bacayn

(tilmaame) wax la baceeyay ah; wax bac ku jira ah. Alaabtu way bacaysan tahay.

bacaysan: (tilmaame) cid sas ama cabsi qabta ah; noqday qof haad ka carar ah.

m.f.dh eeg baahee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof sabool ah ama gacan madhan, gargaar u soo ururin. Dh: qaadhaamid, jiscin.

-ta: (magac, dhedig, keli) baar ka dhigid; ka dhigidda wax sare oo wacan.

-ta: (magac, dhedig, keli) samaynta sanqarta 'bab' oo tilmaamaysa wax xoog iyo dhakhso wax kale loogu dhuftay, iskana soo daba noqday. Ma ul buu derbiga la dhacayaa, bablayntu waa maxay?

m.f.dh eeg ballee. la-mid: ballaysimo, ballaysin, billayn, billaysimo.

-ta: (magac, dhedig, keli) cunug afartanbaxay gardaadin; tunka ku qaad oo la warwareegid. Ballaynta cunugga Buraale bootin dheere u daaya. ballays -ka: (magac, lab, keli) cunug afartanbaxay gardaadistii; tunka ku qaadis oo la warwareegis. Ballayska cunugga berri baan ka dhigay.

-ta: (magac, dhedig, keli) hees balwo ah ku luqayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) bambo qaraxda la dhicid.

bambayn -ta: (magac, dhedig, keli) kubbad iyo wax la mid ah hawo ama naqas ka buuxin adiga oo adeegsanaya bam. Bambaynta badan ka jooji kubbada yaanay qarxine.

(Bannayn-ta)

Waxa ku gudban ka wareejin; bannaan ka dhigid; furid; jideyn; sharciyayn.

m.f.dh eeg bannee. la-mid: bannaanayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel furid oo wax ku awdan ka qaadid. Kol hadduu dhulku gabaw yahay maxaad bannaynta daaqadda ku fali? Dh: furid, fasixid. Li: xidhid, awdid, oodid.

bannayn-ta: (magac, dhedig, keli) meel, geedo iyo dhirba ka gurid. Dh: bannaanayn.

bannayn-ta: (magac, dhedig, keli) qaanuun ahaan wax bannaan ka dhigid oo sharciyayn.

bannayn -ta: (magac, dhedig, keli) weel wax ku jireen madhin oo faaruqin.

bannayn -ta: (magac, dhedig, keli) (u ~) wax lagugu soo ganay ama tuuray u bannayntii.

m.f.dh eeg barjee.

-ta: (magac, dhedig, keli) cunitaan qaadka; barjo cunid. Dh: qayilaad.

(Baslayn-ta)

Si basle ah, baadi ama wax kale, u raadin.

m.f.dh eeg baslee. la-mid: basle (3).

-ta: (magac, dhedig, keli) nooc orodka ka mid ah oo gucle u eg oo si qaabxun wax loo raadgoobo.

f.mg4 (-ynaa, -ynayd) Neef, wax la dacayey ahaansho. la-mid: dacayeysan.

(tilmaame) mid dacayda ama gafuurka ka xidhan.

-ta: (n) the act of charging, suing or complaining ~ eedayn

-ta: (magac, dhedig, keli) ashtako labo dhinac is dacweeyaan.

(Faclayn-ta)

(xoolaha yaryar) orod facle ah, ordid; durdurin; boodboodid; cayaarid, rabbaasid.

m.f.dh eeg faclee. la-mid: facle (2).

-ta: (magac, dhedig, keli) orod facle ah oo ay xoolaha yaryari ordaan, samayn. Dh: durdurin, boodboodid, ordid, ciyaarid, rabbaasid.

-ta: (magac, dhedig, keli) neef irmaan gaaxqab ku lisid. Ibadayn baan ku lisay qaalinta.

(Jarcayn-ta)

1. Qarqaryo darteed ama xanuun la gariirid, jarayn, burunjiyeyn.

2. (ari) cadho ka dhayid.

m.f.dh eeg jarcee.

-ta: (n) shiver (shivar) ~ gargariir ~ jarayn

-ta: (magac, dhedig, keli) adhi cadho ka dhayid.

jarcayn -ta: (magac, dhedig, keli) harag cadceedda u dhigid oo jilcin.

(Macnayn-ta)

Macne u yeelid; fasirid.

m.f.dh eeg macnee. la-mid: macnays, micnayn, micnays.

-ta: (magac, dhedig, keli) sharraxid oo waxa looga jeedo cid aan garanayn u fasirid. Erey la wada fahmayaayi macnayn uma baahna Dh: laqmayn, fasirid, macnays.

(Sancayn-ta)

Si sanco ah, wax u qabasho, u farsamayn.

m.f.dh eeg sancee. la-mid: sancays.

-ta: (n) processing, fabrication, manufacture, production (poro dhak shiri) ~ farsamayn

-ta: (magac, dhedig, keli) si farsami ah, wax u qabasho: hagaajinta wax waxyeello soo gaartay: Dh: farsamaynta.

m.f.dh eeg shacee. la-mid: shacays.

(Tabcayn-ta)

Tabco ku qabasho; qonfid.

m.f.dh eeg tabcee.

-ta: (magac, dhedig, keli) tabco ku qabasho, sudhid, legdinta wiilasha oo uu lugta lugta kale kaga maro. Wiilku wax tabcayn ogaa.

-ta: (magac, dhedig, keli) lugta lugtu ugu marid oo la legdamid. Dh: tabcayn.

f.mg4 (-ynaa, -ynayd) Guri wax yacay la dhigay ahaansho.

(tilmaame) yacay lagu deyray ah.

yacayan: (tilmaame) awdan. Irriddu way yacayan tahay.

(Baan-ta)

Cunno waxtar iyo uraad leh oo lagu dheefiyo dadka buka ama dhaawaca ah.

baan¹: m.l (-nan, m.l) Koox ciidamada ka tirsan oo tunta muusikada gaardiska.

baan²: m.dh Cunno nafaqo leh oo lagu dheefiyo qof buka ama dhaawac ah.

baan³: f.mg1 (-nay, -ntay) Hadal dhaar, faan iyo handadaad isugu jira dhihid.

m.dh Cunno nafaqo leh oo lagu dheefiyo qof buka ama dhaawac ah.

vl. pron. I,

baan vl. pron. we [excl.],

baan neg. not,

baan [feminine] n., [collective] (adj.): nutritious food; invalid's diet; convalescent

baan m. n. band, orchestra

baan v. make a speech, eulogize

-ta: (n) recuperation (ri kuu pareey shin); healing over; restoration to health

baan2 -ka: (n) bank (baangk)~bangi. Ex: baankaan u socdaa; I am going to the bank baan3: (pronoun I with an action verb) Ex: Cali baan arkay; I saw Ali

(fal) la garran qof ama dad gar iyo dacwadi idin ka dhaxayso. Si wanaagsan u baan oo ha caytamin. Dh: garran, dacwi.

baan: (fal) baaq oo u yeedh. Soomaali khayr baan ugu baanayaa.

baan: (fal) caddee oo qeex. Eray kalana waw noqonayaa unug yar baan baanay

baan: (fal) hadal gooddi, faan iyo dhaar isugu jira dheh.

baan: (qurub) falkaabe ah oo ka kooban 'baa' iyo 'aan' oo la isku daray. Cali baan arkay. Buux baan bariidiyey. Dh: ayaan.

baan -ka: (magac, lab, keli) hey'ad lacagta maamusha, kaydisa oo ilaalisa. Dh: bangi.

baan -ta: (magac, dhedig, keli) laba duul ama laba qof oo ay dacwad dhextaallo doodda dhexmarta. Arrinta bir ha ku galinee, baan ku gala. Dh: baane.

baan -ta: (magac, dhedig, keli) dheefta dheeraadka ah ee la siiyo qofku markuu cawarmo ama jabo ama taag darreeyo la siiyo. Dh: nafaqayn, buullayn, baanasho.

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

pr. n., loc. Baay [region in south west Somalia.]

de: Baay [region in south west Somalia] in Upper Jubba area

lx: Baay

ps: n0-loc

key: Baay

(Cayn-ka)

1. Magaca xarafka saddexaad oo Alifka Soomaalida; (c).

2. Jaad; nooc: namuun.

3. Xarig awrta raran bogga lagaga xiro.

cayn¹: m.l (-yman, m.l) 1. Xarig isaga gudbo labada dhinac, oo rarka ku adkeeya gaadiidka nafleyda ah. 2. Magac carbeed xarafka 'c'.

cayn²: m.dh 1. Nooc; jaad. 2. Si, hab, qaab. 3. Keyn, dhul jiq ah oo dhir badan. la-mid: caynad.

cayn³: m.dh (naxwe) Dir naxweed ku shaqa leh in ay kala saarto labka iyo dheddigga ee magacyada, magacuyaallada iyo qaabka falalka (tus.: inantu way seexatay). Ereyada weertan cayn dheddigeed ayey wada muujiyeen: magaca, magacuyaalka iyo falkuba.

cayn¹: m.l (-yman, m.l) 1. Xarig isaga gudbo labada dhinac, oo rarka ku adkeeya gaadiidka nafleyda ah. 2. Magac carbeed xarafka 'c'.

cayn²: m.dh 1. Nooc; jaad. 2. Si, hab, qaab. 3. Keyn, dhul jiq ah oo dhir badan. la-mid: caynad.

cayn³: m.dh (naxwe) Dir naxweed ku shaqa leh in ay kala saarto labka iyo dheddigga ee magacyada, magacuyaallada iyo qaabka falalka (Tusaale: inantu way seexatay). Ereyada weertan cayn dheddigeed ayey wada muujiyeen: magaca, magacuyaalka iyo falkuba.

f. n./m: type, kind, sort; manner, way, mode

cayn m. n. strong cord, rope, girth-strap for camel; fan belt

cayn m. n. C [letter of the Arabic & Somali alphabet.]

Cissus quadrangularis 01, Sarcostemma andongense 01

(Ain) C Cissus quadrangularis L. Vitaceae.

-ka: (n) the central rope that holds together the load of a pack animal, especially the camel

cayn -ka / ta: (n) kind (kaayndh)', type (taayp) ~ nooc, jaad, caynad.

Tipo

Type

-ka: (magac, lab, keli) xadhig awrka lagu raro oo sakaarka iyo xundhurta inta u dhaxaysa mara oo kabaallada ku xidhma.

cayn -ka: (magac, lab, keli) xaraf ka mid ah Alifba'da Soomaaliga iyo Carabiga.

cayn -ka: (magac, lab, keli) waxyaabo kala duwan mid ka mid ah. Dhar laba cayn kala ah ayuu keenay Dh: jaad, nooc, caynad.

cayn-ta: (magac, dhedig, keli) aqal yar oo buulah. Dh: cooshad.

cayn-ta: (magac, dhedig, keli) asalka iyo isirka uu wax ka soo jeedo. abnaq, isir.

cayn -ta: (magac, dhedig, keli) meel geedo daban leh. Dh: kayn, ay.

Wixii gacanqabsi yar leh ee wax lagu dhuujiyo. Girgirbixiyuhu wuxuu leeyahay labo cayn ee isku giijya labada miisaan iyo ilkaha dhex gala.

(Afayn-ta)

Bir iyo wixii kaloo wax lagu gooyo, af u yeelid; soofayn; lisid; sibid; loolin

m.f.dh eeg afee. la-mid: afays.

-ta: (n) sharpening (sharpening)-, honing (hooning) ~ soofayn

-ta: (magac, dhedig, keli) bir af ay wax ku goyso ama turqa soofayn oo af u eyelid. Mindidan saawirta ahi afayn bay u baahantahay. Dh: soofayn, lisitaan, lisid, loollin.

v., pl., simple past tense: we were

ahayn v., neg., simple past tense: was ~ were not

ahayn: (v) we were

ahayn: (v) [ with negative ma; not] was or were not.... Ex: aniga ma ahayn; that was not me

-ta: (magac, dhedig, keli) biyo nadiif ah ajo ka dhigid; biyo jooga wasakhayn. Dh: ajays.

m.dh (kiimika) Iskudhisyo orgaanig ah oo sameysma marka hal ama in ka badan oo atamyada haydarojiin ee amooniyada lagu beddelo koox orgaanig ah.

m.dh (kiim.) Iskudhisyo orgaanig ah oo sameysma marka hal ama in ka badan oo atamyada haydarojiin ee amooniyada lagu beddelo koox orgaanig ah.

1. Ba' qaba; si xun ku sugan; aad u xanuunsan.

2. Gardaran.

f.mg4 (-'naa, -'nayd) 1. Wax aad u dhibaato badan ahaansho (abaar, colaad iyo wixi lamida). 2. Wax gardaran ahaansho. 3. Ku b.: wax, wax aad uga hela ahaansho. Tusaale: “Warfaa sigaarkuu ku ba'anyahay”. 4. Ku b.: wax, wax aad u yaqaan ahaansho. Tusaale: “Jaamac xisaabtuu ku ba'anyahay”.

f.mg4 (-'naa, -'nayd) 1. Wax aad u dhibaato badan ahaansho (abaar, colaad iyo wixi lamida). 2. Wax gardaran ahaansho. 3. Ku b.: wax, wax aad uga hela ahaansho. Tusaale: Warfaa sigaarkuu ku ba'anyahay. 4. Ku b.: wax, wax aad u yaqaan ahaansho. Tusaale: Jaamac xisaabtuu ku ba'anyahay. m.f.dh, ba'naan.

-ba'naa / ba'nayd: (n) bad condition; unsound or disordered ~ daran

-ta: (magac, dhedigi keli) mid ka mid ah labada goor ee faalka la dhigo: Ba'anta kolka la dhigayo, 'war xun sheeg' baa la yidhaa.

ba'an -ta: (magac, dhedig, keli) hilib ama cunto dheef, dux, waxtar iyo nafaqo leh oo loo sameeyo qof nabar soo gaadhay jidhkiisa si loo soo kabo. Dh: buullo, xannaano.

ba'an: (tilmaame) xun oo aan fiicnayn. Ninkii garramayay hadal ba'an ma odhan. Dh: qaldan, xun. Li: fiican.

ba'an: (tilmaame) dhib badan; belo badan; loo taag waayey. Dh: daran.

ba'an: (tilmaame) aad u buka oo sankaraad ah. Odaygii wuu ba'an yahay. Li: ladan.

de: ruined, spoiled, in a bad situation, in bad shape; wrong, mistaken

lx: ba'an

pd: (ba'naa)

ps: adj-der

key: ba'an

erey naxdin darteed dadka, gaar ahaanna dumarka markii ba ka soo booda. Alla, ba'ay oo buulkii gubay. Dh: hoogay.

-da: (magac, dhedig, keli) erey ixtiraam ku dheehanyahay oo hablaha loogu yeedho. Baaye macaaneey bustahaa isii. Dh: walaal, abbaayo, huunno, aaddo, abbaaye, gacalliso.