dabayaaqayn

(Dabayaaqa-da)

Wax badanki tegey in yar oo weli ka danbaysa; (sii) dhammaadka; qaarka ugu danbeeya; hadhiis.

m.dh Wax badankii tegay inta yar oo dambaysa; badbaadi.

m.dh Wax badankii tegay inta yar oo dambaysa; badbaadi.

f. n. closing period; end, final part, conclusion

-dabayaaqada: (n) the ending, last portion

-da: (magac, dhedig, keli) kama danbays ama u danbayn. Dabayaaqo ayaan ka gaadhay sheekada. Dh: dhammaad. Li: billow.

de: closing period; end, final part, conclusion

lx: dabayaaqo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: dabayaaqo

m.f.dh eeg dabaylee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xagga dabaysha u kaxayn. Xoolaha dabaylaynta ka daa.

-ka: (magac, lab, keli) qof aqoon badan u leh dabaynta ama korontada. Dabyaqaan nalka ha sameeyee innoogu yeedha.

m.f.dh eeg dubaaqee.

-ta: (magac, dhedig, keli) dibaaq samayn; foorado samayn.

(fal) soo gabagabee oo ha kuugu dambayso. Dh: jooji, dhammee. Li: bilow.

-ka: (magac, lab, keli) qof aqoon qotodheer u leh daawada. Dh: dawoyaqaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid aad wax isku ogaydeen dabafurid oo iyaga oo aan ku ogayn heshiiskii ka baxid.

(Dhabannaanayn-ta)

Dhabannaano kol ama ka badan ku dhufasho; dharbaaxid.

m.f.dh eeg dhabannaanee.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, dharbaaxo wejiga ka saarid. Dh: dharbaaxayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) meeshii loo socday meelaan ahayn aadid.

(Dabammaryayn-ta)

Dabammaryo kula kicid.

m.f.dh eeg dabammaryee. la-mid: dabammaryo (3).

-ta: (magac, dhedig, keli) wax la isku ogaa khilaafid oo dabafurid samayn. Dh: dabamar.

(Dhabaabacayn-ta)

Orod dhabaabaco ah, ordid; durdurin; baabbacayn.

m.f.dh eeg dhabaabacee. la-mid: dhabaabacays, dhabaabaco.

-ta: (magac, dhedig, keli) baabacayn oo orod cagaha dhulka lala dhacayo ordid.

m.dh Fikir iyo walaac oo sacabka dhabanka lagu qabto. la-mid: dhabannahays.

m.dh Fikir iyo walaac oo sacabka dhabanka lagu qabto. la-mid: dhabannahays.

-ta: (magac, dhedig, keli) yaabid oo gacanta dhabanka saarid. Dh: dhabannahays, yaabid.

m.f.dh eeg laballaabee. la-mid: laballaabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) kooxkoox ka dhigid. Dh: kooxakooxayn.

raabaraabayn -ta: (magac, dhedig, keli) koolkoollin oo dheef iyo dhuuniba ka hagabtirid. Dh: rabarabayn. Li: baylihin.

-ta: (magac, dhedig, keli) 'carruur' qof wax uu doonayo illowsiin. Dh: sabid; sasabid; sabaalis.

(Abaarayn-ta)

Abaar ka dhigid.

m.f.dh eeg abaaree. la-mid: abaaraysiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhul iyo deegaan barwaaqo ahaa, xaalufin ama abaar ku ridid.

m.dh Meel aad uga fog qofka hadlaaya.

(fal) hadal isdhaaf ah ku hadal.

abataqan -ka: (magac, lab, keli) hadal isdhaaf ah, ku hadlid.

abataqan -ka: (magac, lab, keli) meel qodan oo dalluun ah. Dh: dalluun, hog, jar, laalley.

(tilmaame) wax aan helin ilaalintii uu mudnaa. Alaabtu waa ay daayacan tahay. Dh: baylahsan, laayacan, dayacan. Li: daryeel.

m.dh la-mid: dabaakhad.

(tilmaame) wax kooraamaysan ama wax dab leh ama.

der. [adjective] applied

de: applied

lx: dabbaqan

pd: (dabbaqnaa)

ps: adj-der

key: dabbaqan

(Dacayayn-ta)

Dacayid.

m.dh la-mid: dacayid.

-ta: (magac, dhedig, keli) dacayda hoose ama gafuurka hoose ka xidhid. Hashu hadday ilmadiido dacayayn ayaa lagu oggolaysiiyaa.

-ta: (magac, dhedig, keli) qaab awrtu u dagaallanto oo awrku intuu geliyo luqunta awrka kale qoortiisa iyo jilibkiisa inta u dhaxaysa shafkana dhulka dhigo.

-a: (magac, lab, keli) is dhexyaac iyo nidaam la'aan. Dagaalladii ahligu waxay keeneen habayaaq.

Sounding

-ta: (magac, dhedig, keli) talo ku meelgaadh ah oo mushkilo taagan lagu xalliyo.

aba'abayn-ta: (magac, dhedig, keli) hadaaqa ilmaha yar lagu aamusiiyo. Maandhow aba'abayn baan ku wadi ubadka reer Xooshe. Dh: abaabo.

(Abaalhayn-ta)

Samaan laysu falay, mahad iyo xusuus wanaagsan u hayn.

m.f.dh eeg abaalhay.

vl. n., [compound] gratitude for a favor, indebtedness

-ta: (magac, dhedig, keli) xasuus iyo wanaag oo loo hayo cid horay samafal u geysatay. Abaalhayntu waa dhaqan wanaagsan.

de: gratitude for a favor, indebtedness

lx: abaalhayn

pd: (-ta)

ps: vn2-f-cmp

key: abaalhayn

m.dh la-mid: ikhyaarayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax samayntiisa laga maagayo oo dadka hortii la falo si inta kale ay ugu dhiirrato. Dh: balaalaxayn, biimayn. balaambal -ka: (magac, lab, keli) carcaraaf iyo saxaariir dhib badan. Dh: balanbal, balambal.

m.dh la-mid: baylihin.

(tilmaame) wax dayacan ahaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof qof kale garbis xoog leh ku jiidha. Markuu i garbiyey ayaan daafadayntiisii la dhacay.

m.f.dh eeg daaruqee. la-mid: daaruqays.

-ka: (magac, lab, keli) nafley badda ku nool oo dusha ku leh labo baal oo ballaadhan madax yar iyo dabo sida xadhigga u dhuubanna leh. Dh: safan, abuurabiish.

m.f.dh eeg dacayan. la-mid: dacayeysnaan, dacayeysnaansho, dacaynaansho.

(Dalyaqaan-ka)

Qof dal bartay oo aad u yaqaan.

m.l.kh (-nno, m.dh) D. ah: qof dal dabeecaddiisa, degaankiisa iyo wixi lamida aqoon u leh.

m. n., [compound] scout, one who knows the country

-ka: (magac, lab, keli) qof dalka iyo duruufihiisa aad u kala yaqaanna. Dh: dalaqoon, dhulyaqaan, dalmar.

de: scout, one who knows the country

lx: dalyaqaan

pd: (-ka)

ps: n2-m-cmp

key: dalyaqaan

-ka: (magac, lab, keli) eeg dantiigarad.

-ta: (magac, dhedig, keli) cunto duco looga jeedo, karin. Xilliga barwaaqada ah daraaraynta beereleydu waa joogto. Dh: casuumadayn, daraarays, ducayn.

(Hataaqayn-ta)

Horay u harbin; hanboorriyid; turaanturrayn.

m.dh la-mid: hantaaqayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) hanboorriyid ama horay u riixid. Dh: harbin.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof muruq qabtay, shey kulul saarsaarid. Dh: diirdiirin, solid.

-ta: (magac, dhadig, keli) cid sabaale ku wadid, sasab ku qancin. Sabaalayn buu qoys ku dhaqmaa. Dh: sasabaad.

(Tabaalayn-ta)

Tabo u helid; farsamayn.

m.f.dh eeg tabaalee. la-mid: tabaalayo, tabaalays.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, dhibaataynta; silcinta waxyeello iyo kadeed la gaadhsiiyo, noole. Dh: tabaalays, dhibaataynta.

-ka: (magac, lab, keli) qof xeelad ama tab yaqaan.

m.f.dh eeg wayaakee.

-da: (magac, dhedig, kel) cid kale, xoolo nool siin.

-ta: (magac, dhedig, keli) si qardajeex ah oo hubsiimo lahayn u dhaqmid.

m.f.dh eeg barwaaqee.

-ta: (magac, dhedig, keli) samalaho ka dhigid; heersare gaarsiin sida dhaqaalaha iyo waxii la mid ah. Dh: bashbashayn, aaranayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) marka ilmaha yar socodka la baroyo, tallaabada sida loo qaado la tusayo.

daaddahayn -ta: (magac, dhedig, keli) hawl koox lagu wado, hoggaaminteed. Daaddahaynta shirka waxa wada shirguddoomiyaha.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax aan sidii habboonayd loo ilaalin ahaan. Dh: baylahsanaan, laayacnaan, dayacnaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax qoyan ku maliiqid oo ku dhoobid.

(fal) cid aad wax isku ogaydeen dabafur oo iyaga oo aan ku ogayn heshiiskii ka bax.

-ta: (magac, dhedig, keli) qoofalidda gammaanka lugta iyo jeeniga la isku xidho. Dh: shakaalid, shakalid.

(Dhabaalayn-ta)

1. Dhabbaalo ku dhufasho.

2. Guubaabin.

m.f.dh eeg dhabaalee. la-mid: dhabaalo.

-ta: (magac, dhedig, keli) awr, mid kale qallaxato ku dhufasho. Dh: qallacatayn.

dhabaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) guubaabin oo gooddin iyo boorrin iskugu darid.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, dhib iyo kadeed marin. Dh: dhibaatayn.

m.f.dh eeg dhabbaqee.

-ta: (magac, dhedig, keli) aflagaadayn oo cid iska maagid. Dh: maagid, aflagaadayn.

(Dhaqaalayn-ta)

1. Si wanaagsan u ilaalin, wax u siin; si jacayl iyo turaal ku jiro, u dhaqid, u dhawrid.

2. Tashiilid; maradhaarayn.

m.f.dh eeg dhaqaalee.

-ta: (n) the act of economizing; thrift (thirift) ~ beekhaamin

Economizzare

To economize

-ta: (magac, dhedig, keli) daryeelid oo dhuuni iyo dheef wuxuu u baahan yahayba siin. Dadka waawayni dhaqaalayn ayay u baahan yihiin. Dh: xanaanayn.

dhaqaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) dhaqaala samayn oo wax soosaarka kor u qaadid.