bilqi — Macnaha & Turjumaada

1

(fal) weel buuxa, in yar ka daadi.

2

bilqi: (fal) wax urursan kala firdhi; wax isku duuban kala daadi. Dahabo dunta ma adigaa bilgiyey? Dh: filqi, murgi, firdhi.

waa la naqliyay ✓

1

(Bilqid-da)

2

Kala firdhin; wax firirsan oo daadsan ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg biliq.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) weel buuxa, wax yar ka daadasho.

2

bilqid-da: (magac, dhedig, keli) wax kala daadsan ka dhigid; wax firidhsan oo murugsan ka yeelid. Bilqidda iyo baylahda reerka i dhibaysa.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) firdhin ku samayn. Dh: firdhin, filqin, murgin.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) firdhis ku samayn. Bilqis duubin ma noqon jirin haddaan, kas loo furfurine. Dh: murgis, filqis.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh 1. Nasiib wacan. 2. Sharaf wacan.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) tiro ama muuqaal yar. Daraawiish ninkii bili u filay, waw badownimo e'.

2

bili-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar wiilal iyo hablo wada dheelaan oo la ciyaaro habeen iyo dharaarba. Waxa la ciyaaraa barqada intay xooluhu ku maqan yihiin xilli barwaaqeedka. Waxa kale oo la ciyaaraa aroosku marka uu cusub yahay ee uu afartan bixin.

3

bili-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar carruurtu ku ciyaaraan ul dheer iyo qori yar oo balan oo inta god la jeexo qoriga yar la dul dhigo ul kor loogu tuuro inta uu soo lalmanayana dhexda usha lagaga dhifto oo kolba inta uu godka ka fogaaday usha lagu dhereriyo laguna kala badiyo.

4

bili -ga: (magac, lab, keli) saaciido wanaag. Bili nimaan lahayn baa xarbiga biid ka tarahayne. Dh: ayaan, nasiib.

5

bili-ga: (magac, lab, keli) marada haweenka inta u hoosaysa; xaynka haweenka.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Hoore weel ka buuxa in yar ka daadin. 2. Is b.: wax suuxsan iska dhigid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Hoore weel ka buuxa in yar ka daadin. 2. Is b.: wax suuxsan iska dhigid. m.f.dh, balqin.

waa la naqliyay ✓

v. spill (a small quantity of liquid from a container)

waa la naqliyay ✓

-yey/say: (v) spill (ispil); spill [scatter] liquid from containment

waa la naqliyay ✓

(fal) weel buuxa in yar ka daadi. Shaaha ha ku gubane inyar iska balqi.

waa la naqliyay ✓

1

de: spill (a small quantity of liquid from a container)

2

lx: balqi

3

pd: (balqiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: balqi

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) wax quruxsan ahaan. Bilni iyo bilic kama madhaan marwo gaari ahi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Xarig, dun iyo wixi lamida isku murgin.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-lqay, -liqday; -lqi) Wax, wax si aan habeysnayn meel ugu firirsan ka dhigid. m.f.dh, bilqid.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) dab, nal iyo wixii la mid ah, shidid. Daaridda dabka ka hor xaabo noo keen. Dh: hurin, noolayn, daaris.

2

daarid -da: (magac, dhedig, keli) caano la lulayo oo aanan weli subaggii ka bixin, in yar ka shubid oo hubin inay baxeen. Dh: bilqin.

3

daarid -da: (magac, dhedig, keli) cid kale, faragelin. Ha i daarin, kuma daaree.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) geed soo bixid; soo bilqid. Dh: fiilis.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg balqi.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) weel uu dareere ka buuxay wax yar ka daadin.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) eeg balqin.

2

balqis -ka: (magac, lab, keli) kolka neef shinkiisa dhalmadu buuxsamo ee sibiishu dabacdo qaskuna hoos u go'o. Sacu wuu dhowyahay balse balqis kama muuqdo.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg biiq².

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) intii hore ka naaqusmid, ka yaraansho. Biiqidda iyo kala jabka dadka maxaa sababay: Dh: biigis.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) kala baahid.

waa la naqliyay ✓

1

(Bilbil-ka)

2

1. Biyo ama wax la mid ah oo meel sida roobka loogu firfirdhiyo; rushays.

waa la naqliyay ✓

1

bilbil¹: m.l 1. Firdhinta biyo iyo wixi lamida sida dhibcaha roobka meel loogu firdhiyo. 2. Nin gabdhaha taataabta. 3. la-mid: bilbilid.

2

bilbil²: f.g1 (-ilay, -ishay) 1. Biyo iyo wixi lamida meel sida dhibcaha roobka ugu furdhin. 2. Gabar taabasho.

waa la naqliyay ✓

1

bilbil¹: m.l 1. Firdhinta biyo iyo wixi lamida sida dhibcaha roobka meel loogu firdhiyo. 2. Nin gabdhaha taataabta.

2

bilbil²: f.g1 (-ilay, -ishay) 1. Biyo iyo wixi lamida meel sida dhibcaha roobka ugu furdhin. 2. Gabar taabasho. m.f.dh, bilbilid.

waa la naqliyay ✓

v. spray

waa la naqliyay ✓

-ay / bilbishay: (v) sprinkle (is-prin-kal); spray (ispareey) with water

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ku biyo sida roobka oo kale ugu daadi oo ku firdhi. Dh: rush, biifi.

2

bilbil-ka: (magac, lab, keli) biyo meel lagu firdhiyo. Bilbil yar ku samee hadhuudhka. Dh: biif, rushays. bilbil -ka: (magac, lab, keli) noole labo qalbac ah oo ku nool badda gunteeda, luulku dhexdiisa ka baxo lagana gurto. Bilbil badda gunteeda lagama waayo.

waa la naqliyay ✓

1

de: spray

2

lx: bilbil

3

pd: (bilbilay)

4

ps: v1=

5

key: bilbil

waa la naqliyay ✓

رَشَّاشَة

waa la naqliyay ✓

1

(Bilcil-ka)

2

Geed weynaada oo qodxo xanan ah yeesha, dhirta dawadana ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

m.l (bilcil/-llo, m.dh) Geedaha waaweyn oo daawada leh nooc ka mid ah oo leh laamo kala baxsan, qodxo yaryar oo qaroofan, caleemo yaryar iyo mayrax rarada laga sameysto.

waa la naqliyay ✓

m.l (bilcil/-llo, m.dh) Geedaha waaweyn oo daawada leh nooc ka mid ah oo leh laamo kala baxsan, qodxo yaryar oo qaroofan, caleemo yaryar iyo mayrax rarada laga sameysto.

waa la naqliyay ✓

m. n. large thorny tree species (used medicinally)

waa la naqliyay ✓

[BILEL, BEL-EL, BILIL]: Acacia mellifera 63, A. senegal 04,Albizia obbiadensis 10, Parkinsonia scioana 01

waa la naqliyay ✓

1

(Bilil) All.Som. Acacia mellifera (Vahl) Benth. Mimosaceae.

2

C, Og Acacia ogadensis Chiov. Mimosaceae.

3

May, S Bauhinia ellenbeckii Harms. Caesalpinaceae.

4

C Parkinsonia sciona (Chiov.) Brenan. Caesalpinaceae.

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m he who born near the large thorny tree used medicinally; medicine man; herbalist

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) a large bushy tree

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) geed godxeed ka mid ah dhirta waaweyn oo ka tirsan bahda xananka. Bilcil faraq ku yaal bay tiqiin, baariga u saare.

waa la naqliyay ✓

1

de: large thorny tree sp. (used medicinally)

2

lx: bilcil

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: bilcil

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg bilcil.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: boliis.

waa la naqliyay ✓

(alaab, kd.) aan urursanayn ee kala firirsan, daadsan, filqan.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la bilqay ahansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax la bilqay ahansho. m.f.dh, bilqanaan.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] spread (across), scattered

waa la naqliyay ✓

(adj) scattered over a surface in a layer; dispersed, dissipated, dispelled

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) agab aan habaysnayn ama aan urursanayn oo kala firidhsan. Bilqan alaab u wada taallaa meesha ka buuxda. Dh: filiqsan.

waa la naqliyay ✓

1

de: spread (across), scattered rw: biliq

2

lx: bilqan

3

pd: (bilqanaa)

4

ps: adj-der

5

key: bilqan

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg biriq².

waa la naqliyay ✓

m.dh.u la-mid: bisqan.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u la-mid: bisqan.

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): pubic hair

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) pubic hair (piyuubik heer) ~ shicarad, shuun

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) timaha cawrada dusheeda ku yaal. Bisqin bis ah iyo barjo xaadle midna lama arag. Dh: busqin, shicirad.

waa la naqliyay ✓

1

a: bisqan

2

de: pubic hair

3

lx: bisqin

4

pd: (-ta)

5

ps: n2-f-mass

6

syn: shuun

7

key: bisqin

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: dhilli.

waa la naqliyay ✓

v. remove something from its socket

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) remove from the handle

waa la naqliyay ✓

1

de: remove s.t. from its socket (e.g., removing an axe from the handle)

2

lx: dhilqi

3

pd: (dhilqiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: dhilqi

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg diliq².

waa la naqliyay ✓

1

(Filqid-da)

2

Wax wax ku dhegsan ama haya, xoog u finiinin, u tuurid; fikin.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg filiq.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) wax wax kale xoog ugu dhegsan ama hayya, kala daadin; kala tuurid kala finiinin, fagkin.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) kala baahin, midba meel geyn. Dh: firdhin, filqis. Li: ururin.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg miliq².

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg milqi. la-mid: milqis.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: milqin.

waa la naqliyay ✓

1

(Bi-sha)

2

1. Dayaxa waaxdiisa hore ama danbe oo uu u ekaado qaanso afafka u dhuuban oo dhexda u weyn; dayuxu markuu dhasho ama sii dhammaana hayo.

3

2. Soddonka maalmood oo u dhexeeya dhalashada iyo dibbadka dayaxa; 12ka qaybood oo sanada, middood; afar toddobaad.

waa la naqliyay ✓

1

bil¹: m.dh (-lo, m.l) 1. Laba iyo tobanka qaybood ee sanadka middood oo ah sagaal iyo labaatan ama soddon beri. 2. Marka dayaxu aanu dhammays ahayn. 3. Calaamad qaab dayax billow ah u eg oo xoolaha lagu sunto. 4. Bisha cas: urur caalami ah, oo dalal islaanku maalgeliyaan oo u qeybsan daryeelka ama samafalka dadka oo ay astaan u tahay dayax billaw ah oo cas.

2

bil²: f.g1 (bilay, bishay) 1. Wax kor u qaadid iyadoo madaxa laga sara mariyo. 2. Wax, wax qurxoon ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

bil¹: m.dh (-lo, m.l) 1. Laba iyo tobanka qaybood ee sanadka middood oo ah sagaal iyo labaatan ama soddon beri. 2. Marka dayaxu aanu dhammays ahayn. 3. Calaamad qaab dayax billow ah u eg oo xoolaha lagu sunto. 4. Bisha cas: urur caalami ah, oo dalal islaanku maalgeliyaan oo u qeybsan daryeelka ama samafalka dadka oo ay astaan u tahay dayax billaw ah oo cas.

2

bil²: f.g1 (bilay, bishay) 1. Wax kor u qaadid iyadoo madaxa laga sara mariyo. 2. Wax, wax qurxoon ka dhigid. m.f.dh, bilid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. moon; month

2

bil v. promote; beautify; improve

waa la naqliyay ✓

1

-bisha: (n) [Plural bilood] 1. month (manth) 2. moon (muun) ~ dayax

2

bil -ay/bishay: (v) 1. pamper a child playfully. 2. decorate (dheka reeyt); praise (pareeyz) · qurxi ama ammaan

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax kala daadsan ama kala fidhidhsan isku du oo hagaaji.

2

bil: (fal) wax qurxi oo suubbi. Bil naftaada oo bilicda u biiri.

3

bil: (fal) kor u qaad oo halka u sarreysa gee. War oodda bil! Dh: bidh.

4

bil-sha: (magac, dhedig, keli) dayaxu marka uu dhasho ama dhammaanayo qaabka uu yahay, iftiinkiisuna yar yahay. Bishii bilatayeey bil khayr.

5

bil-sha: (magac, dhedig, keli) astaan qaansada u eg oo erey, weedh ama hadal qoran, belowga iyo dhammaadka lagaga xidho, oo hadalka intiisa ka xidha. Bil xidhan bay ku jiraan. Wa: bilo.

6

bil-sha: (magac, dhedig, keli) labo iyo toban ka qaybood ee sanadka middood, afar toddobaad iyo labo maalmood, sida badan soddonka maalmood. Bil baannu gunnada ku qaadannaa.

waa la naqliyay ✓

قَمَرِ، شَهْرٍ

waa la naqliyay ✓

v. fear, be afraid

waa la naqliyay ✓

1

biq! -da: (magac, dhedig, keli) erey lagu tusmeeyo sanqadh yar oo gaaban oo ay samayso neef qofka xagga danbe ka baxda.

2

biq-da: (magac, dhedig, keli) cadho dhaw oo degdeg ah.

waa la naqliyay ✓

1

a: baq

2

de: fear, be afraid

3

lx: biq

4

pd: (biqay)

5

ps: v1=

6

key: biq

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Hoog iyo dhibaato gaarsiin; hoojin, beleyn. 2. Hawl, arrin iyo wixi lamida si gurracan u fulin. 3. “Ka bi'i”: wax meel ku yaal ka tirid; baabi'i.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Hoog iyo dhibaato gaarsiin; hoojin, beleyn. 2. Hawl, arrin iyo wixi lamida. si gurracan u fulin. 3. Ka bi'i: wax meel ku yaal ka tirid; baabi'i. m.f.dh, bi'in.

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) 1. smear (ismiir) Ex: walax wasakh ah baa lagu bi'iyey; he was smeared with dirty substance. 2. spoil (ispooyl) ~halee

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ka masax meeshii uu ku yaallay. Ka bi'i looxa khadka. Dh: baabi'i, tirtir.

2

bi'i: (fal) jar ka tuur, ka lumi dhaqanka fiican, dhib iyo dhibaato u gayso, dhibdhac ku keen. Hablayahow diintii ka baydhee, dhaqankii bi'isee, maad is badhqabataan. Dh: lumi, baabi'i, hallee. Li: toosi, hagaaji, wanaaji.

waa la naqliyay ✓

1

de: spoil, ruin; obliterate, erase, wipe out rw: ba'

2

lx: bi'i

3

pd: (bi'iyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: bi'i

waa la naqliyay ✓

1

biiq¹: m.l (-qyo, m.dh) 1. Dhasha sagaarada. 2. Qof aad fuley u ah.

2

biiq²: f.mg1 (-qay, -qday) 1. Cabsi dareemid. 2. Macluul iyo tabardarro la kulmid.

waa la naqliyay ✓

1

biiq¹: m.l (-qyo, m.dh) 1. Dhasha sagaarada. 2. Qof aad fuley u ah.

2

biiq²: f.mg1 (-qay, -qday) 1. Cabsi dareemid. 2. Macluul iyo tabardarro la kulmid. m.f.dh, biiqid.

waa la naqliyay ✓

m. n. baby ~ young dikdik (antelope); coward

waa la naqliyay ✓

a: (n) not so brave; chicken-hearted; coward (kaawardh) ~ fulay

waa la naqliyay ✓

1

(fal) intii hore ka naaqusan oo ka yaraw. Dadkii way kala biigeen.

2

biiq-a: (magac, lab, keli) qof aad u fudud oo cabsi badan; qof hooskiisa ka carara. Dh: fuley.

3

biiq-a: (magac, lab, keli) magaca sakaarada loo yaqaan marka ay yaryar tahay.

waa la naqliyay ✓

1

cf: sagaaro

2

de: baby ~ young dikdik (antelope); [fig.] coward

3

lx: biiq

4

pd: (-a)

5

ps: n2a-m

6

key: biiq

waa la naqliyay ✓

(fal) meel daloosha ama bannaan wax ku juf. Fudhadii jiirka waan bikay. Dh: qufee, gufay, awd.

waa la naqliyay ✓

Xamayti

waa la naqliyay ✓

1

(n) a bitter, alkaline, brownish-yellow or greenish-yellow liquid that is secreted by the liver, stored in the gall bladder, and discharged into the small intestines and that aids in digestion, chiefly by dissolving fats.

2

dheecaanka xameetida

waa la naqliyay ✓

/bayl/ (n) xammeeti (dheecaanka beer-kutaasha ku jira)

waa la naqliyay ✓

s.f. - xameeti.

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhalashadiisa lagu farxay oo gabdho badan ka daba dhashay.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) qof wax hagaajiya oo qurxiya.

waa la naqliyay ✓

bile, n.f. - dheecaan qaraar oo beerku ku soo daayo marka cuntada dheef-shiidkeedu socdo oo wax ka tara dheef-shiidka.

waa la naqliyay ✓