aba'abayn

(Abaarayn-ta)

Abaar ka dhigid.

m.f.dh eeg abaaree. la-mid: abaaraysiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhul iyo deegaan barwaaqo ahaa, xaalufin ama abaar ku ridid.

m.f.dh eeg alaabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xafiis iyo wax la mid ah, qalab shaqo soo dhigid.

-ta: (magac, dhedig, keli) ku celcelinta ereyga 'ba'a' laftirkiisa. Ba'alaynta balaayaa ka danbaysa.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof muruq qabtay, shey kulul saarsaarid. Dh: diirdiirin, solid.

Clasification

-ka: (magac, lab, keli) eeg abla'ablayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) hadallo is dhaaf ah oo kala duwan, ku hadlid; marba si u hadlid; labo siyood oo is burinaya ku hadlid.

m.f.dh eeg labadablee.

-ta: (magac, dhedig, keli) laba labo u qaadidda wax aad tiriynayso. Tusbaxa labalabaynta ka daa oo halhal u tiri. Dh: labalabays.

laballabayn -ta: (magac, dhedig, keli) walbahaar qofka gala sida uu go'aan u qaadanayo oo uu is yidhaa 'ma yeeshaa mise waad iska dhaaftaa'.

-ta: (magac, dhedig, keli) si qardajeex ah oo hubsiimo lahayn u dhaqmid.

(fal) baro xeerarka lagu kala sooCo noolaha inta nool iyo iyo intii tirantay.

abla'ablay: (fal) kala soocsooc xoolo isla socda ama wax kale. Riyaha iyo idaha abla'ablay.

-ta: (magac, dhedig, keli) ebyid iyo dhammaystirid. Dh: gabaggabeys.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax socday soo dhammayn; soo afjarid. Dh: gabagabayn, dhamayn, gunaanad. Li: bilaabid.

-ta: (magac, dhedig, keli) sabarad ku garaacid.

(Aabayn-ta)

1. Tixgelin; aabayeelid; daryeelid.

2. (weel) xoolayn.

m.f.dh eeg aabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) aabbayeelid iyo tixgelin. Aabbaynta waalidku waa axsaan loo aayo.

aabayn-ta: (magac, dhedig, keli) samo iyo wanaag abaabulid oo wanaajin. Umuurtii aad leedahay ninkii, kuu aabaynaaya. Dh: habayn.

(tilmaame) mid la baabay; mid la falay. Dh: falan, sixran, qataaran, maran.

m.dh la-mid: ababin.

-ta: (magac, dhedig, keli) neef ama ilmo yar, sida wax loo cuno, barid. Dh: ababin.

(fal) wax ba'an ka dhig; qof ama wax kale, ka dhig wax daran oo xun.

m.f.dh eeg baabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) marka uu qofka turubka ciyaarayaa hayo labo baab oo sooc ah.

m.f.dh eeg baahee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof sabool ah ama gacan madhan, gargaar u soo ururin. Dh: qaadhaamid, jiscin.

-ta: (magac, dhedig, keli) baar ka dhigid; ka dhigidda wax sare oo wacan.

-ta: (magac, dhedig, keli) bambo qaraxda la dhicid.

bambayn -ta: (magac, dhedig, keli) kubbad iyo wax la mid ah hawo ama naqas ka buuxin adiga oo adeegsanaya bam. Bambaynta badan ka jooji kubbada yaanay qarxine.

-ta: (magac, dhedig, keli) hannaan gaar ah oo leh muuqaal guud oo la garan karo u samayn. Qaabaynta ayaa muhiim ah intaan hawl la bilaabin. Dh: hannaanin.

qaabayn-ta: (magac, dhedig, keli) caano lis ah iyo kuwo baryay isku biirin oo isku fadhxid. Kolka caanuhu yaryihiin ayay qaabayntu jirtaa. Dh: jaabajaabayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhammaan wada gaadhid

m.f.dh eeg xaabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo soo gurasho; soo gurashoda xaabada. Dh: qoryayn, xaabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalab kala duwan oo waxtar leh dhigid. Meel berriba aad ka guuraysaayi aaladayn uma baahna. Dh: hubayn.

aaladayn-ta: (magac, dhedig, keli) qalab millateri iyo awood u yeelid.

(fal) khilaaf ama colaad, talo lagu meel gaadho oo heshiisiin ah ku nabadee.

aba'abee-da: (magac, dhedig, keli) ilmo yar, hadaaq ku aamusii. Dh: abaabee.

-ka: (magac, lab, keli) abaar aad u daran oo aafo ah. Waxaa arligii beddelay, abaar iyo aafo kulul, abaalays baa ka dhacay.

f.mg4 (-naa, -nayd) la-mid: abasaxsan.

m.dh Meel aad uga fog qofka hadlaaya.

(fal) hadal isdhaaf ah ku hadal.

abataqan -ka: (magac, lab, keli) hadal isdhaaf ah, ku hadlid.

abataqan -ka: (magac, lab, keli) meel qodan oo dalluun ah. Dh: dalluun, hog, jar, laalley.

-ta: (magac, dhedig, keli) tol iyo qaraabo la'aan. Caddaawe waxa uu reeraha kale baahada ula bixiyaa waa abla'aan. Dh: tolla'aan.

f.mg4 (-bnaa, -bnayd) Wax la albaabay noqosho (irrid).

(Araarayn-ta)

Labo qolo oo dagaallama haya kala joojin; dagaal joojin.

m.f.dh eeg araaree.

-ta: (magac, dhedig, keli) labo qolo oo dagaallamaya kala joojin. Araaraynta reeraha, aabbaa innoo dhigay. Araare ajal ma oosho.

m.f.dh eeg awaare.

-ta: (magac, dhedig, keli) ciid ku rogid, hadhuuka shinnida ah marka ciidda lagu rogo. Awaaraynta hadhuudhku waa berri.

awaarayn-ta: (magac, dhedig, keli) baxsasho darteed, siigo kicin. Ilko dheere iyo luuq haddaan, laga awaaraynin.

awaarayn -ta: (magac, dhedig, keli) (kala ~) ka dhaqaajin; ka tegitaan. Nin kaloo Ilaah kuu idmaba kala awaaraynay.

m.f.dh (jooloji) Daboolidda uu meel daboolo, ama hawsha uu ka qabto, baraf goglan, ama barafweyne.

m.f.dh (jool.) Daboolidda uu meel daboolo, ama hawsha uu ka qabto, baraf goglan, ama barafweyne.

Freezing

-ta: (magac, dhedig, keli) ka dhigitaanka wax aad u qabaw oo dhagax oo kale ah. Barafaynta biyaha ka daa. Dh: qaboojin.

(Barakayn-ta)

1. Barako u yeelid.

2. (Cunno, kd.) wax yar ka taabasho, ka cunid; sunnayn.

m.f.dh eeg barakee.

vl. n. act of blessing

-ta: (magac, dhedig, keli) ka dhigitaanka mid barakaysan.

de: act of blessing

lx: barakayn

pd: (-ta)

ps: vn-f

key: barakayn

m.f.dh eeg carabee. la-mid: carabiyeyn.

-ta: (magac, dhedig, keli) Carab ka dhigid: Carabays.

m.f.dh eeg danabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax danab ridaya, ka yeelid. Birlabta ayaa kaalin weyn ku leh danabaynta.

danabayn -ta: (magac, dhedig, keli) walxaha aan lahayn danab, danab u yeelid. Walxuhu way u kala nugul yihiin danabaynta.

-ta: (magac, dhedig, keli) timo, wax halabaysan oo dheeraaday ka dhigid.

-ta: (magac, dhedig, keli) malab samayn. Kolka ubuxu dillaaco ayay shinnidu malabaynta bilawdaa.

(Qalabayn-ta)

Qalab siin, u yeelid.

m.f.dh eeg qalabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalabka oo dhan diyaarin oo u dhammaystirid. Dawladda ayaa iska xilsaartay qalabaynta goobaha waxbarasho. Dh: qalabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) sabab u yeelid. Dh: sababays.

m.f.dh eeg salabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) qalab u dhammayn; qalabayn; salabays.

salabayn -ta: (magac, dhedig, keli) meel mafiiq marin oo nadiifin. Dh: xaaqid, xaadhid, fiiqid.

(Abaalhayn-ta)

Samaan laysu falay, mahad iyo xusuus wanaagsan u hayn.

m.f.dh eeg abaalhay.

vl. n., [compound] gratitude for a favor, indebtedness

-ta: (magac, dhedig, keli) xasuus iyo wanaag oo loo hayo cid horay samafal u geysatay. Abaalhayntu waa dhaqan wanaagsan.

de: gratitude for a favor, indebtedness

lx: abaalhayn

pd: (-ta)

ps: vn2-f-cmp

key: abaalhayn

(Maraabayn-ta)

Dhadqhaqaaqa iyo dheeldheelliyidda doonyaha iyo maraakiibta badda saaran, oo hirarku ku wacan yihiin.

m.f.dh eeg maraabee. la-mid: maraamayn.

vl. n. rolling movement of ships and boats caused by the waves

-ta: (magac, dhedig, keli) kolba dhan u dheeliyid; marba xag u dulaamid. Maraabaynta doonyaha waa lagu wada matagaa. Dh: maraabays, duldullaamid.

de: rolling movement of ships and boats caused by the waves

lx: maraabayn

pd: (-ta)

ps: vn-f

key: maraabayn

-ta: (magac, dhadig, keli) cid sabaale ku wadid, sasab ku qancin. Sabaalayn buu qoys ku dhaqmaa. Dh: sasabaad.

(Tabaalayn-ta)

Tabo u helid; farsamayn.

m.f.dh eeg tabaalee. la-mid: tabaalayo, tabaalays.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, dhibaataynta; silcinta waxyeello iyo kadeed la gaadhsiiyo, noole. Dh: tabaalays, dhibaataynta.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kaalmo u baahan wax tarid. Dh: caawin, taakulayn, waxtar. tagaabee: (fal) cid kale, kaalmee; caawi; taageer.

-ta: (magac, dhedig, keli) talaabo ku cabbirid; tilaabayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) sida waraabaha u ci'yid; dhurwaa iska dhigid. Carruurtu waraabaynta way ka sasaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax badan, kolba inyar siin; kolba gambo siin.

m.f.dh eeg laballaabee. la-mid: laballaabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) kooxkoox ka dhigid. Dh: kooxakooxayn.

raabaraabayn -ta: (magac, dhedig, keli) koolkoollin oo dheef iyo dhuuniba ka hagabtirid. Dh: rabarabayn. Li: baylihin.

-ta: (magac, dhedig, keli) 'carruur' qof wax uu doonayo illowsiin. Dh: sabid; sasabid; sabaalis.

-ta: (magac, dhedig, keli) sasabaha cid wax ay ka maaggan tahay lagu riixayo. Saaxiibnayaa iyo wax badan sabansanbeeyaa ba.

-ta: (magac, dhedig, keli) ku ciyaarista labo sawir oo caag iyo wax kale ba ka smaysan oo lagu metaalo in ay xaas yihiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) sumad kuwa kale lagaga garto u yeelid. Daabaqadayn ku samee markaad iibsato adhiga. Dh: astaamayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid aad wax isku ogaydeen dabafurid oo iyaga oo aan ku ogayn heshiiskii ka baxid.