dadcun

(Daacuun-ka)

Cudur la is qaadsiiyo oo isku kol dad badan ku dhaca ama dhul ballaaran ku baaha; (daacuun-caloolo, dabaxaw; koleera, tiifo, ...).

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuun-calooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daawo) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada “vibrio cholerae”. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuuncalooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daaw.) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada 'vibrio cholerae'. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

m. n. cholera

-ka: (n) cholera (kalora) ~ daacuun-caloolo

-ka: (magac, lab, keli) cudur keena shuban. xoog leh oo degdeg qofku u nafbaxo, ka dib fuuqbax ku dhaca ruux. Daacuun baa ka dillaacay tuullada. Dh: daacuuncalooleed, koleera, dabbaxaw.

a: daacuuncaloolo (/ha ~ /da) [n-m/f]

bw: Arabic

de: cholera

lx: daacuun

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: daacuun

-ka: (magac, lab, keli) qax meel dheer loo daaduumo oo loo hayaamo. Dh: dalandool.

-ka: (magac, lab, keli) qof axmaq ama dabbaal ah. Qofka aadunka ah lama gargaarsado.

aucun, adj. - Midna maaha; madkoodna ma...; Eray diidmo ah; Midnaba; Midna maaha; Wax kasta.

dadan¹: m.dh la-mid: dedan¹.

dadan²: f.mg1 (-amay, -antay; -ami) la-mid: dedan².

dadan³: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) la-mid: dedan³.

m.f.dh eeg daaci².

-ta: (magac, dhedig, keli) wixii uu cunay in ka mid ah ka hunqaacin. Kolka la daacaqudmo ayay daacintu fiican tahay.

m.dh Timo ama dhogor dheer, si xun u baxay ama aan la habeyn.

m.dh Timo ama dhogor dheer, si xun u baxay ama aan la habeyn.

f. n., (mass n.): hair, fur (of an animal); unkempt beard ~ hair

-ta: (magac, dhedig, keli) nin timihiisu aanay isku habaysnayn, gaar ahaan gadhka.

daacuf -ta: (magac, dhedig, keli) shaash iyo timo badan oo madaxa ku soo rogmada. Aar daacuf leh ayaa duudda ku jira. Dh: halab.

de: hair, fur (of an animal); [fig.] unkempt beard ~ hair

lx: daacuf

pd: (-ta)

ps: n2a-f-mass

key: daacuf

fk. Sida caadiga ah.

fk. Sida caadiga ah.

(falkaabe) wax la hubo ah; sidaa ah; sida caadiga ah.

m.dh la-mid: debcin.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax aan giijisnayn ama aan adkayn. Dabcinta suunku ragga qaar waa u caado. Dh: jilcin. Li: giijin.

Gudub u dhigan; la babcay; gudban; babcan.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la dadbay ahaansho.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la dadbay ahaansho. m.f.dh, dadbanaan.

der. [adjective] across; transverse, diagonal

(adj) diagonal (dhaaya-ganal); oblique (ob-liik); across (aka-roos)

Indiretto

Indirect

(tilmaame) wax aan toos kugu ahayn; wax kaa leexsan. Dukaanka cabdi wuu naga yara dadban yahay. Dh: gudban.

dadban: (tilmaame) shay si gudban dhulka u yaalla. Udubku wuu dadban yahay ee toos u qotomi. Dh: leexsan, qalloocsan.

dadban: (tilmaame) shay wax kaaga gudban oo kaa qarinaya. Bishii ma arkee, ma daruur baa ku dadban?

de: across; transverse, diagonal

lx: dadban

pd: (dadbanaa)

ps: adj-der

syn: babcan

key: dadban

m. n. center tent-pole; axle

-ta: (magac, dhedig, keli) hararrada aqalka lagu weegaaro. Dh: weedhe.

de: center tent-pole; [ext.] axle

lx: dadbin

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: dadbin

(wax ku daddan)

Tiigana haya; culays iyo xoog weyn saara haya; si gaar ah u danayna haya; mamman.

f.mg4 (-naa, -nayd) 1. Qof fudud oo aan degganayn ahaansho. 2. Ku d.: Qof, wax ku mamay ahaansho. la-mid: deddan.

der. [adjective] anxious, impulsive, eager, paying too much attention to something

-daddnaa / daddnayd: (adj) covered (ko-veridh) ~ deddan, daboolan. Ex: walax daddan; something covered

-ka: (magac, lab, keli) Qof fudud oo aan degganayn ahaansho.

daddan -ka: (magac, lab, keli) (ku ~) qof, wax ku mamay ahaansho. Li: deddan.

daddan: (tilmaame) (ku ~) wax tiigsanaya oo culays iyo xoog weyn saaraya; si gaar ah u danaynaya oo mamman.

de: anxious, impulsive, eager, paying too much attention to s.t. With preposition ku

lx: daddan

pd: (daddanaa)

ps: adj-der

xe: He was anxious to play around.

xv: Tumashada buu ku daddanaa.

key: daddan

-ta: (magac, dhedig, keli) god ama meel kale oo hoos u dheer oo halis ah. Dh: dalluun.

m.f.dh eeg damci. la-mid: damcis.

(Duddun-ta)

Taallo adag oo kolkol aad u dheer oo jaad aboorka kamid ahi samaysto; wuxuu ka dhisaa ciid candhuufo lagu qooyey; duddumo; (ama dundun).

m.l/dh (-ooyin, m.l) Taallo dhoob adag ka samaysan, godad leh oo nooc aboorka ka mid ahi candhuuftiisa ku dhiso. la-mid: duddumo, dundumo, dundun³.

m.l/dh (-ooyin, m.l) Taallo dhoob adag ka samaysan, godad leh oo nooc aboorka ka mid ahi candhuuftiisa ku dhiso. la-mid: duddumo, dundumo, dundun.

f. n. ant hill, termite mound

-ta: (n) anthill ~ duddumo

magac loo baxsho wiil ku garab dhashay duddun. Waxa kale ee loo baxshaa wiil dhashay isaga oo buurri darteed dundumo la moodo.

-ta: (magac, dhedig, keli) ciid uu aboorku qandhuuftiisa ku qooyo oo inta uu dhoobo ka dhigo, dhis weyn ka sameeyo. Duddun dheeraataaba way dumi. Dh: dundumo, dudumo.

a: dundumo ~ dundun

de: ant hill, termite mound

lx: duddun

pd: (-ta Pl: duddumo (/ha))

ps: n1-f

key: duddun

m.l (-nno, m.dh) 1. Carjawda ka soo fiiqan cunaha ragga. 2. Qof hadalka shigshiga.

daadduun¹: m.l Qof cayrnimo awgeed la bayhoofay. la-mid: daanduun¹.

daadduun²: f.mg1 (-umay, -untay; -umi) Cayrnimo darteed la bayhoofid. la-mid: daanduun².

f.mg1 (-umay, -untay; -umi) Cayrnimo darteed la bayhoofid. m.f.dh, daadduumid. la-mid: daanduun.

-ka: (magac, lab, keli) dad rafaad iyo baahin, dad caydhooba oo mood iyo nool midna u hadhin. Daadduunka Aw Maxamed qabo waan ka dhiidhiyaye. Dh: dullinimo.

daanduun¹: m.l la-mid: daadduun¹.

daanduun²: f.mg1 (-uumay, -uuntay) la-mid: daadduun².

m.l (cilmiga naflayda) Xayawaanka cuna daaqa gaar ahaan naasley kasta oo dhirta cunta, sida qoobleyda lo'da, dameeraha iyo wixi lamida. Daaqcunayaasha waxa astaan u ah ilka qabatimay ridqidda caleemaha. la-mid: daaqe.

m.l (cilmiga naflayda) Xayawaanka cuna daaqa gaar ahaan naasley kasta oo dhirta cunta, sida qoobleyda lo'da, dameeraha iyo wixi lamida. Daaqcunayaasha waxa astaan u ah ilka qabatimay ridqidda caleemaha. la-mid: daaqe.

-ha: (magac, lab, keli) xayawaanka cuna daaqa gaar ahaan naasley kasta oo dhirta cunta. Daaqcunayaasha waxa astaan u ah ilka qabatimay ridqidda caleemaha.

(adj) ill-tempered; hot-tempered; temperamental (tem-para-men-tel); moody (muudi); sullen (so-len); irascible (iraasi-bal)-, crabby (krabi)-, short-tempered ~ camalxun, dabeecad-xun

m.l Qof aan hadalku si bayaan ah uga soo bixin.

m.l Qof aan hadalku si bayaan ah uga soo bixin.

m. n., [compound] person who eats his words ~ doesn't speak clearly

-ka: (magac, lab, keli) qof aan hadalku si bayaan ah uga soo bixin.

de: person who eats his words ~ doesn't speak clearly

lx: hadalcun

pd: (-ka)

ps: n-m-cmp

key: hadalcun

adaadun¹: m.l Unkidda xoolo, aqal iyo wixi lamida la unko.

adaadun²: f.g1 (-umay, -untay) Xoolo, aqal iyo wixi lamida unkid.

(fal) guri, xoolo iyo wax la mid ah, alkun.

adaadun -ka: (magac, lab, keli) alkumidda aqal, xoolo ama wax la mid ah.

(Cadduun-ka)

Dhulka aan dhagaxa lahayn dibirna ahayn ee ciidda jilicsan ah.

m.l Dhul ciiddiisu jilicsantahay, aan boor lahayn oo geedgaab ka baxa.

m.l Dhul ciiddiisu jilicsantahay, aan boor lahayn oo geedgaab ka baxa.

m. n., [collective] soft soil without stones

-ka: (n) land on soft sand ~ opposite of dul]

-ka: (magac, lab, keli) dhul aan dhagax iyo dibir toona lahayn ee ciidda jilicsan ah.

de: soft soil without stones Opp: dhooddi

lx: cadduun

pd: (-ka)

ps: n0-m-col

key: cadduun

(tilmaame) wax hoos u liicsan ama godan. Dh: diisan. Li: dhiibsan.

daadduf¹: m.l la-mid: daaduf¹.

daadduf²: f.mg1 (-fay, -ftay) la-mid: daaduf².

(fal) cayr aan waxba haysan noqo. Beeshii deegaankani way daadduftay.

Quban; bilqaxan; kala firirsan.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la daadiyay ahaansho.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la daadiyay ahaansho. m.f.dh, daadsanaan.

der. [adjective] spilled, scattered

(n) spilled (ispilidh) scattered —daadsnaan -ta: (n) spillage (spileeyj)

(tilmaame) wax daatay ama la daadiyay Qodaxdu, aqalka meel walba way daadsan tahay. Dh: quban.

de: spilled, scattered

lx: daadsan

pd: (daadsanaa)

ps: adj-der

key: daadsan

m.l (daawo) Cudur maqaarka ku dhaca oo u yeela baro yaryar oo biyo leh.

m.l (daaw.) Cudur maqaarka ku dhaca oo u yeela baro yaryar oo biyo leh.

m. n., [compound] pox (disease characterized by small pustules ~ pimples)

dabdhul m. n., [compound] volcano

-ka: (magac, lab, keli) cudur dadka ku dhaca oo diirka la moodo in dab ku dhacay. Dabdhul ayaa ku dhacay Axmed.

m.l Xilli roob shuux ahi ka da'o xeebaha gobollada koonfureed, taasoo ku beegan dhammaadka dabshidka.

m.l Xilli roob shuux ahi ka da'o xeebaha gobollada koonfureed, taasoo ku beegan dhammaadka dabshidka.

-ga: (magac, lab, keli) roob shuux ah oo ka da'a xeebaha gobollada koonfureed, wuxuuna ku beegan yahay dhammaadka dabshidka.

-ta: (magac, dhedig, keli) degdeg wax u samayn. Shaqada dadajinta ka daa. Dh: dedejin.