abqaal — Macnaha & Turjumaada

1

(fal) eeg abaqaal.

2

abqaal: (fal) xoolaha wad adiga oo daajinaya.

waa la naqliyay ✓

1

(Abaqaal-ka)

2

(geed, dad) meel laga rujiyo oo meel kale lagu abuuro; meel kale lagu koriyo: tallaal.

waa la naqliyay ✓

1

abaqaal¹: m.l Tallaalidda laan geed laga soo gooyay lagu tallaalo geed kale. la-mid: abqaalid.

2

abaqaal²: f.g1 (-aalay, -aashay) Laan geed laga soo gooyey geed ku tallaalid.

waa la naqliyay ✓

m.l Tallaalidda laan geed laga soo gooyay lagu tallaalo geed kale. la-mid: abqaalid.

waa la naqliyay ✓

1

v. transplant, resettle

2

abaqaal: vl. n. transplanting, resettlement

waa la naqliyay ✓

1

(fal) geed meel hore loogu beeray, ka jar oo meel kale ku abuur. Beertiina ku abaqaal geedahan khudradda ah.

2

abaqaal -ka: (magac, lab, keli) geed meel lagu beeray, meel kale ku joojin.

waa la naqliyay ✓

1

(Abaal-ka)

2

Samafal laysu galay, xusuusta wanaagsan iyo mahadda laysaga hayo; lib; gallad.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) 1. Samo cid loo galo. Tusaale: “Cali, abaal buu ii galay”. 2. Xasuusta wanaagsan ee la isaga hayo samo la isu galay. Tusaale: “Xasan, abaal baan u hayaa”.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) 1. Samo cid loo galo. Tusaale Cali, abaal buu ii galay. 2. Xasuusta wanaagsan ee la isaga hayo samo la isu galay. Tusaale Xasan, abaal baan u hayaa.

waa la naqliyay ✓

m. n. favor, reward, gratitude; just deserts

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. favor (feyver); a gracious or friendly act that is freely granted ~ asxaan. Ex: abaal ma ii gali kartaa? can you do me afavor? 2. merit (meerit); worth (woorth) ~ mudnaan. Ex: abaalkiisa marsii! give him what he deserves!

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) wanaag iyo samafal ay cidi kuu gasho; xusuusta wanaagsan iyo mahadda la isugu hayo. Abaal dad galaa badan, dad gudaase yar.

waa la naqliyay ✓

1

de: favor, reward, gratitude; just deserts

2

lx: abaal

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

xe: He got his just deserts.

6

xv: Abaalkiisu helay.

7

key: abaal

waa la naqliyay ✓

m. n. clan name

waa la naqliyay ✓

name-m camel's descent, lit: he who his ancestor owns many camels

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil ka dhashay reer geel leh ama dhalashadiisii ku soo beegantay in uu reerku geel badan yeesho.

waa la naqliyay ✓

1

cf: Hawiye

2

de: clan name

3

lx: Abgaal

4

pd: (-ka)

5

ps: n0-m

6

key: Abgaal

waa la naqliyay ✓

name-m lineage helper

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhashay iyada oo uu tolkii ragyari la ciillan yahay ama wiil loo baryayo in uu noqdo abgargaare dadka u gurmada oo caawiya.

waa la naqliyay ✓

m.l (-do, m.l) (baayoloji) Ka rujinta geedka laga rujiyo meel ee la geeyo meel kale. Tusaale: “Ka saaridda geed dheri lagu beeray ee loo wareejiyo dhulka”.

waa la naqliyay ✓

m.l (-do, m.l) (baay.) Ka rujinta geedka laga rujiyo meel ee la geeyo meel kale. Tusaale: Ka saaridda geed dheri lagu beeray ee loo wareejiyo dhulka.

waa la naqliyay ✓

(fal) geed meel ka biqlay, meel kale u rar oo ku jooji.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg abaqaal². la-mid: abqaal¹.

waa la naqliyay ✓

greffer, v. - abqaalad (beerta ama dhir).

waa la naqliyay ✓

repiquer, v. - abqaalid (beerta ama dhir)

waa la naqliyay ✓

replanter, v. - afayn; scofayn; abqaalid (beerta ama dhir)

waa la naqliyay ✓

transplantation, n.f. - abqaalinta beerta ama dhirta

waa la naqliyay ✓

transplanter, v. - abqaalid (beerta)

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, lab, keli) geed biqlay meel kale u rarid oo ku beerid. Dh: abaqaalid, tallaalid.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) wax la cabbo; wax aan cunno ahayn oo la quuto. Dh: sharaab.

2

cabbaal: (tilmaame) aan calalis ahayn; wax la cabbo. Dh: cabbitaan.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dabbaal-ka) a) (xoolo, kd.) dib u soo rogid; celin; waabin. b) Qof aan caqli badnayn: nacas; doqon; seegseeg.

2

2. (Dabbaa-sha) Dabaal.

waa la naqliyay ✓

1

dabbaal¹: m.l (-llo, m.dh) 1. Nacas; axmaq. 2. la-mid: dabbaalid.

2

dabbaal²: m.dh la-mid: dabaal.

3

dabbaal³: f.g1 (-aalay, -aashay) Wax jahaday u socdeen mid ka duwan u weecin; soo celin (xoolo).

waa la naqliyay ✓

1

dabbaal¹: m.l (-llo, m.dh) Nacas; axmaq.

2

dabbaal²: m.dh la-mid: dabaal.

waa la naqliyay ✓

m. n. stupid person, fool

waa la naqliyay ✓

-ka / dabbaasha: (n) stupid (istuupidh) person; silly (sili) person; fool (fuul); idiot (idh-yat); foolish or stupid person , dolt (dhoolt) ~ nacas, doqon

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xoolo dhankay u socdeen ama u jeedeen ma ahee dhanka kale u jeedi. Dh: rog, jedi.

2

dabbaal -ka: (magac, lab, keli) qof dogon ah oo ay garashadiisu liidato. Intuu i diray ayuu haddana dabbaal igu sheegayaa. Dh: nacas, caran, coon, caqligaab, garaadlaawe, candadowl.

3

dabbaal -ka: (magac, lab, keli) maraqa geela. naasaha lagaga maro qayb ka mid ah oo yar oo laba naas ku filan. Dabbaalka hasha ku xir nirigtu yaanay nuugine.

4

dabbaal -ka: (magac, lab, keli) dib u soo rogga ama soo celinta xoolaha.

5

dabbaal-sha: (magac, dhedig, keli) biyaha dhexdooda oo siyaabo badan loo dhexmaro iyadoo aan waxba la saarnayn. Daqsi caanana wuu ku dabbaal bartaa fuudna wuu ku gubtaa.

6

dabbaal-sha: (magac, dhedig, keli) qof dhedig oo leh garaad liita. Dh: doqon, nacas, caran.

waa la naqliyay ✓

1

de: stupid person, fool

2

lx: dabbaal

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

syn: ardaal, axmaq, caqli yar, doqon, nacas {C & S}

6

key: dabbaal

waa la naqliyay ✓

1

(Dabqaad-ka)

2

Weel yar oo laga sameeyo dhoobo ama dhagax jilicsan ama wax kale oo sariir iyo dheg la qabto leh, oo dabka lagu rito, dhirta udgoonna lagu shido; idan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dyo, m.dh) Qalab yar oo sida badan dhagax jilicsan ama dhoobo ka samayan oo fooxa lagu shito.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dyo, m.dh) Qalab yar oo sida badan dhagax jilicsan ama dhoobo ka samayan oo fooxa lagu shito.

waa la naqliyay ✓

m. n., [compound] incense burner

waa la naqliyay ✓

1

(fal) u kala labo dhinac oo dagaal ama is afgaranwaa ka dhexeeyo u kala wargee. Odayaal baa u kala dabqaadaya labada beelood ee dagaallamaya. Dh: heshiisii, dhexdhexaadi.

2

dabqaad -ka: (magac, lab, keli) hub gurasho oo dagaal isku diyaarin. Dh: is'hubayn.

3

dabqaad-ka: (magac, lab, keli) weel yar oo laga sameeyo dhoobo ama dhagaxburbur la qoray oo sariir iyo dheg la qabto leh, dabkana lagu rito oo dhirta udgoon lugu shito. Dabqaad keen aan fooxa ku ridee. Dh: idan.

4

dabqaad: (tilmaame) inta da'yarta ah ee awoodda u leh inay dagaalka tagto. Labaatan nin oo dabqaad ah reerka ma wada joogaan. Dh: gaashaanqaad, hubqaad.

waa la naqliyay ✓

1

de: incense burner

2

lx: dabqaad

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m-cmp

5

syn: idan

6

key: dabqaad

waa la naqliyay ✓

m.dh Dhiil yar oo ilmaha caanaha loogu shubo.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) dhiil yar oo ilmaha caanaha loogu shubo.

waa la naqliyay ✓

m.dh Qaruhu marka uu bislaado oo uu cunnimo gaaro; gebis.

waa la naqliyay ✓

v. arrange, organize

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hawl gal oo tabaabulshe samee. Safar ii qalqaal inaan dhoofaan doonayaaye. Dh: qabangaabi, tabaabulshee.

2

qalqaal -ka: (magac, lab, keli) socod iyo ciyaar badan. Adoo wayn ayaad qalqaal bilawday. Dh: fudfudayd.

3

qalqaal -ka: (magac, lab, keli) eeg qalqaalli.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) Wayaako.

waa la naqliyay ✓

1

(Aqal-ka)

2

Dhis dadku dhexdiisa dego oo ku noolaado; guri; hooy; min; minan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) Dhis dadku dhexdiisa dego oo ku noolaado; guri; hooy; min.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) Dhis dadku dhexdiisa dego oo ku noolaado; guri; hooy; min.

waa la naqliyay ✓

m. n. house, hut

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) house (hows); home

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dhismo dadku dhexdiisa dego oo ku noolaado; dhisme aadanahu ku dhex noolyahay, gabbaad na uga ah dhaxanta, roobka iyo milicda. Aqal waa ka aakhiro. Dh: guri, hoy. daar, baro, min.

waa la naqliyay ✓

1

de: house, hut

2

lx: aqal

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: aqal

waa la naqliyay ✓

1

1. (Baal-ka) a) Garbaha wixii duulaa ku duulaan midkood; baad, b) Xashi labo bog leh. c) Buunshe.

2

2. (Baa-sha) Doc; dhinac; gees.

waa la naqliyay ✓

1

baal¹: m.l (-lal, m.l/dh) 1. Garbaha haadda ama daayuuradaha ay ku duulaan midkood. 2. Dhogorta shimbiraha. 3. Xaanshi jilicsan, cabir gaar ah oo wax lagu qoro leh. 4. la-mid: baalcas. Diqsi weyn oo xoolaha dhiigga ka nuuga, cudurka dhukaankana u kala qaada. 5. Buunshe. 6. B.ka isha: timo yaryar gaagaaban oo ka baxa afka daboollada isha naaslayda. 7. Cudur ku dhaca carruurta oo qaraw iyo caddaad leh. 8. Cudur ku dhaca geela oo qoorta qalloociya.

2

baal²: m.dh (-lo, m.l) Dhinac, doc. Tusaale: “Baasha midigta ee albaabka istaag”.

waa la naqliyay ✓

1

baal¹: m.l (-lal, m.l/dh) 1. Garbaha haadda ama daayuuradaha ay ku duulaan midkood. 2. Dhogorta shimbiraha. 3. Xaanshi jilicsan, cabir gaar ah oo wax lagu qoro leh. 4. la-mid: baalcas. Diqsi weyn oo xoolaha dhiigga ka nuuga, cudurka dhukaankana u kala qaada. 5. Buunshe. 6. B.ka isha: timo yaryar gaagaaban oo ka baxa afka daboollada isha naaslayda. 7. Cudur ku dhaca carruurta oo qaraw iyo caddaad leh. 8. Cudur ku dhaca geela oo qoorta qalloociya.

2

baal²: m.dh (-lo, m.l) Dhinac, doc. Tusaale: Baasha midigta ee albaabka istaag.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. wing, feather; leaf; page

2

baal [feminine] n., loc. side, edge

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. feather (feether) baal shimbireed 2. wing (wing) ~ garab 3. page (peeyj). Ex: baalka buugga; the page of the book

2

baal -baasha: (n) side (saaydh) ~ dhinac

waa la naqliyay ✓

1

Foglio

2

Sheet

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) cudur xummad badan oo dadka ku dhaca.

2

baal -ka: (magac, lab, keli) laan ka mid ah laamaha dhogorta leh ee baadka wixii duula. Baal gorayo ayuu Cali madaxa gashaday. Wa: baalal.

3

baal -ka: (magac, lab, keli) suqusha iyo saxarka ka soo hadha hadhuudhka marka la tumo ama la shuqlo. Baalka ka reeba hadhuudhka. Dh: buunshi, buushi, buunsha, weega.

4

baal -ka: (magac, lab, keli) waraaqaha kitaabku ka kooban yahay midkood. Baalka kitaabka ha qoynin Dh: xaashi. Wa: baalal.

5

baal -ka: (magac, lab, keli) tin ka mid ah kuwa ka baxa isha hareerteeda. Baal baa isha igaga dhacay.

6

baal -sha: (magac, lab, keli) goob dhinac kaa xigta. Waar ha i jiidhine, baal iga mar. Dh: dhinac, gees, fay, doc, barbar. Wa: baallo.

waa la naqliyay ✓

Baallaha qaydaha moolasha lagu cabbiro.

waa la naqliyay ✓

جَنَاحٍ

waa la naqliyay ✓

1

(Qaa-sha)

2

(dhir, dhegaha xoolaha) Inta kor u baxa haddana soo go'a, ama isa soo laallaadsha.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Laamaha cardunka ah ee ka soo baxa dhir roob ku da'ay. 2. Dhegaha ariga. 3. la-mid: qaali.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. dangling item, something upright and slender that is bent over

2

qaal [feminine] n. (adj.): expensiveness; expensive

waa la naqliyay ✓

1

-ah: (adj) expensive (ikis-peen-siv) ~ see also [eeg] qaali

2

qaal -ka: (n) expensiveness (ikis-peen-siv-nes)

waa la naqliyay ✓

-sha: (magac, dhedig, keli) caleenta dhirta ama dhegaha xoolaha inta kor u baxda haddana hoos u laadlaadsanta. Dhegta qaasha ka jar.

waa la naqliyay ✓

1

abaab¹: m.l la-mid: abaabid; abab¹; ababid.

2

abaab²: f.mg1 (-bay, -btay) la-mid: abab².

waa la naqliyay ✓

v. scatter on; crawl, creep, move along by creeping; walk (as reptile ~ insect)

waa la naqliyay ✓

(fal) wax meel ku daadsan, xaab oo ururso. Magaalada waxa ku soo badatay carruur abaabaysa maqaayadaha. Dh: haag, unuunuf, xaab.

waa la naqliyay ✓

1

de: scatter on; crawl, creep, move along by creeping; walk (as reptile ~ insect)

2

lx: abaab

3

pd: (abaabay)

4

ps: v1=

5

key: abaab

waa la naqliyay ✓

1

abaad¹: m.l la-mid: abaabid.

2

abaad²: f.mg1 (-day, -dday) 1. Ku a.: muddo dheer xaalad gaar ah ku sugnaan, ku waarid. 2. Duugoobid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-day, -dday) 1. Ku a.: muddo dheer xaalad gaar ah ku sugnaan, ku waarid. 2. Duugoobid. m.f.dh, abaadid.

waa la naqliyay ✓

v. endure, last, go back in time

waa la naqliyay ✓

-ay I day: (v) lost (loosti); no longer in the possession for a long time ~ abaaji. Ex: xoolihii abaaday; the lost livestock

waa la naqliyay ✓

1

(fal) gabow oo duugow ama raag oo waar. Ku abaad aduunyada, halkii Eebbe ku qoray.

2

abaad: (fal) adoo hore u irmaanaa, ha dhiiqin oo gudh.

3

abaad -ka: (magac, lab, keli) wax irmaanaa oo gudhay ama dabargo'ay. Waxan ku aroornay ceel abaaday oo waa hore laga guuray.

4

abaad -ka: (magac, lab, keli) gabowga iyo duugoobista cid haleela.

waa la naqliyay ✓

1

de: endure, last, go back in time

2

lx: abaad

3

pd: (abaaday)

4

ps: v1=

5

key: abaad

waa la naqliyay ✓

1

(Abaar-ta)

2

Roob la'aan; doog la'aan; jiilaal dheeraaday.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ro, m.l) Dhibaato ballaaran oo roob la'aani keentay.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ro, m.l) Dhibaato ballaaran oo roob la'aani keentay.

waa la naqliyay ✓

f. n. drought, famine

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) drought (da-raawt); famine (faa min); wide-reaching food shortage -abaari keentay: (adj) drought victim; drought refugee

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhashay xilli reeruhu abaarsadeen oo roob la waayay.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dhulka safaannaha marka roobku baaqdo ee sidaa awgeed xooluhu daaq waayaan, dhulku na oomane noqdo. Col iyo abaar ba cagahaagaa lagaga baxaa. Li: barwaaqo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: oommane

2

de: drought, famine

3

lx: abaar

4

pd: (-ta)

5

ps: n1-f

6

key: abaar

waa la naqliyay ✓

مَجَاعَة وَجَفَافِ

waa la naqliyay ✓

1

(Alaal-ka)

2

Aan meesha uusan aqoon iyo dadka uusan aqoon ka qaloon; qof galgal badan oo dhiirran.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof si sahlan ula qabsan karo dad iyo dal uusan aqoon; qof galgal badan oo dhiiran.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof si sahlan ula qabsan karo dad iyo dal uusan aqoon; qof galgal badan oo dhiiran.

waa la naqliyay ✓

n (adj.): aggressive person; forward, outgoing, sociable

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) cida neef xoolo qalaad ku dhex lumay oo ka qaloonaya. Dh: baadi, kayd.

2

alaal -ka: (magac, lab, keli) qofka dhiirran ee aan maagin.

waa la naqliyay ✓

1

de: aggressive person; [atr.] forward, outgoing, sociable

2

lx: alaal

3

pd: (-ka)

4

ps: n -m

5

key: alaal

waa la naqliyay ✓

name-f hopes, aspirations

waa la naqliyay ✓

1

v., sg., present habitual: I know

2

aqaan v., sg., neg., present habitual: I don't know

3

aqaan v., sg., subject case, present habitual: it is I who know

4

aqaan v., sg., relative form, present habitual: that I know ...

waa la naqliyay ✓

(v) I know. Ex: Ma taqaan? Haa, waan aqaan; did you know him? yes, I know him

waa la naqliyay ✓

1

aqbal¹: m.l Oggolaanshaha cidi yeesho wax la weyddiistay. la-mid: aqbalid.

2

aqbal²: f.g1 (-alay, -ashay) Cid wax la weyddiistay yeelid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-alay, -ashay) Cid wax la weyddiistay yeelid. M.f.dh, aqbalid.

waa la naqliyay ✓