dabaylkulul

m.l.kh D. ah: neef lo' ah oo aan sanka ka neefsan karin.

-ga: (magac, lab, keli) neef lo'da ka mid ah oo carrabdheer soo bixiya markuu harraado. Dhiinyar waa dabaylnuug.

dabaylnuug -ga: (magac, lab, keli) qof ama neef had iyo goor afka kala haya oo laydha cabba.

(Dai-kulul) S Maerua angolensis DC. Capparidaceae.

Loess

-ka: (magac, lab, keli) weel ama koob dhegle ah oo dheer xagga sarana af ballaadhan ku leh, xagga hoosana u yar. Dh: farasle, dabadhuub.

m.l Hal marka ay rinto si dhaqso ah aan u goojin.

(Dabakafuul-ka)

Wiil baabuurka xoojiya oo meel walba u raaca, aan wadinse; wiil shufeerka hawsha baabuurka ka xiga.

m.l (-llo, m.dh) Wiil caawiya darawalka oo qaabilsan ilaalinta, nadiifinta iyo wixi lamida ee baabuurka.

m.l (-llo, m.dh) Wiil caawiya darawalka oo qaabilsan ilaalinta, nadiifinta iyo wixi lamida ee baabuurka.

v. climb on the back (of camel, truck, etc.)

dabakafuul m. n., [compound] boy helper on a truck ~ bus

-ka: (n) a boy who assists or helps the driver of a truck or a bus

-ka: (magac, lab, keli) wiil baabuurta ka xoogsada oo meel walba u raaca aanse wadin. Dh: kirishbey.

Windward

name-m see-off the water caravan. Lit: he who is born when the water caravan starts its journey to the well during the night

magac loo baxsho wiil dhashey xilli uu dadku socdaal biyadhaamis iyo aroor habeenaad u baxay.

-ka: (magac, lab, keli) qofka aan nidaamsanayn ee doqonnimo loo badinayo. Dh: marajiid.

bahaluul -ka: (magac, lab, keli) darajo sare oo Rabbi gaadhsiiyo cidda uu jecelyahay ee dhab uga cabsoota, ilaalisana wixii uu faray ee ka tagta wuxuu ka taga yidhi. Dh: saahid, suufi.

-ka: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah doogga oo dhaadheer, aqal soomaaligana lagu sameeyo xooluhuna cunaan.

de: wind; weather

hm: 1

lx: dabayl

pd: (/sha)

ps: n1-f

xe: It will be a bit windy tomorrow.

xv: dabeyl

key: dabayl_1

a: dabeyl

de: paralysis, palsy

hm: 2

lx: dabayl

pd: (/sha)

ps: n0-f

key: dabayl_2

f.g2 (-leeyay, -laysay) Wax qoyan si uu u qallalo dabayl u dhigid.

f.g2 (-leeyay, -laysay) Wax qoyan si uu u qallalo dabayl u dhigid. m.f.dh, dabaylayn.

(fal) xagga dabaysha u kexee. Maroodiga dabaylee.

-ta: (magac, dhedig, keli) laydha u dhigid oo neecawin si uu u engego.

vl. n., [compound] entry into a country, immigration; visa

-ka: (n) visa (fiisa) ~ fiise

-ka: (magac, lab, keli) calaamad gaar ah oo baasaboorka gudihiisa lagu sameeyo oo ah oggolaansho lagu galo laguna dhexmaro waddanno kale. Dalkugal maraykan ah ayaan haystaa. Dh: fiisa.

de: entry into a country, immigration; visa

lx: dalkugal

pd: (-ka)

ps: vn2-m-cmp

key: dalkugal

f.mg4 (-laa, -layd) Qof mannexe ah ama shadiid ah, ahaansho.

adj., pl. hot (ones); heated (words); intense, strict, severe

-aa: (adj) hot tempered; hot (hat)

(tilmaame) qof aad u xanaaq badan; qof cadho badan.

de: hot (ones); heated (words); [fig.] intense, strict, severe

lx: kulkulul

pd: (kulkululaa Sg: kulul)

ps: adj-pl

key: kulkulul

(Labaclul-ka)

Laballaabow.

m.l 1. Ruxashada xulusta iyo naasaha. 2. Neef xoolo ah oo sid dhaweeyey oo candho keenay.

m. n. hesitation, indecision

-ka: (magac, lab, keli) ruxashada xaluska iyo naasaha.

labaclul -ka: (magac, lab, keli) neef xoolo ah oo sid dhaweeyey oo candho keenay.

labaclul -ka: (magac, lab, keli) walaac iyo werwer qofka gala oo go'aanka uu qaadanayo kolba shiki ka geliya. Dh: labaclulan, labalaabow, salkakac, laablakac.

cf: laballaabow

de: hesitation, indecision

lx: labaclul

pd: (-ka)

ps: n-m

key: labaclul

(Macaluu-sha)

Caato; weydnimo; xayeesinnimo.

macaluul¹: m.dh Dhuubnaan ama xayeesinnimo ku dhacda nafleyda oo ka dhalata nafaqadarro.

macaluul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) Naflay nafaqo-darro ama jirro darteed u caatoobid.

macaluul¹: m.dh Dhuubnaan ama xayeesinnimo ku dhacda nafleyda oo ka dhalata nafaqadarro.

macaluul²: f.mg1 (-uulay, -uushay) Naflay nafaqo-darro ama jirro darteed u caatoobid. m.f.dh, macaluulid.

f. n., [abstract] starvation, extreme hunger, malnutrition; anorexia; destitution

macaluul [inchoative] v. become thin, waste away; starve; be destitute

-macaluusha: (n)l. skinniness (iskinines); leanness (liin-nes); thinness (thiinnes); weight loss caused by lack of food or malnutrition ~ caato. 2. hunger

(fal) gaajo iyo nafaqadarro u dhimo, macaluuli ha ku hesho. Shicibkii wax soo saar diidoow macaluul. Dh: gaajoo. Li: dhereg.

macaluul-sha: (magac, dhedig, keli) gaajo baahsan oo nafaqadarro iyo dhimasho keenta. Li: dhereg.

m.l (-ro-kulul, m.dh) (daaw.) Awood darro iyo joog ka dhicid ay keeneen hoos udhac cadaadiska dhiigga iyo tirada dhiiggaba. Waxaana u sabab ah biyo badan iyo cusbooyin oo jirka ka baxa kul aad u badan oo dheeraada ama aan loo baran awgiis.

-ka: (magac, lab, keli) awooddarro iyo joog ka dhicid ay keenaan hoos'udhac ku yimaadda cadaadiska dhiigga iyo tirada dhiiggaba. Waxaana u sabab ah biyo badan iyo cusbooyin oo jirka ka baxa kul aad u badan oo dheeraada ama aan loo baran awgiis.

-ka: (magac, lab, keli) qof kartidiisu koobantahay oo doqonniimo ku jirto.

-ta: (magac, dhedig, keli) waadaan ceelka la soo daray oo aan buuxin.

-ka: (magac, lab, keli) qof aan dhaqanka iyo diinta midna qaddarin. Dh: kabacad.

(Dabakafur-ka)

Hubkii hore oo lagu dagaallami jirey jaad kamid ah oo gadaal ku lahaa meel laga furo oo laga cabbeeyo; (ama dabafur).

m.l (-rro, m.dh) Nooc banaatiikhdii hore ka mid ah. la-mid: dabafur¹ (1).

m. n., [compound] musket, old-fashioned rifle

-ka: (magac, lab, keli) hubkii hore ee lagu dagaallami jiray nooc ka mid ah oo inta dabada laga furo laga cabbayn jiray. Dh: dabafur.

a: dabafur

de: musket, old-fashioned rifle

lx: dabakafur

pd: (-ka)

ps: n-m-cmp

key: dabakafur

-ha: (magac, lab, keli) caws yar oo ubax cad iyo baar dheer baxsha.

m.f.dh eeg dabaylee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xagga dabaysha u kaxayn. Xoolaha dabaylaynta ka daa.

m.l (juqraafi) Wax dabayli keentay amase ku xidhan. Tuulimaad d. waa waxyaabaha ay dabayli qaadday ama ay dhigtay meel dhulka dushiisa ah waxaana ka mid ah dabayl tuul, bacaadka iyo tuulimaadyada lamaddegaannada.

m.l (juqraafi) Wax dabayli keentay amase ku xidhan. Tuulimaad d. waa waxyaabaha ay dabayli qaadday ama ay dhigtay meel dhulka dushiisa ah waxaana ka mid ah dabayl tuul, bacaadka iyo tuulimaadyada lamaddegaannada.

Aeollan

(fal) dabayli ha kugu dhacdo. Willku wax dabaylooday ayuu iila muuqdaa.

dabaylood-ka: (magac, lab, keli) xilliga dabayshu dhabanayso. Dabayloodka ka ilaali carruurta.

dabaylood -ka: (magac, lab, keli) wax dhammaad ah. Hawshii waa dabaylood baan filayaa hadda. Dh: gabaabsi.

m.l Dhanka dabayshu ka timaaddo.

-a: (magac, lab, keli) rogrogmashada iyo gedgeddoonka dabaysha ee wax burburisa.

-ka: (magac, lab, keli) geel labo kurus leh. Dh: labakurusle.

m.l (-ro-kulul, m.dh) (daawo) Awood darro iyo joog ka dhicid ay keeneen hoos udhac cadaadiska dhiigga iyo tirada dhiiggaba. Waxaana u sabab ah biyo badan iyo cusbooyin oo jirka ka baxa kul aad u badan oo dheeraada ama aan loo baran awgiis.

(Qaballuus-ka)

Nacas dheer oo qaab xun.

m.l (-syo, m.dh) Qof qaangaar ah oo garmaqaatenimo iyo nacasnimo isku darsaday.

m. n. (adj.): rude person; idiot; coarse, crude

-ka: (magac, lab, keli) qof qaab daran oo wax u dhiman yihiin. Qaballuus wax ha weydiin. Dh: nacas.

de: rude person; idiot; [atr.] coarse, crude

lx: qaballuus

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: qaballuus

-da: (magac, dhedig, keli) caws ama caleen ka baxda xididdada dhirta qaarkeed.

m.l W. ah: xoolo wabax ah oo baryey xeradoodii meel aan ahayn.

-ka: (magac, lab, keli) xoolo soo cabbay aanse reerkii gaadhine dhexda ku sii dhaxay.

(Dabalole) S Gloriosa superba L. Liliaceae.

-ka: (magac, lab, keli) cid ay ku dhacday nafaqo darro. Dabacayuun dababbuur ab ayey walaalo ahaayeen.

dabakakiil¹: m.l Haad uu nin kiishay oo labadii ciyaare oo dhinaca ka fadhiyay ay isu celiyaan (ciyaar turub).

dabakakiil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Nin haad uu kiishay, labadii ciyaare oo dhinaca ka fadhiyay isla haadkii isu soo celin.

-ka: (magac, lab, keli) nin haad uu kiishay. labadii ciyaare oo dhinaca ka fadhiyay isla haadkii isu soo celinta.

-ga: (magac, lab, keli) dameer yar oo hooyadaadii markuu jaqayo labada lugood dhexdooda ka nuuga.

(fal) xoolo, dhanka dabaysha u kac.

f.mg1 (-cay, -cday) Ari dhanka dabayshu u socoto u goosmid.

-a: (magac, lab, keli) kolka ay xooluhu xaga dabaysha u kacaan oo aan laga celin karin. Daf miyuu i soo yidhi sidii waxar dabaylraacday.

m.l Duullaan rogaalcelis ah oo cid dhowaan la dhacay lagu sameeyo.

-ka: (magac, lab, keli) duullaan rogaalcelis ah oo cid dhowaan la dhacay lagu sameeyo.

-ka: (magac, lab, keli) nooc ka mid ah marooyinkii hablihii hore xidhan jireen.

m.dh Waqtiga duhurka ka horreya oo cadceeddu aad u kulushahay.

m.dh Waqtiga duhurka ka horreya oo cadceeddu aad u kulushahay.

-ta: (magac, dhedig, keli) orodka idaha marka ay aad u ordaan ee ay badhidoodu kor ut faydanto.

-ka: (magac, lab, keli) xagga dabaysha u kicid. Dabaylaysadka ka ilaaliya maqashab.

f.mg4 (-dnaa, -dnayd) 1. Wax dabayl leh ahaansho. 2. Qof dawdawle ah ahaansho.

adj., [expression] windy, breezy; boastful

de: windy, breezy; [fig.] boastful

lx: dabaylbadan

pd: (dabaylbadnaa)

ps: adj-expr

key: dabaylbadan

m.dh la-mid: dabaylbadnaan.

-da: (magac, dhedig, keli) eeg dabayl badnaan.

-ka: (magac, lab, keli) danabku kolka uu u xidhan yahay.

m.l Xilliga u dhexeeya 1-da duhurnimo ilaa 2-da.

m.l (-rro ..., m.dh) (jool.) Il dabiici ah oo biyaheedu kululyihiin, taas oo biyo kulul iyo qiiq kor u soo tuurta, amminta u dhexaysa kor u soo tuuridda way isla ekaan kartaa ama way kala duwanaan kartaa.