daadduumin

m.dh la-mid: daadduumin.

(tilmaame) dad, mood iyo noolkii ba ka madhay oo halkii ay degenaayeen abaar ama colaad darteed ka soo barakacay.

f.g2 (-iiyay, -iisay) la-mid: daadduumi.

(fal) xaqi oo meel dheer u hayaami. Maatida daaduunsii yaanay abaaraha ku le'ane. Dh: qaxi, hayaami, dalndooli.

-ka: (magac, lab, keli) qax meel dheer loo daaduumo oo loo hayaamo. Dh: dalandool.

daanduun¹: m.l la-mid: daadduun¹.

daanduun²: f.mg1 (-uumay, -uuntay) la-mid: daadduun².

-ta: (magac, dhedig, keli) hoos u dejin. Daaddejinta alaabta iigu dhakhso. Dh: daaddejis.

daaddejin -ta: (magac, dhedig, keli) dad wax ayna horay u aqoonin ka dhaadhicis oo fahansiin. Daad- dejinta cashirka carruurta barahanaa ku fiican.

daaddejin -ta: (magac, dhedig, keli) markab dagaal oo uu markab kale hub ku dhufto oo uu daadejiyo. Daaddejinta markabka gantaalka ku dhacay baa u sabab ahaa.

(Daaddihin-ta)

(dhallaan) socod barid.

m.f.dh eeg daaddihi.

-ta: (magac, dhedig, keli) ilma yar oo carruur ah socodsiin oo baritaanka tallaaboqaadka. Daaddihin wuu ka weynaaday wiilku hadda ee gacanta ka siidaa.

daaddihin -ta: (magac, dhedig, keli) marka qof uu hayo xidhiidhinta hadalka meel dad badani ka hadlayaan ama idaacad.

m.dh la-mid: daadufid.

-da: (magac, dhedig, keli) baahi iyo wax la'aan, la warwareegid. Danley daadufid lagama waayo.

m.dh la-mid: dandaamin.

m.f.dh eeg dadduuc.

-da: (magac, dhedig, keli) neef ido ah labada lugood qabasho oo sare u qaadid, labada jeeni oo hore ku socodsiin oo hore u riixid. Dadduucid baan laxda adhiga ugu keenay.

dadduucid-a: (magac, lab, keli) qof inuu meel tago diiddan si dhib leh ku kaxayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) laas ama ceel kolka uu maaxanayo taabasho ama qardabayn oo dumin. Allahyoow mar ii sahal, hay maaxduminin anigee muraadkayga ii yeel.

m.f.dh eeg madluumi.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale wax madluunsan ka dhigid. Wiilka madluuminta ka daa inta uu reerkoodii ku noqonayo.

(Daandaamin-ta)

Daandaan ka dhigid.

m.f.dh eeg daandaami.

-ta: (magic, dhedig, keli) tamarbeel ku ridid. Dh: wareerin, daandaamis.

m.dh la-mid: daadduumin.

-ta: (magac, dhedig, keli) qaxin oo meel dheer u daaduumin. Daanduunsiinta maatida maxaad ka helaysaa. Dh: daaduunsiin.

-da: (magac, dhedig, keli) waxma haysato iyo caydh ahaan. Daaddufnimadu waa xaalad laga murugoodo. Dh: daadufnimo.

m.l (-shayaal, m.l/dh) Budh weyn oo lagu dagaalamo. la-mid: daanduunshe.

-ha: (magac, lab, keli) wax dadka dhibaato iyo qax u horseeda. Dh: masaafuriye, qaxiye.

f.g2 (-iiyay, -iisay) la-mid: daadduumi.

m.f.dh eeg daganduug². la-mid: daganduug¹.

-da: (magac, dhedig, keli) wax deggan dabada ka marid oo dhicid ama wada dilid.

m.f.dh eeg duudduuban¹. la-mid: duubduubmid.

(Cadduun-ka)

Dhulka aan dhagaxa lahayn dibirna ahayn ee ciidda jilicsan ah.

m.l Dhul ciiddiisu jilicsantahay, aan boor lahayn oo geedgaab ka baxa.

m.l Dhul ciiddiisu jilicsantahay, aan boor lahayn oo geedgaab ka baxa.

m. n., [collective] soft soil without stones

-ka: (n) land on soft sand ~ opposite of dul]

-ka: (magac, lab, keli) dhul aan dhagax iyo dibir toona lahayn ee ciidda jilicsan ah.

de: soft soil without stones Opp: dhooddi

lx: cadduun

pd: (-ka)

ps: n0-m-col

key: cadduun

(Daacuun-ka)

Cudur la is qaadsiiyo oo isku kol dad badan ku dhaca ama dhul ballaaran ku baaha; (daacuun-caloolo, dabaxaw; koleera, tiifo, ...).

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuun-calooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daawo) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada “vibrio cholerae”. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuuncalooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daaw.) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada 'vibrio cholerae'. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

m. n. cholera

-ka: (n) cholera (kalora) ~ daacuun-caloolo

-ka: (magac, lab, keli) cudur keena shuban. xoog leh oo degdeg qofku u nafbaxo, ka dib fuuqbax ku dhaca ruux. Daacuun baa ka dillaacay tuullada. Dh: daacuuncalooleed, koleera, dabbaxaw.

a: daacuuncaloolo (/ha ~ /da) [n-m/f]

bw: Arabic

de: cholera

lx: daacuun

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: daacuun

daadduf¹: m.l la-mid: daaduf¹.

daadduf²: f.mg1 (-fay, -ftay) la-mid: daaduf².

(fal) cayr aan waxba haysan noqo. Beeshii deegaankani way daadduftay.

-ga: (magac, lab, keli) god shinidu malabka ku samayso. Dh: gaaguri.

f.g1 (-cay, -cday) Ku d.: wax culus si khasab ah ku wadid.

(fal) neef ido ah labada lugood, sare u qaad oo jeenyaha ku socodsii.

dadduuc: (fal) qof si dhib ah ku oggolaysii wax aanu rabin. Dh: qasab.

dadduuc-a: (magac, lab, keli) qof ama noole kale wax aanu rabin si dhib ah ku oggolaysiin.

dadduuc-a: (magac, lab, keli) neef ido ah, si loo kaxeeyo, labada lugood ee sare u qabasho oo hore u riix. Dadduucna sumalka waan ku kari waayey.

-ta: (magac, dhedig, keli) xabaalguri aad u da'weyn oo dadkii hori sameeyeen. Madduun la faqay ayaa wax taariikhi ah laga soo saaray Dh: xabaalmaguur.

(Qadduun-ta)

Wax aad u fil weyn ama da' hore ka haray.

m.dh (-uumo, m.l) 1. Shey duug ah oo aad u da' weyn oo waayihii hore lagu dhaqmi jirey. 2. Meel qof ama dad ku duuganyihiin; qabri. 3. Seef godan oo daab qori ah leh.

m.dh (-uumo, m.l) 1. Shey duug ah oo aad u da' weyn oo waayihii hore lagu dhaqmi jirey. 2. Meel qof ama dad ku duuganyihiin; qabri. 3. Seef godan oo daab qori ah leh.

f. n. antiquity

-ta: (magac, lab, keli) shey duug ah oo aad u da' weyn oo waayihii hore lagu dhaqmi jirey.

qadduun-ta: (magac, lab, keli) meel qof ama dad ku duuganyihiin; qabri.

qadduun -ta: (magac, lab, keli) seef godan oo daab qori ah leh.

qadduun-ta: (magac, dhedig, keli) waa gooshaan yar oo alwaaxda lagu qoro. Caliyow magaalada qadduun iiga keen.

qadduun -ta: (magac, dhedig, keli) xabaalmaguur aad u da'weyn. Wa: qadduumo.

de: antiquity

lx: qadduun

pd: (-ta Pl: qadduumo (/ha))

ps: n1-f

see: qadiim

key: qadduun

m.dh la-mid: aadaamid.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof addoon ka dhigid; qof khasban oo la dullaystay ka dhigid. Dh: addoomis, addoonsad, gumaysad.

m.dh la-mid: baduugid.

-ta: (magac, dhedig, keli) burburinta iyo jejebinta wax jiray.

m.f.dh eeg daa'imi. la-mid: daa'imis, daayimin, daayimis.

-ta: (magac, dhedig, keli) abid jirsiin oo wax weligiiba jira ka dhigid. Daa'iminta tababarka ciidanku tayadiisa ayay kor u qaaddaa. Dh: joogtayn.

(fal) wax meel sare saaran ama jooga hoos u dhaadhici. Babuurka timir iiga soo daaddeji. Dh: deji.

daaddeji: (fal) dad wax ayna garanaynin ama ayna horay u aqoonin fahansii oo ka dhaadhici. Ardayga casharka ka daaddeji.

daaddeji: (fal) wax cuna kuu taagan ama afka kuugu jira dhug ka sii oo ku dhaadhici caloosha. Daaddeji cadkan baruurta ah. Dh: liq.

daaddeji: (fal) markab dagaal oo markab kale hub ku dhufta oo badda hoos ugu dhaadhiciya. Gujis baa laba markab daaddejiyey. Dh: deji.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Ilmo yar socod barid. 2. Wax si tartiib ah u wadid.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Ilmo yar socod barid. 2. Wax si tartiib ah u wadid. m.f.dh, daaddihin.

v. teach (a baby) to walk; take (one's beloved) for a walk

(fal) shir ama hawl habka ama farsamada loo wado hoggaami. Daaddihi hawsha inta ugaasku imanayo.

daaddihi: (fal) ilma yar oo carruur ah socodsii oo tallaaboqaadka bar. Soo daaddihi carruurta.

daaddihi: (fal) cid socota gacanta qabo oo ilaali. Waa durriyad xalaalehe weligeedba daadihi. Dh: daadehee.

de: teach (a baby) to walk; take (one's beloved) for a walk

lx: daaddihi

pd: (daaddihiyey)

ps: v2a=

key: daaddihi

m.f.dh eeg daaduf². la-mid: daaddufid.

m.dh la-mid: daa'imin.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax weligiiba jira ka dhigid. Dh: daa'imin.

-ta: (magac, dhedig, keli) bakhtiinta dabka, deminta dabka. Dabdemin bay sameeyeen ciidankii dabdemisku.

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: dandaami.

v. lift a heavy weight, carry something heavy

a: dandaami

de: lift a heavy weight, carry s.t. heavy (of two ~ more people)

lx: daddaami

pd: (daddaamiyey)

ps: v2a=tr

key: daddaami

m.f.dh eeg damuuji.

-ta: (magac, dhedig, keli) indhaha isku qabasho oo isku ururin.

(Daruurin-ta)

(isu daruurin) gelid, madax isugu ridid ah.

m.f.dh eeg daruuri².

-ta: (magac, dhedig, keli) rigrig iyo tolmo qurxoon u samayn.

m.dh (-imo, m.l) Summad geela lagu dhigo oo ah xarriiq goobaaban oo dadban oo tagoogta lagu dhigo.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, xog'ogaal ka dhigid.

m.f.dh eeg diddimi. la-mid: diddimis, dindimin, dindimis.

(Faduulin-ta)

Ku aabyood; maagid; daandaansasho.

m.f.dh eeg faduuli². la-mid: faduulis.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, ku aabyood.

faduulin -ta: (magac, dhedig, keli) gardarro iyo faragelin cid ula tegid. Dh: daandaansi, maagid, daandaansasho, faduulis.