cumaacun

(Culaacu-sha)

Bahal yar oo dhiigga nuuga: dixirigaa lagu tirshaa, waxayna leedahay oogo jilicsan oo xubno leh; biyahay ku dhex nooshahay (biyaha balliyada); waxay ku dhegdhegtaa oo dhiigga ka nuugtaa kalluunka iyo diinbiyoodka iyo raha iyo dadka laftiisa; waayadii hore, meeshii toobin loo rabo baa la saari jirey oo ay dhiigga ka nuugi jirtey.

m.dh (-lo, m.l) 1. Nafley yar oo biyaha balliyada ku dhex nool oo dixiriga la bah ah, oogo jilicsan iyo xubno leh, oo nuugta dhiigga nafleyda kale ee biyaha kula nool iyo dadkaba. 2. Gacanta meesha ay iska galaan calaacasha iyo dhudhunka.

m.dh (-lo, m.l) 1. Nafley yar oo biyaha balliyada ku dhex nool oo dixiriga la bah ah, oogo jilicsan iyo xubno leh, oo nuugta dhiigga nafleyda kale ee biyaha kula nool iyo dadkaba. 2. Gacanta meesha ay iska galaan calaacasha iyo dhudhunka.

f. n. leech

-ka: (n) bloodsucking worm; leech (liij) ~ kudkude

-sha: (magac, dhedig, keli) bahal yar oo dhiigga nuugta. Dirxiga ayaa lagu tirshaa, waxay na leedahay oogo jilicsan oo xubno leh. Waxay badanaa ku nooshahay balliyada dhexdooda. Waxay ku dhegdhegtaa oo dhiigga ka nuugtaa noolaha biyahaa ku jira sida diinbiyoodka, kalluunka, raha, iyo dadka iyo xoolaha biyahaa ka cabba.

de: leech

lx: culaacul

pd: (/sha)

ps: n1-f

syn: kudkude

key: culaacul

m.l.t. Tiro ka kooban dhowr kun oo la isu geeyay; tiro aad u badan oo aan go'nayn.

m.l.t. Tiro ka kooban dhowr kun oo la isu geeyay; tiro aad u badan oo aan go'nayn.

num., pl. thousands upon thousands

-ka: (adj) thousands (thaaw-sanzis); thousandth ~ kumanaal

de: thousands upon thousands

lx: kumaankun

pd: (-ka)

ps: num-m-pl

key: kumaankun

m.f.dh eeg caaci.

(Cuncun-ka)

Haragga oogada oo dareema wax cuna haya, oo aad loo jeclaysto in la xoqxoqo.

cuncun¹: m.l Xajiin oogada nafleyda ku dhacda oo keenta xoqod badan.

cuncun²: m.l (daawo) Xaalad cudur oo ka timaadda falgal jirku kaga hortagayo dhibaato dibedda uga timid, waxay xaaladdaasu noqon kartaa: mid muddo gaaban ama mid muddo dheer. Holaca muddada gaaban waa falgal difaac oo degdeg ah oo ay soohyadu kaga hartagaan dhibaato ka timaadda: jermi nool, walax kiimikaad ama fiisikaad. Astamaha: xanuun, kul, cassaan, barar iyo hawl gab. Xididdada dhiiga ee goobta waxaasi ka dhacayaan way dabcayaan oo ballaaranayaan sidaas darteed socodka dhiigga waa ku badanyahay goobtaas. Unugyada cadcad waxay galaan soohyada waxayna bilaawaan in heeraaryeeyaan baktiiriyada iyo waxyaabaha dibedda ka yimid soohyada waxay cunaan wixii dhintay oo way nadiifinayaan marar waxa sameysma malax waxaana bilowda buskood.

cuncun³: f.g1 (-nay, ntay) Xajiin xoqod u baahan dareemid.

cuncun¹: m.l Xajiin oogada nafleyda ku dhacda oo keenta xoqod badan.

cuncun²: m.l (daaw.) Xaalad cudur oo ka timaadda falgal jirku kaga hortagayo dhibaato dibedda uga timid, waxay xaaladdaasu noqon kartaa: mid muddo gaaban ama mid muddo dheer. Holaca muddada gaaban waa falgal difaac oo degdeg ah oo ay soohyadu kaga hartagaan dhibaato ka timaadda: jermi nool, walax kiimikaad ama fiisikaad. Astamaha: xanuun, kul, cassaan, barar iyo hawl gab. Xididdada dhiiga ee goobta waxaasi ka dhacayaan way dabcayaan oo ballaaranayaan sidaas darteed socodka dhiigga waa ku badanyahay goobtaas. Unugyada cadcad waxay galaan soohyada waxayna bilaawaan in heeraaryeeyaan baktiiriyada iyo waxyaabaha dibedda ka yimid soohyada waxay cunaan wixii dhintay oo way nadiifinayaan marar waxa sameysma malax waxaana bilowda buskood.

cuncun³: f.g1 (-nay, ntay) Xajiin xoqod u baahan dareemid. m.f.dh, cuncunid.

v. itch

cuncun vl. n. itching

-ka: (n) itch (y); itching (ijing)

cuncun -ay / tay: (v) have a desire to scratch; itch (y)

-ka: (magac, lab, keli) haragga ama oogada jidhka oo xajiin dareenta; maqaarka oo xajiin darteed in la xoqo doona.

حَكَّة

pron., neg., vl. pron. I ... not ... (to) you

de: I ... not ... (to) you = ku + ma + aan

lx: kumaan

ps: pro + neg + vpro

xe: I wont sell it for you.

xv: Kumaan iibinayo.

key: kumaan

(Sumaan-ta)

Kalluun.

m.dh.u Nooc kalluunka ka mid ah oo jaballada ku nool.

f. n., [collective] fish species

-ta: (magac, dhedig, keli) nooc kalluunka ka mid ah oo jaballada ku nool.

cf: kalluun

de: fish sp.

initial: s

lx: sumaan

pd: (-ta)

ps: n-f-col

key: sumaan

(Xumaan-ta)

1. Wax wax dhima ama waxyeello leh ama la qoonsado.

2. Wax xun ahaan; xumi.

xumaan¹: m.f.dh eeg xun. la-mid: xumaansho, xumi.

xumaan²: m.dh 1. Wax wax dhima ama waxyeello leh ama la qoonsado. 2. wax xun ahaansho ama noqosho.

m.dh 1. Wax wax dhima ama waxyeello leh ama la qoonsado. 2. wax xun ahaansho ama noqosho.

f. n., [abstract] (adj.): harm, evil; damage; bad, wrong

-ta: (n) wickedness (wikidh-nes); immorality (imooraalati); evil (ii-vel) conduct ~ xumaato, xumi

Cattiveria

Mischief

-ta: (magac, dhedig, keli) calool xumo iyo uurku hadho qofku maanka in badan ku hayo. Ninkii dugsiga iga eryey xumaanbaan u hayaa. Dh: caloolxumo.

xumaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax xun oo la naco. Xumaanta ka hadh oo cibaadayso.

de: harm, evil; damage; [atr.] bad, wrong

initial: x

lx: xumaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: xumaan

name: Osman, Ottoman

a: Cismaan

de: Osman, Ottoman

lx: Cusmaan

ps: name-m

key: Cusmaan

(Maacuun-ka)

Alaabada iyo weelasha guriga siiba kuwa jikada.

m.l/dh.u Qalabka jikada looga adeegto ee wax lagu cuno ama cabbo, sida suxuunta, digsiyada, mindiyaha iyo wixi lamida.

m.l/dh.u Qalabka jikada looga adeegto ee wax lagu cuno ama cabbo, sida suxuunta, digsiyada, mindiyaha iyo wixi lamida.

m. n., [collective] household utensils ~ equipment

-ka / ta: (n) housewares (haws-weersi); utensils (yuutensa-lis); kitchen tools; domestic utensils

Utensili

Utensils

-ta: (magac, dhedig, keli) alaabada jikada iyo kuwa wax lagu cuno. Dumar maacuun isku diiday dadnimo kama dhaxayso.

maacuun-ka: (magac, lab, keli) nirgaha hooyadood laga gudhin kari waayo. Waxa la i siiyay nirig maacuun ah oo hootanuug ka laadlaadin.

de: household utensils ~ equipment

lx: maacuun

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

key: maacuun

-ta: (magac, dhedig, keli) ladnaan, raaxo iyo caafimaad qab. Bullaale keligi buu halkan bulaacin ku noolyahay.

(Butaacin-ta)

Biyo iyo wax la mid ah, meel xoog ugu sii deyn.

m.f.dh eeg butaaci.

-ta: (magac, dhedig, keli) dareere fatahin, xoog u soo dayn, meel ku sii deyn. Butaacinta biyaha darkaa ku jaba. Dh: burqin.

f.mg4 (-umaa, -umayd) Qof aan dabeecad wanaagsanayn ahaansho.

f.mg4 (-umaa, -umayd) Qof aan dabeecad wanaagsanayn ahaansho. m.f.dh, camalxumaan.

der. [adjective] being bad-tempered; bad character, bad attitude

-camalka xun: (n) 1. evil action or deed; wicked (yvikidh) 2. camalxun -camalxumaa /camalxumayd: (adj) ill-tempered; hot-tempered; temperamental (tem-para-men-tel); moody (muudhi); sullen (so-/en); irascible (iraasi-bal), crabby (karaabi); short-tempered ~ dabcixun

-ta: (magac, dhedig, keli) qof dabeecad xun ahaan.

de: being bad-tempered; bad character, bad attitude

lx: camalxun

pd: (camalxumaa)

ps: adj-der

key: camalxun

(Culaabin-ta)

Culaab u yeelid; culaabeyn.

m.f.dh eeg culaabi. la-mid: culaabeyn.

-ta: (magac, dhedig, keli) culays dulsaarid. Dh: culaysin.

m.dh la-mid: cimmaamad.

f. n. turban

-da: (n) piece of cloth worn by men as a covering for the head, neck or shoulders; man's shawl ~ cimaamad

-da: (magac, dhedig, keli) maro leh midabyo kala geddisan oo ay raggu ku qaataan degta ama madaxa ku duubtaan.

de: turban

lx: cumaamad

pd: (-da)

ps: n1-f

see: cimaamad

key: cumaamad

(tilmaame) wax carbuunan.

gumaaxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax gumaaxmay noqosho.

gumaaxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax la gumaaxay ahaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) culaab u yeelid; culaysin.

(Culaabeyn-ta)

Culaab u yeelid; cuslayn.

m.dh la-mid: culaabin.

m.dh la-mid: curraafeyn.

(Curyaamin-ta)

Curyaan ka dhigid.

m.f.dh eeg curyaami. la-mid: curyaamis.

-ta: (magac, dhedig, keli) curyaan ka dhigid. Dh: curyaamis.

m.f.dh eeg fullaaci.

-ta: (magac, dhedig, keli) walax kala rujin oo kala soocid.

-ta: (magac, dhedig, keli) xoog u hunqaacid. Dh: hullaacis.

(Hummaajin-ta)

Gacan ama nabar u taagid; gaacin.

m.f.dh eeg hummaaji. la-mid: hummaajis.

-ta: (magac, dhedig, keli) gacan ama nabar u taagid. Dh: waabin, gaacin, hummaajis.

m.f.dh eeg hunqaaci.

-ka: (magac, lab, keli) waxyaabo dhawr kun ka kooban. Dh: kumanyaal.

Musmaar hayo, lagu qabtay; la musmaaray; qodban.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax musmaar lagu dhuftey ahaansho. la-mid: musbaaran.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax musmaar lagu dhuftey ahaansho. m.f.dh, musmaarnaan. la-mid: musbaaran.

der. [adjective] nailed, attached with a nail

(tilmaame) musmaar ku dhejisan ah.

de: nailed, attached with a nail

lx: musmaaran

pd: (musmaarnaa)

ps: adj-der

key: musmaaran

geed aan qodxo lahayn oo ur udgoon iyo midho aan kuwa haylka laga garan leh.