daay — Macnaha & Turjumaada

m.l Biyo uus laga miiray.

waa la naqliyay ✓

v. leave alone; let go, release

waa la naqliyay ✓

-ey / deysay: (v) 1. leave it alone ~ daa, dhaaf, iska daa 2. sii daay: (v) release (ri-liis); dismiss (dis-mis); set free

waa la naqliyay ✓

1

a: daa

2

de: leave alone; let go, release

3

lx: daay

4

pd: (daayey / daaysey)

5

ps: v2a=

6

key: daay

waa la naqliyay ✓

(fal) beytari iyo wixii la mid ah, danab u yeel oo tamari. Dh: dabee, jaajgaree, danabay.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dacay-da) (xoolo) bushinta hoose; faruurta hoose.

2

2. (Dacay-ga) Xarig hoggaanka ka yar oo xoolaha, inta afka qalkiisa hoose lagaga xiro, lagu wado.

waa la naqliyay ✓

1

dacay¹: m.l Xarig yar oo xoolaha qalka ama faruurta hoose looga xiro si loo xukumo.

2

dacay²: m.dh Faruurta hoose ee xoolaha.

3

dacay³: f.g1 (-yay, -yday; -yi) Neef, si loo xukumo, qalka hoose xarig kaga xirid. la-mid: dacayee.

waa la naqliyay ✓

1

dacay¹: m.l Xarig yar oo xoolaha qalka ama faruurta hoose looga xiro si loo xukumo.

2

dacay²: m.dh Faruurta hoose ee xoolaha.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. camel lead rope

2

dacay [feminine] n. lower lip of an animal

waa la naqliyay ✓

-da: (n) lower lip, usually used for animal lip ~ bushin

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xadhig faruurta ama fuqa hoose kaga xidh.

2

dacay: (fal) biyo fadhiya oo deggan qas oo dac ka dhig. Ha dacaynin biyaha.

3

dacay-da: (magac, dhedig, keli) faruurta hoose ama fuqa hoose ee noolaha.

waa la naqliyay ✓

v., sg., present habitual: you are / she is

waa la naqliyay ✓

1

a: tahay

2

de: you are / she is

3

lx: dahay

4

ps: v5a-2sg/3f-prhb

5

key: dahay

waa la naqliyay ✓

1

(fal) u fur meel bannaan oo iftiin iyo neecawba ka soo galaan. Dh: neecaabi.

2

dalay: (fal) walax, qurux u yeel.

waa la naqliyay ✓

1

(Daqay-da)

2

Hilib muruq ah oo ku yaal dhabarka dhinacyadiisa oo u dhexeeya miskaha iyo feeraha.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-yo, m.dh) Muruq ku yaal laf dhabarta labadeeda dhinac.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-yo, m.dh) Muruq ku yaal laf dhabarta labadeeda dhinac.

waa la naqliyay ✓

f. n. muscle of the back

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) hilib muruq ah oo ku yaalla dhabarka dhinacyadiisa una dhexeeya miskaha iyo feedhaha. Dh: sarar.

waa la naqliyay ✓

1

de: muscle of the back

2

lx: daqay

3

pd: (-da)

4

ps: n1-f

5

key: daqay

waa la naqliyay ✓

1

(Daray-ga)

2

Geed, jaadka berdaha ah, oo miro wanaagsan oo la cuno bixiya.

waa la naqliyay ✓

m.l (daray, m.dh) Geed weyn, ka baxa biyamareennada iyo qararka webiyada oo miro waaweyn, macaan oo la cuno leh; mukay.

waa la naqliyay ✓

m.l (daray, m.dh) Geed weyn, ka baxa biyamareennada iyo qararka webiyada oo miro waaweyn, macaan oo la cuno leh; mukay.

waa la naqliyay ✓

m. n. tree species, with edible fruit

waa la naqliyay ✓

1

(Darai) N Ficus quibeba Ficalho. Moraceae.

2

N Ficus sycomorus L. Moraceae.

waa la naqliyay ✓

-ah: (adj) 1. fresh (fareesh); juicy (jww-iz) ~ cusub 2. daray -ga: (n) tree with edible fruit

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) noloshaada oo hoos u dhacda.

2

daray -ga: (magac, lab, keli) geed ka mid ah jirdawaynta ahna midhood wayn oo ka baxa dhulka biyaha leh. Midho daray haddaan beri, duuduub ku ligi jirey, doorkan waxa aan hubsanayaa, dirxi inuu ku hoos jiro.

3

daray-ga: (magac, lab, keli) calaf la cuno oo cusub, gaar ahaan waxa dhulka ka soo baxa sida khudradda. Li: baryood, baarixi.

waa la naqliyay ✓

1

de: tree sp., with edible fruit

2

lx: daray

3

pd: (-ga)

4

ps: n5-m

5

key: daray

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: dhay².

waa la naqliyay ✓

1

f. n., (mass n.): fresh milk

2

dhaay [feminine] n. eye; vision, sight; eyes

waa la naqliyay ✓

-da: (n) fresh milk ~ dhayda

waa la naqliyay ✓

(fal) meel bugta daawee. Dh: dhay.

waa la naqliyay ✓

1

(Afuufa-da)

2

Neef afka, ama wax kale, laga sii daayo.

waa la naqliyay ✓

1

(Anaakici-da)

2

(anaa kici) col yar oo si gaar ah u laylyan oo cadowga lala dagaallama hayo dhulkiisa lagu sii dhex daayo; wuxuu ka kooban yahay, dad aan la khasbine, iyagu raalli ku ah.

waa la naqliyay ✓

1

1. Erey ulajeeddooyin midabyo badan leh sida 'waa yahay e,' 'Arrintii hore daayey ama ka noqday e,' oo la yiraahdo inta badan kolka wax kabbixiwaa ah lays yeelsiiyo ama layska yeersiiyo (wax aan lagu jacsanayn ama cagajiid lagu yeelo); Bal hoo, bal kaalay, bal ina keen; wiilka bal u yeer.

2

2. (Bal-ka) a) Geedka meseggada, galleyda, kd. inta laamaha iyo caleemaha ah. b) Ballan; wacad; axdi.

waa la naqliyay ✓

1

(Baqti-gowrac-a)

2

Colaadda aad u xumaata oo inta xeerka wanaagsan oo dagaalka la gudbo, aan bal dadka nool daaye, kuwa dhinta la foolxumeeyo (gowrac, addimo ka goyn. kd.); baqti-wareen; (ama bakhti-gowrac).

waa la naqliyay ✓

1

(Boholaddumin-ta)

2

(qof) meel walba cabsi ka tusid si uu wixii uu samayn lahaa uga baqo oo isaga daayo; boholatusid; hogatusid.

waa la naqliyay ✓

1

(Cafi-ga)

2

Wax xun oo qof falay ama loo qabey, oo eedsiiskii uu mutaystay laga daayo; saamax.

waa la naqliyay ✓

1

(Coof-ka)

2

Timo aan la dhawrin ee iska baxa sida bulbusha libaaxa iyo daayeerka; baabbul; gas; shaash.

waa la naqliyay ✓

1

(Coofaar-ka)

2

Daayeer weyn; daaxuur; muun.

waa la naqliyay ✓

1

(Daaxuur-ka)

2

Daayeer weyn oo lab.

waa la naqliyay ✓

1

(Daayeer-ka)

2

Jaad nafleyda caanaha leh kamid ah, oo xagga abuurta iyo baxaalliga, aad dadka ugu dhow; afargacnoodle; (ama daanyeer).

waa la naqliyay ✓

1

(Darroor-ta)

2

Biyaha aqalku soo daayo kolka roobku da'a hayo.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhala-da)

2

1. Madaxa meesha ugu sarraysa; kug; dhako.

3

2. Wax adag, jabina og, oo dhalaala, oo wixii ka shisheeyaa muuqdaan oo dabaysha celiya iftiinkana soo daaya; waxyaalo badan oo aan la tirin karin oo dadka aad iyo aad wax u tara baa laga sameeyaa; dhawr waxyaalood oo laysku dardaray bay ka kooban tahay: ciid, sooda, xaraar...

4

3. Ubbo dhalo laga sameeyey; qarsho; quraarad.

waa la naqliyay ✓

1

(Gariirad-da)

2

1. Qalab qaabab badan loo yeelo iyo dhaqdhaqaaq ama iskusoorror, kan mergiga u eg, kolkii inta xoog laysugu cesho la sii daayona, soo booda oo qaabkiisii hore yeesha.

3

2. Bir yar oo marooqsan oo buntukha gudihiisa ku jirta.

waa la naqliyay ✓

1

(Gefer-ka)

2

1. Wax la sii daayey; aan xirnayn (fardo).

3

2. Ceelka lagu sii daayo (wadaan).

waa la naqliyay ✓

1

(Goof-ka)

2

1. Kob beer ahaan jirtey, oo inta wax ka bixi waayeen dayska daayey oo caws keliyihi ka baxo; beer kagguur ah.

3

2. Ceel engegey.

4

3. Webi biyihii mari jirey ka leexdeen oo engegey.

5

4. Il dhacday oo godkii oo daloolaa haray.

waa la naqliyay ✓

* Daayeerrada dadka lagu soo sooco oo adduunka kan ugu weyn; wuxuu ku nool yahay Afrika. Dhererkiisu wuxuu gaaraa labo mitir iyo ka kor, culayskiisuna 300 (saddex boqol) oo kiilogaraam. Wuxuu lee yahay: madax weyn, sur gaaban, indho yaryar, san dulal waaweyn iyo dhogor oogadiisa ku wada rogan. Dabo ma laha; (ama gooriilla).

waa la naqliyay ✓

1

(Habay-ga)

2

Weel cusub oo la tolay (gocoy), kolka biyo ama wax kale oo la mid ah lagu shubo, sii deynta uu sii daayo, oo dhibcuhu aayar aayar, daldaloollada tolmada uga soo baxbaxaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Haniya-ha)

2

Labada carrab oo yaryar oo ku yaal qolalka wadnaha: dhiigga wadnaha soo gela haya bay soo daayaan oo ka soo wareegaan, inuu dib u noqdona u diidaan.

waa la naqliyay ✓

1

1. Horreeya; docda loo jeedo xiga ama jira; (waa) fog la soo dhaafay.

2

2. (Hora-ha) Qofka xoolaha ceelka laga shuba hayo hora, oo hadba hormo soo daaya.

waa la naqliyay ✓

1

(Idaacad-da)

2

Warka raadyaha laga sii daayo; (ama idaaco).

waa la naqliyay ✓

f. n. mother

waa la naqliyay ✓

-ey / day: (v) [with preposition u] benefit (bene fit)-, derive advantage from something at later time

waa la naqliyay ✓

(fal) wax horay loo tabcay mar danbe waxtarkiisa ku manaafacso. Erey aad hore u tidhi iyo inan aad hore u dhashay ba waa loo aayaa. Dh: ay.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (dayay, deysay; deyn) 1. Wax xannibnaa faraha ka qaadid. 2. Hawl la hayay faraha ka qaadid. 3. Wax la caadaystay joojin. Tusaale: “Waxaa fiican inaad sigaarka dayso”.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (dayay, deysay; deyn) 1. Wax xannibnaa faraha ka qaadid. 2. Hawl la hayay faraha ka qaadid. 3. Wax la caadaystay joojin. Tusaale: Waxaa fiican inaad sigaarka dayso. m.f.dh, deyn.

waa la naqliyay ✓

v. let be, leave alone

waa la naqliyay ✓

-yey/daysay: (v) 1. leave it alone ~ dhaaf, iska daa 2. —sii daa: (v) release (ri-liis); dismiss (dis-mis); set free

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax aad faraha ku hayso ama samaynayso jooji. Daa oo faraha ka qaad beerta.

2

daa: (fal) «ku soo ~» daah ama wax kor ku laalan hoos u soo daadeji. Ku soo daa daaha daaqadda.

3

daa: (fal) «ku soo ~» ilmo maqal ah hooyadii mareeg ama xero uga soo daa. Ku soo daa saca weysha.

4

daa: (fal) «ku soo ~» walax meel ku jirta ama saaran ha ka saarin ama haka qaadin. Dabaqa daboolka ku daa daqsigu yaanu geline.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (dayay/deyay, dayday) 1. Indho, wax dhankooda u jeedin. 2. Isku d.: wax isku tijaabin.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (dayay/deyay, dayday) 1. Indho, wax dhankooda u jeedin. 2. Isku d.: wax isku tijaabin. m.f.dh, deyid.

waa la naqliyay ✓

v. look at, view, examine

waa la naqliyay ✓

/dhey/ (n) maalin (dharaar).

waa la naqliyay ✓

(v) look (luuk), see (sii); glance (galaansi) ~ dey, eeg, fiiri. Ex: day wiilkaas; look at that boy —isku day -ey / day: (v) try on (taraay on); try out; test experimentally ~ isku jimee

waa la naqliyay ✓

1

(fal) indhaha ku jeedi. Bal dayaay dhaqankeenan doorsamaay! Dh: eeg, fiiri, dhawr.

2

day: (fal) (isku ~) wax isku bilkeedin.

waa la naqliyay ✓

n., casho, -adi, ayaan, -ti, dharaar, -ti, maalin, -ti, caana maal, -ki, maanta; day and night, habeen iyo dharaar; make that in the day, dharaarti waxaa fal; a holiday, ayaan, -ti; Sunday is not a work day, Axaddi ayaan hawleed ma aha; day by day, maalin walba; the next day, the following day, maalinta dambe, maalintan soo socota; the third day, or the day after to-morrow, saa dambe; every other day, maalin dhaaf; today, this day, maanta, dharaarta, maalinta; all the day long, maantoo leyli; the day before yesterday, dorraad; this many a day, beri hore waxaa jiray; this day week, maalintan todobaadkeeda; the day after the day after to-morrow, saakub or saakun.

waa la naqliyay ✓

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

waa la naqliyay ✓

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Baay [region in south west Somalia.]

waa la naqliyay ✓

1

de: Baay [region in south west Somalia] in Upper Jubba area

2

lx: Baay

3

ps: n0-loc

4

key: Baay

waa la naqliyay ✓

1

caay¹: m.dh la-mid: cay² (1).

2

caay²: f.g1 (caayay, cayday; caayi) la-mid: cay³.

waa la naqliyay ✓

v. abuse, insult

waa la naqliyay ✓

-caayey/ caayday: (v) offend (o-fend); insult (in-salt)

waa la naqliyay ✓

1

de: abuse, insult Alt sp: cay

2

lx: caay

3

pd: (caayey / caaydey)

4

ps: v1=

5

key: caay

waa la naqliyay ✓

سب، شتم

waa la naqliyay ✓

1

1. (Daab-ka) Alaabta ama qalabka qaarkiis, docdiisa loogu talaggalay in la qabto ama lagu qaado, kd.

2

2. (Daab-ta) Xanuun kubadhagaxow daran wata oo ku dhaca ubadka yaryar iyo weylaha iyo maqasha oo caanaha cusub iyo danbarku keenaan.

waa la naqliyay ✓

1

daab¹: m.l (-bab, m.l) Qori ama bir la qabsado oo ku rakiban qalab goynta, jebinta, qodidda iyo wixi lamida loo adeegsado.

2

daab²: m.dh 1. Cudur leh shuban oo ku dhaca dhasha xoolaha markay dambar badan nuugaan. 2. la-mid: doog².

3

daab³: f.g1 (-bay, -btay) Qalab goynta, jebinta, qodidda iyo wixi lamida loo adeegsado, qori ama bir la qabsado ku rakibid.

waa la naqliyay ✓

1

daab¹: m.l (-bab, m.l) Qori ama bir la qabsado oo ku rakiban qalab goynta, jebinta, qodidda iyo wixi lamida loo adeegsado.

2

daab²: m.dh Cudur leh shuban oo ku dhaca dhasha xoolaha markay dambar badan nuugaan; doog².

3

daab³: f.g1 (-bay, -btay) Qalab goynta, jebinta, qodidda iyo wixi lamida loo adeegsado, qori ama bir la qabsado ku rakibid. m.f.dh, daabid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. handle

2

daab v. make a handle, put a handle on

3

daab [feminine] n., [collective] diarrhea, disease in calves

4

daab [feminine] n. injury, wound

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) handle (handhal); shaft (shaaft); ax handle

waa la naqliyay ✓

1

(fal) mindi, gudin, kabatole iyo wixii la mid ah, daab gali. Kababtole aan daab lahayn kabo laguma tolo.

2

daab-ka: (magac, lab, keli) gudin, waran, mindi iyo wixii la mid ah, inta aan birta ahayn ee laga qoro laamaha geedka. Daab iyo dhillisi isu baahanaa, Allow yaa isku beega.

3

daab -ta: (magac, dhedig, keli) shuban maqashu ay ka qaaddo danbarka marka ay si tandhaaf ah u jaqaan. Nirigtan daab baa dili haddaan danbarka loo mitamin.

4

daab -ta: (magac, dhedig, keli) nafaqodarro iyo gaajo xanuun isu roga oo ku dhacda maqasha marka ay soo dhalato ee aan la anqarin.

waa la naqliyay ✓

Gacanqabsiga dubbaha, soofaha, dismiska, mudaca ee ka samaysnaan kara loox, caag (blaastiig) iwm.

waa la naqliyay ✓

1

daac¹: m.dh Qabatoon; macaluul; diihaal.

2

daac²: f.g/mg1 (-cay, -cday) 1. (f.g) Neef caloosha ka timaadda oo dhawaaq leh, afka ka sii deyn. 2. (f.mg) Nafley caatoobid. la-mid: daaco².

waa la naqliyay ✓

1

daac¹: m.dh Qabatoon; macaluul; diihaal.

2

daac²: f.g/mg1 (-cay, -cday) 1. (f.g) Neef caloosha ka timaadda oo dhawaaq leh, afka ka sii deyn. 2. (f.mg) Nafley caatoobid. m.f.dh, daacid. la-mid: daaco.

waa la naqliyay ✓

v. belch, burp

waa la naqliyay ✓

-ay / day: (v) belch (beelji); burp (beerp); expel gas from the mouth

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qallooco oo hoos u diis, hoos u dhuuc, hoos u godo. Waxa aan la kufay xagashaai daacday miiskaankaan qaadday awgii.

2

daac: (fal) dhereg awgii la daac, wax naqas leh oo aad cabtay hawo goosgoos ah afka keen, afka neef xoog badan ka keen. Dibbiro darteed buu doqonku la daacayaa.

3

daac: (fal) webi, tog, laag iyo wixii la mid ah, meel kale ku dar ama ku faaf meel doox ah ama dhul siman oo hoose. Docda bari dareeriga baddiyo, Seylac darifkeeda, dusha koonfureed iyo ilaa, webiga daaciisa.

waa la naqliyay ✓

1

de: belch, burp

2

lx: daac

3

pd: (daacay)

4

ps: v1=intr

5

key: daac

waa la naqliyay ✓

1

(Daad-ka)

2

Biyaha roobka (xareedda) ama webiyaasha oo dhulka dulundulceeya ama xoog ugu soo dillaaca.

waa la naqliyay ✓

1

daad¹: m.l (-dad, m.l) 1. Biyo xoog leh oo faafa oo ka yimaadda roob da'ay ama webi fatahay. 2. Qaybta roobka ka mid ah oo ugu dambaysti gaarta duruuraha.

2

daad²: m.l (-dad, m.l) (juqraafi) Biyo si kedis ah oo dar-dar ah u shubma ee uu gaar ahaan keeno roobka weyn ee ka da'a waadiyada meelaha lamadegaan-u-ekeyaasha ah.

3

daad³: f.mg1 (-day, -dday) Biyo badan oo ka yimid roob da'ay ama webi fatahay faafid.

waa la naqliyay ✓

1

daad¹: m.l (-dad, m.l) 1. Biyo xoog leh oo faafa oo ka yimaadda roob da'ay ama webi fatahay. 2. Qaybta roobka ka mid ah oo ugu dambaysti gaarta duruuraha.

2

daad²: m.l (-dad, m.l) (juqraafi) Biyo si kedis ah oo dar-dar ah u shubma ee uu gaar ahaan keeno roobka weyn ee ka da'a waadiyada meelaha lamadegaan-u-ekeyaasha ah.

waa la naqliyay ✓

Run-off, Flash-flood

waa la naqliyay ✓

m. n. flood, floodwater

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m flood. Lit: born quickly or unexpectedly. Cf: Butaaco

waa la naqliyay ✓

-ka : (n) flood (flaadhy, deluge (daal-yuuj)

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil si fudud u soo dhashay.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) biyo laxaad leh oo socda doox, laag, tog, webi, marka roob da'o kaddib. Nin daad qaaday xumbo cuskay.

waa la naqliyay ✓

1

de: flood, floodwater

2

lx: daad

3

pd: (-ka Pl: daadad (ka))

4

ps: n4-m, n2a-m

5

key: daad

waa la naqliyay ✓

1

1. (Daaf-ka) Xanuun indhaha ku dhaca; bakooro.

2

2. (Daaf-ta) Doc, dhinac; barbar; gees; hoobad.

waa la naqliyay ✓