, wasps, etc.)

waa la naqliyay ✓

-yay / say: (v) tease (tiiz); incite (in-saayt)-, provoke (pro-vowk): irritate (iritayt); instigate anger; annoy ~ cartan, cariiqsi

waa la naqliyay ✓

1

(fal) neef rimman, dhaysi oo muuji calaamadihii dhalitaanka.

2

cari: (fal) (ka ~) xoolo, bahal iyo wixii la mid ah, ka cadhaysii oo weyrixi.

waa la naqliyay ✓