badhi-badhi

(fal) barwaaqo iyo liibaan gaadhsii. Badhaadhi Allahayow maatida baradu ka xumataay. Dh: baraari, barwaaqee.

-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar inta dhabarka loo jiifsado oo cunug labada lugood la dul saaro, hoos iyo sare loogu qaado iyadoo lagu heesayo 'tukoow futada ka dhuuqeey' ama 'bidhibidhi bankii ololay, faayoy fundhaallo cadcad'. Dh: goroyoquuqo.

-da: (magac, dhedig, keli) hadalka aan toosnayn ee baydhbaydhka ah. Dh: dhataclayn.

-da: (magac, dhedig, keli) socod lugaha la kala fogeeyo oo ah sida ay u socdaan carruurta la qudaa. Waadhiwaadhida daa oo saani u soco. Dh: waadhwaadhsi.

waadhiwaadhi -da: (magac, dhedig, keli) xilli barwaaqo la yahay. Dh: bashbash, berisamaad.

-ga: (magac, lab, keli) geed dhulka seexda xiliga naqa ah oo aad geelu u jecelyahay Dh: maqalfur.

(fal) weelal badan oo ay wax ku jiraan, mid walba badh ka shub.

badhbadh: (ereyscodeed) lagu tusmeeyo sanqadha sindhada jilicdasan iyo neefta wahelisa oo soo noqnoqota. Dh: badhadhaq, baqbaq.

-ga: (magac, lab, keli) biirbiirsasho wixii xaq loo lahaa wax lagu darsado. Dh: korodhsi.

v. be happy, prosper

-ay / tay: (v) prosper (paroos per); flourish (faloorish); do well; be fortunate or successful

(fal) wax nafta farxad iyo raynrayn geliya hel; raaxo iyo barwaaqo guud iyo tu hoose ba ku jir. Dh: baraar, liibaan, barwaaqow.

de: be happy, prosper

lx: badhaadh

pd: (badhaadhay)

ps: v1=

key: badhaadh

magac loo baxsho wiilka dhashay isaga oo ay timihiisa ama yixdiisu yartahay. Dh: bidhiidh.

-ha: (magac, lab, keli) barwaaqo iyo liibaan. Badhaadhe iyo baahila'aan ku noolaw. Dh: baraare, guul, barwaaqo, farxad, ladnaan, raynrayn, sareedo, liibaan. Li: basanbaas, luufluuf, saxariir, saranseer.

badhaadhe -ha: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah khudaarta dheriga lagu daro oo ah budhuq dhulka hoostiisa ku samaysanta oo buurbuurn.

-ha: (magac, lab, keli) eeg badhaadhe.

(fal) wax qarsoonaa bildhaantiisa soo saar oo soo muuji. Borkii na abuurayoow baadidii noo bidhbidhi.

-ga: (magac, lab, keli) dad, xoolo ama wax kale oo si aan habaysnayn u fadhiya meelo isku dhowdhow.

(fal) kala hadal; si cabsiyi ku jirto u hantaatac. Dh: wataatac.

wadhaadhi -ga: (magac, lab, keli) hadal is dhec yaac ah oo uu ku hadaaqo qof cabsanaya ama argagaxsani. Wadhaadhiga jooji oo calool adkaw.

(fal) qof sumoobay ama bahali qaniintay dawo sii. Dh: balaladi, xaraari.

xadhaadhi: (fal) sumayn aan lagu dhiman ku samee.

-da: (magac, dhedig, keli) liibaan helid; farxad iyo raynrayn ku jirtid. Dad iyo duunyo ba badhaadhid Allow na gaadhsii. Dh: baraarid, lii, barwaaqoobid, rayrayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) liibaan gaadhsiin; barwaaqo iyo ladnaansho gaadhsiin. Badhaadhin ma helo ninkii caasiyee beenshay Nebigiiye. Dh: baraarin, barwaaqayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) barwaaqoobid oo liibaanid. Dh: badhaadhid.

-ha: (magac, lab, keli) cidda samaysa sanqadha 'badhbadh' ee soo celcelisa.

m.l.u la-mid: banii-aadan.

-da: (magac, dhedig, keli) kolba dhan u leexleexasho. Baydhbaydhid nimaan aqoon iyo waxaan ahay qummane toosoone.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg baydh- baydhid.

-ga: (magac, lab, keli) kolba dhan u leexleexin wax la wado.

f.g2 (-iyay, -isay) Wax khatar ka nabadgelin. la-mid: badbaadee.

f.g2 (-iyay, -isay) Wax khatar ka nabadgelin. m.f.dh, badbaadin. la-mid: badbaadee.

v. protect, safeguard, secure; support, look after, care for

-yey say: (v) save (seeyv); rescue, reclaim, redeem, deliver ~ nabadgeli. Ex: tallaakii furuqa wuxuu badbaadiyey naf badan; the smallpox vaccine has saved many lives

(fal) nabadgeli oo ha dilin ama cadaw iyo col ka barii oo magangeli. Badbaadi magantaada oo weligaa ilaali. Li: dil.

de: protect, safeguard, secure; support, look after, care for

lx: badbaadi

pd: (badbaadiyey)

ps: v2a=tr

key: badbaadi

m.f.dh eeg badbad.

-da: (magac, dhedig, keli) biirbiirid oo kolba sii badasho.

m.f.dh eeg badbadi.

-ta: (magac, dhedig, keli) ka ~ xad dhaafid oo intii la oggolaa dhaafin.

badbadin -ta: (magac, dhedig, keli) biirbiirin oo in badan ka dhigdhigid. Hooyo badbadinta cuntada waa lagu yaqaan.

(fal) biirbiirso oo in badan qaadqaado. Li: yaryarayso.

m.l Wax tiradooda aad u badantahay qiimahooduna yaryahay.

m.l Wax tiradooda aad u badantahay qiimahooduna yaryahay.

-ga: (magac, lab, keli) wax meel kasta yaalla oo uu iibkiisu aad u riqiisay ama xoog u jabay. Badhaysiga jaadka, miyaan mijin boobay! Dh: badhayso.

m. n., [abstract] (adj.): intention; frankness; purposely, on purpose

(fal) «u ~» ku talogal iyo ulakac wax u fal; si cad oo aan qarsoonayn wax u samee. Dh: bareer, ulakac, kas.

badheedh: magac loo baxsho wiil la filayo in uu noqdo mid dhiirran oo calool adag.

badheedh -ka: (magac, lab, keli) wixii si gabbasho la'aan ah loo sameeyo; wixii si aan qarsoonayn loo sameeyo. Dh: bareer, kas, ulakac. Li: gef, kama'.

a: bareer {N}

de: intention; frankness; [atr.] purposely, on purpose

lx: badheedh

pd: (-ka)

ps: n0-m-abs

key: badheedh

-ka: (magac, lab, keli) halka ay badhida iyo bowdadu iska galaan. Dh: badhijable.

m.dh (-do, m.dh) Haweeney, aan reer magaal ahayn, aan wax aqoonin.

f. n. crude uncultivated woman; country bumpkin, rustic woman

-da: (n) a woman regarded as crude or a rural woman; rustic (ras tik)

-da: (magac, dhedig, keli) qof dhedig oo aan ilbax ahayn. Dh: badawad.

bw: Arabic

de: crude uncultivated woman; country bumpkin, rustic woman

lx: badwiyad

pd: (-da)

ps: n1-f

key: badwiyad

(fal) kala fidi oo wax balaadhan ka dhig. Gogosha balaadhi. Dh: ballaadhi, fidi.

m.l.kh (-iyo, m.dh) la-mid: danfadhi.

-da: (magac, dhedig, keli) dhexidh kuraygu ku xidhaan oo ka samaysan xadhko maydhax ka soohan iyo dun midabbo kala duwan leh, qalimo iyo udba'udbayn leh oo aad u qurux badan. Baraadhi labagalley ah ayuu xidhan-yahay. Dh: baraandhi.

-da: (magac, dhedig, keli) geed la beerto oo dhala midho aad u kulkulul oo cuntada lagu darsado kolka la ridqana noqda budo cas oo kulul. Baribari ninkii beertay gubtaa. Dh: barbari.

(Bashbash-ka)

Barwaaqo.

m.dh Barwaaqo badan.

m.dh Barwaaqo badan.

m. n. prosperity, abundance

(n) prosperity (poros peeriti) ~ barwaaqo

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg barwaaqo.

bashbash -ta: (magac, dhedig, keli) fulaynimo iyo jileec muujin ama hadal baraqnugeylnimo iyo walaac leh.

de: prosperity, abundance

lx: bashbash

pd: (-ka)

ps: n0-m

syn: barwaaqo

key: bashbash

-ta: (magac, dhedig, keli) iftiin yar oo si dhakhso badan marna daarmaya marna demaya. Garabildhaanka bidhbidha hayaa ilaa waaga berigiisa. Dh: biligbilig, birbir, bigbig.

-ka: (magac, lab, keli) qof timo bidhiidh ah leh. Cali waa bidhiidh.

bidhiidh -ka: (magac, lab, keli) salaanta wejiga: wejiga badhtankiisa. Ninka tukada bidhiidhka ayaa madoobaada. Dh: biriir.

m.dh (-iyaal, m.l/dh) Shimbir kashifta dugaagga oo ugaarsatadu neceb tahay.

budhbudh!: (ereycodeed) lagu tusmeeyo meel ka soo bixbixitaanka sida qiiqa, abur, boodh iyo waxii la mid ah. Qiiqa budhbudha haya buulkuu ka soo baxayaa.

f.g 2 (-iyay, -isay) Haweeney dhibaad siin. la-mid: dhibaadsii.

v. give a gift to (one's sister, daughter) after she gets married

(fal) gabadh xoolo sii oo u diiq. Walaashaa wey timide dhibaadi.

a: dhibaadsii

de: give a gift to (one's sister, daughter) after she gets married

lx: dhibaadi

pd: (dhibaadiyey)

ps: v2a=tr

key: dhibaadi

(Dhibaaji-ga)

Dhibaad; xayl.

m.l la-mid: dhibaad.

m. n. menstruation

-ga: (magac, lab, keli) eeg dhibaad.

de: menstruation

lx: dhibaaji

pd: (-ga)

ps: n2a-m

key: dhibaaji

-ka: (magac, lab, keli) khad maanka laga yaqaan oo dunida aan ku noollahay u qaybiya koonfur iyo woqooyi. Dh: badhaale, dhulbadhe.

(fal) meel dhulka ah, qod oo haddana qod.

fadhfadh: fadhfadh! (ereycodeed) lagu tusmeeyo shangadha uu bixiyo dherigu kolka wax lagu karinayo gaar ahaan shuurada iyo wixii la mid ah. Dh: kadhkadh.

-a: (magac, dhedig, keli) hadhuudhka marka midxinka aan loogu ridqin oo yara buurbuur leeyahay. Dh: jimidh. Li: budo.

(ereycodeed) tusmeeya gaadhi waddo raf ah maraya ama wax la kala gooyay, hal mar shanqadha ka yeedha. Dh: dhacdhac, dhararac.

(fal) aad u kibir. Waad dheregte madhmadh ha is odhan.

madhmadh -ka: (magac, lab, keli) isqaadqaad iyo kibir xaddhaaf ah. Kibir iyo madhmadh ayaad dadka ku doonatay. Dh: kibir.

madhmadh -ka: (magac, lab, keli) mataatakh iyo qudhun maqaarka ku dhaca. Ani makaankay waa miscirir, iyo maqaar nirigoo madhmadhay, ee mayaayada soo madaw, way ninkii meelloow ka roor. Dh: qudhun.

-ka: (magac, lab, keli) eeg maddeebad.

[adjective] bitter (taste)

amer.

-ka: (n) bitter (bit'ar); sour (saawer) taste ~ qaraar, kharaar

qadhaadh -ka: (n) 1. resolution (reza-lu-shin); decision (di-zi-shin). 2. decree (dik-rii); order (oor-dher) ~ qaraar; go'aan

(tilmaame) macaanayn oo dhadhan naftu diiddo leh. Dogonkii arladan noogu yimid dacar qadhaadh leefye. Li: macaan.

qadhaadh -ka: (magac, lab, keli) dhadhan aan macaanayn oo sida dacarta ah. Waxan ahay qa dhaadh iyo macaan meel ku wada yaalle. Dh: khadhaadh, qaraar, mur. Li: macaan.

a: qaraar {N}

de: bitter (taste)

lx: qadhaadh

pd: (qadhaadhaa)

ps: adj-m

key: qadhaadh

(fal) sonkor iyo wax la mid ah, in yar oo far iyo suul ah cid kale sii. li qadhiidh sonkorta.

qadhiidh -ka: (magac, lab, keli) sonkor aan badnayn oo kolka jaadka la cunayo lagu qayilo. Rubuc qadhiidh ah soo iibso. Dh: qariir.

(fal) dhaxan ama xanuun la gariir. Qadhqadh oo ilkaha isla dhac haddaad bustaha huwan weydo. Dh: gariir, dhaxmoo.

qadhqadh -a: (magac, dhedig, keli) codka awrtu kolka la rarayo ay ku qayliyaan. Awrkii qadhqadh ayuu leeyahay Dh: cabaad.

qadhqadh-ka: (magac, lab, keli) xanuun gariir iyo dubaaxin ah oo inta badan ku dhaca Afka, gacmaha iyo lugaha. Qadhqadhtida lama daweeyo.

(ereycodeed) lagu tusmeeyo codka shuuradu marka ay karsamayso. Wadhwadha shuurada dhegayso. Dh: takhtakh.

wadhwadh-a: (magac, lab, keli) hadal aan murtid lahayn la iska qaylqaylyo.

(fal) cunto ama caleen iyo wixii la mid ah ku sumaw. Dh: xadhaadh.

xadhaadh: (tilmaame) wax aan macaanayn ah.

xadhaadh -ka: (magac, lab, keli) dhadhan aan macaanayn sida ka dacarta iyo dawooyinka badhkood ay leeyihiin. Dh: kharaar, khadhaadh, xaraar, qadhaadh, qaraar

xadhaadh -ka: (magac, lab, keli) sumow lagu sumoobo caleen midho ama wax kale oo la cuno. Dh: sumow

(ereycodeed) tusmeeya shanqadha uu sameeyo wax jelicsan oo meel ka soo baxaya neefi na la socoto. Dh: badhbadh.

-badheedhaha: (n) purpose (peer pes) ~ baraare. Ex: badheedhahaaga cadayso; make clear your purpose. -Syn: intention, intent, goal, end, aim, object

-ha: (magac, lab, keli) hadal ama qoraal si cad loo dhiibto; hadal ama qoraal si gabbasho la'aan ah loo dhiibto. Dh: ra'yi, dood. Li: habrasho.

(fal) cid kale oo meel sare higsanaysa, taageero u fidi adoo gadaal ka riixaya.

badhitaal -ka: (magac, lab, keli) cid kale oo meel sare higsanaysa, taageero u fidin oo gadaal ka riixid. Dh: badhikintaal.

-ka: (magac, lab, keli) eeg badhid.

(fal) cid kale badhikintaal oo taageer. Dh: badhikintaal.

badhitaar -ka: (magac, lab, keli) cid kale badhikintaalid oo taageerid. Dh: badhikintaal.

m.l (-ayaal, m.l/dh) Qof shaqo hoosaadka xafiiska qabta; adeege.

-ha: (magac, lab, keli) qof cid kale u adeega; qof xafiisyada waraaqaha u kala qaada. Badhiwalihiina berri bashqadaha iigu soo dhiib. Dh: kaaliye, gacanyare.

(tilmaame) deegaan barwaaqo ah. Buurta Dhay waa baldhiidh. Dh: cosob. Li: abaar.

baldhiidh: (tilmaame) wax aad u badan oo si fudud lagu heli karo. Caanihii way jabeen oo waa baldhiidh. Dh: ceeryoon, ceegaag. Li: naadir.

v. widen, broaden

yey / say: (v) expand (ikispaandh); widen (waaydhen); make wide ballaari