baallays

-ka: (n) a person affected with paralysis; paralytic (para litik)

de: I was (in a place) {N}

lx: aallay

ps: v4c-1sg-ind-past

key: aallay

(fal) cid kale la kulan. Inaan khayr balleeyaan, baqalka kuugu soo direy.

ballay: (fal) canug afartanbaxay gardaadi; ilmo yar tunka ku qaad oo la warwareeg, iyada oo la rajaynayo in uu intaada wanaagsan yeesho. Ballay wiilka oo la boodbood. Dh: ballee.

ballay -ga: (magac, lab, keli) meel godan oo biyo fadhiistaan. Waa meel biyaha laga cabbo ama xoolaha loo aroorsho. Lo'da ballayga u aroori. Dh: war, har, gal, dhijaan, balli, galsho, jidhaan.

m.l Cayayaan yar, diqsiga u eg, kase weyn oo xoolaha qaniina geeluna ku dhukaamo. la-mid: baal¹ (4), baalcad² (2).

m.l Cayayaan yar, diqsiga u eg, kase weyn oo xoolaha qaniina geeluna ku dhukaamo. la-mid: baal¹: (4) , baalcad.

m.dh Ciyaar dhaqameed jaan iyo jiibinba leh oo dadka isku maaweeliyo (degaanka Ceergaabo).

m.dh Ciyaar dhaqameed jaan iyo jiibinba leh oo dadka isku maaweeliyo (degaanka Ceergaabo).

-da: (magacwadareed) wixii baad ku duula oo dhan. Baalleyda duushaan, la dalxiisi doonaa. Dh: baadley.

baalley -da: (magac, dhedig, keli) ciyaardhaqameed caan ku ah gobolka Ceerigaabo iyo inta u dhow oo jiib iyo jaanba leh oo la isku maaweeliyo.

m.l (-syo, m.dh) Nooc ka mid ah noocyada ashuumada waaweyn.

m.f.dh eeg ballee. la-mid: ballaysimo, ballaysin, billayn, billaysimo.

-ta: (magac, dhedig, keli) cunug afartanbaxay gardaadin; tunka ku qaad oo la warwareegid. Ballaynta cunugga Buraale bootin dheere u daaya. ballays -ka: (magac, lab, keli) cunug afartanbaxay gardaadistii; tunka ku qaadis oo la warwareegis. Ballayska cunugga berri baan ka dhigay.

-ka: (magac, lab, keli) baslayn u dhaqaaqid.

-ka: (magac, dhedig, keli) eeg callayn.

name-f shade; she who shades or provides cover-as from the sun

(fal) arrin ama xaajo iyo wixii la mid ah falanqay oo faaqid; arrin wax ka sheeg.

-ka: (magac, lab, keli) cid kale, gaal ka yeelid.

gaalays-ta: (magac, dhedig, keli) middi weyn oo af badan. Cali gaallays buu soo tuntay.

m.l la-mid: hallayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hallayn. hallaysan: (tilmaame) wax xumaaday oo cillaysan ama kharriban.

-ka: (magac, lab, keli) geed geedaha ku marma oo xooluhu cunaan. Daaraddayada laalays baa ka baxay.

v., pl., -ind, simple past tense: we were (in a place)

de: we were (in a place) {N}

lx: naallay

ps: v4c-1pl-ind-past

key: naallay

(fal) dhalanrog oo siday ahayd si ka duwan ka dhig. Wax walba qaallay ha is odhan Dh: sarguuri; salguuri.

qaallay: (fal) qalalaase iyo buuq geli. Meesha qaal- lay si laguu ogaado Dh: qalalaasay.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg gallayn.

-ka: (magac, lab, keli) saalo dhigis xoolaad. Geel ban jooga oo yamaarug daaqay, saalays badanaa.

saalays -ka: (magac, lab, keli) eeg saalayn.

v., -ind, simple past tense: it [fem.] was (situated) there

de: it [fem] was (situated) there

initial: t

lx: taallay

ps: v4c-3f-ind-past

key: taallay

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xalayn.

v.-ind, simple past tense: it [masc.] was (situated) there

de: it [masc] was (situated) there

initial: y

lx: yaallay

ps: v4c-3m-ind-past

key: yaallay

-ka: (magac, lab, keli) abaar aad u daran oo aafo ah. Waxaa arligii beddelay, abaar iyo aafo kulul, abaalays baa ka dhacay.

-da: (n) birds that can fly ~ haad

-ka: (magac, lab, keli) eeg baashayn.

(Faallayn-ta)

Arrin faallo ka bixin; wax ka sheegid.

m.f.dh eeg faallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) falanqayn iyo faaqidaad dhinac walba leh; arrin faallo ka bixin iyo wax ka sheegid. Dh: faaqidaad, falanqayn, gorfayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhalan rogid oo siday ahayd si ka duwan ka dhigid. Dh: salguurin.

qaallayn-ta: (magac, dhedig, keli) qalalaase gelin arbushid. Dh: qalalaasayn, qaallays.

-ka: (magac, lab, keli) shallayn.

(Taallayn-ta)

Taallo ka dhigid.

m.f.dh eeg taallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhismo taallo ah, meel ka dhisid.

-ta: (magac, dhedig, keli) dan ka galid oo wax ka qabashadeeda xil iska saarid. Dh: xaalays.

-ka: (magac, lab, keli) eeg humballayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hangallayn.

(tilmaame) wax salguursan. Arrin qaallaysan qaadi ma furdaansho. Dh: salguursan.

qaallaysan: (tilmaame) mid arbushan. Annagoo qaallaysan ayuu na soo maray guddoomiyuhu.

(Abaalhayn-ta)

Samaan laysu falay, mahad iyo xusuus wanaagsan u hayn.

m.f.dh eeg abaalhay.

vl. n., [compound] gratitude for a favor, indebtedness

-ta: (magac, dhedig, keli) xasuus iyo wanaag oo loo hayo cid horay samafal u geysatay. Abaalhayntu waa dhaqan wanaagsan.

de: gratitude for a favor, indebtedness

lx: abaalhayn

pd: (-ta)

ps: vn2-f-cmp

key: abaalhayn

m.dh (-ddo, m.l) Nooc warmaha yaryar ka mid ah oo aan caarad dhuuban lahayn, lehna af ballaaran iyo tiir weyn.

-da: (magac, dhedig, keli) walax bir ah oo hub ahaan loo isticmaalo. Bir la afeeyay oo uu soofuhu labada dhinac caddeeyay ama hillaacaysa. Dh: abley, toorri, toorrey.

m.l 1. Dhar ay askartu kubabka ku duuban jirtay. 2. la-mid: baandhayn.

-ka: (magac, lab, keli) baandhayn ku samayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) hadal la islaha xumayn; cid kale aflegaadayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) suuq bannaan ah wax ku iibin. Hooyaday bacadlayn bay shaqada ka soo billawday. Dh: wadhataysad.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax samayntiisa laga maagayo oo dadka hortii la falo si inta kale ay ugu dhiirrato. Dh: balaalaxayn, biimayn. balaambal -ka: (magac, lab, keli) carcaraaf iyo saxaariir dhib badan. Dh: balanbal, balambal.

m.f.dh eeg balaslee.

-ta: (magac, dhedig, keli) orod kadlayn ah oo joogsi la'aan ah socosho. Nin balaayo waddo balaslayn ma daayo.

(tilmaame) mid la balleeyey oo la gardaadiyey. Dh: gardaadsan.

m.l la-mid: ballayn.

-ka: (magac, lab, keli) cunug afartanbaxay gardaadin oo tunka ku qaadid. Ballaynta cunugga Buraale bootin dheere u daaya.

ballaysin -ka: (magac, lab, keli) bannaanka aqalka hortiisa oo ood ama dhagax lagu soo wareejiyo; aqalka hortiisa oo si fiican loo goglo ama loo kashkaasho. Ballaysinka noo hagaaji oo gogol. Dh: ardaa, daarad.

ballaysin -ka: (magac, lab, keli) hasha dharaska badan leh halka loogu faadhumeeyo ee lagu liso. Ballaysinka gee toojada.

ballaysin -ka: (magac, lab, keli) wax kula kowsada dabadeedna kula xidhiidha oo aan kaa hadhin. Ballaysin bir ka adag.

-ta: (magac, dhedig, keli) barafle noqosho; baraf gadid. Baraflaynta dad badan baa ka faa'iiday.

m.f.dh eeg fadallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xoog u ordid oo fadallo kicin.

-ka: (magac, lab, keli) eeg habaqlayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hadalhayn.

m.l la-mid: kaalmaysasho.

-ga: (magac, lab, keli) kaalmaysasho; gargaarsasho; taageersasho

f.g3 (-stay, -satay) Wax kaalmo ka dhigasho.

f.g3 (-stay, -satay) Wax kaalmo ka dhigasho. m.f.dh, kaalmaysasho.

v.auto: get someone to help oneself; make use of someone ~ something

-kaalmaystay I kaalmaysatay: (v) use the help [assistance]; exploit (ekis-palooyt)-, capitalize (kapitalaayz) ~ kaasho, gargaarso

(fal) taakulayso; taageerso; gargaarso.

de: get s.o. to help oneself; make use of s.o.~ s.t.

lx: kaalmayso

pd: (kaalmaystay)

ps: v3b=auto

key: kaalmayso

-ka: (magac, lab, keli) qof makasta iyo maatida ka xaanqaata oo laaya xeer ahaanna dadkaasi waa birimagaydo. Maati lays waa magacii ba'. Dh: uurdoox. Li: maatikoris

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg magaalayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg nacamlayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg qaaliyayn qaaliyaysan: (tilmaame) wax qaali ah oo qiimihiisa caadiga ah in ka badan la siinayo ah. Badeecad qaaliyaysan ayaa suuga taalla. Dh: qaaligaraysan.

-ka: (magac, lab, keli) sabaalayn; sasabid.

-ka: (magac, lab, keli) sagaal ka dhigis.

-ka: (magac, lab, keli) eeg taakulayn.

m.l la-mid: tabaalayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg tabaalayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg walaalayn.

m.l la-mid: xalaalayn.