aabay — Macnaha & Turjumaada

1

(fal) arrin ama talo curi; arrin hindis oo taabbage-lintiisa qorshee. Talaan aabay lahaa, tusmaan gaadhsii lahaa, tilmaan abid baan lahaa. Dh: astay, aabee, qorshay, dheego.

2

aabay: (fal) wax u aabbayeel; tixgeli oo aabbee. Aabay waalidkaaga ajar baa ku jiree. Dh: aabee, aabbayeel.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabayn-ta)

2

1. Tixgelin; aabayeelid; daryeelid.

3

2. (weel) xoolayn.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg aabee.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) aabbayeelid iyo tixgelin. Aabbaynta waalidku waa axsaan loo aayo.

2

aabayn-ta: (magac, dhedig, keli) samo iyo wanaag abaabulid oo wanaajin. Umuurtii aad leedahay ninkii, kuu aabaynaaya. Dh: habayn.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg aabayn.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caanaha qaab ka dhig. Qaabay caanaha martaa joogtee.

2

qaabay: (fal) hannaan iyo hab lagu garto u yeel. Hawshu horta sida ay kuugu muuqato u qaabay annana waan kula saxaynaa. Dh: nidaami, habee, suuree, qaabee.

waa la naqliyay ✓

1

(Waabay-da)

2

Waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

waabay¹: m.l Geedka xididkiisa laga sameeyo waabaayada.

2

waabay²: m.dh la-mid: waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. large tree species, growing in the mountains, from which poison is obtained

2

waabay [feminine] n. poison

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) eeg waabaayo.

2

waabay-ga: (magac, lab, keli) geed buuraha ka baxa oo xididkiisa laga sameeyo sunta fallaadhaha la mariyo.

waa la naqliyay ✓

(fal) dhibaato iyo xumaan dad kale qabadsii oo gaadhsii. Haddii ad xanuun qabto dadka kale ha aafayn. Dh: aafee, ibtilee.

waa la naqliyay ✓

vl. pron., neg. she / it [fem.] ... not; they ... not

waa la naqliyay ✓

1

(fal) (u ~) wax ama shay godobtiisa ama sababtiisa cid kale u raac ama u tiiri. Gef walba ciddii iska lahayd u aanay. Dh: aanee.

2

aanay: (magac'uyaal) tilmaamaya qofka saddexaad oo dhedig oo gala weedh diidmo ku jirto. Gabadhii waxaa loo dhisay wiil aanay rabin. Ciidda waxa la isku diyaariyaa inta aanay soo gali, ayna.

waa la naqliyay ✓

1

a: ayan

2

de: she / it [fem] ... not; they ... not = aan + ay

3

lx: aanay

4

pd: (aaney)

5

ps: neg + vpro

6

key: aanay

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) jaad ka mid ah shimbiraha oo midabka dambaska leh. Aaray ayaa geedkaa fuushan. Dh: adar.

waa la naqliyay ✓

1

Aaway?

2

Xaggee buu (ama bay) jiraa (ama jirtaa?); Meeyey? Meeday? (ama away?).

waa la naqliyay ✓

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay 'xaggee laga helaa?' 'mee?'. la-mid: aawaye, away, awday.

waa la naqliyay ✓

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay: Xaggee laga helaa? Mee?. la-mid: aawaye, away, awday.

waa la naqliyay ✓

loc. question word, m. where is he / it [masc.]?

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) sabab lagu badbaado ama loo ciirsado. Arrintii adkaatoo, aaway baan rabnaa. Dh: gargaar, kaalmo.

2

aaway: (weydiin) erey la adeegsado marka la isweydiinayo nafley ama walax meesha ay jirto. Weedha lagu bilaabo na, waxa ay ku dhamaatal calaamadda ?. Aaway horumarkaad tidhi, hadduun buu aawan yahay? Dh: mee, meeday, away.

waa la naqliyay ✓

1

de: where is he / it [masc]?

2

lx: aaway

3

pd: (aawey)

4

ps: qw-loc-m

5

syn: meeyey

6

key: aaway

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) nooc khudradda la cuno ka mid ah oo dusha diir laga qaado ku leh boostana baruur huruud ah iyo iniinyo yaryar oo kawa filfisha u eg ku leh Dh: mafafaay, babbaay, cambefilfil.

waa la naqliyay ✓

(fal) beytari iyo wixii la mid ah, danab u yeel oo tamari. Dh: dabee, jaajgaree, danabay.

waa la naqliyay ✓

1

(Gabay-ga)

2

Tixo la tirsho oo ka kooban ereyo iyo xuruuf qiyaasan oo tirsan oo xaraf ku dhisan; wuxuu lee yahay tixo is wada dherer le'eg iyo ereyo xulanti ah oo midba la gesho meel uu ku habboon yahay; qaarkood waxay lee yihiin dhawaaqyo iyo yeer isu eg'eg oo tixaha xubno looga dhigo oo lagu dhex googgooyo si ay u yeeshaan luuq iyo dhicitaan laysla hela hayo, muusikana ku dhafan tahay, oo dhabaqa iyo deelqaafka ka ilaaliya. Gabaygu, sida maansada xubneheeda kale (geeraar, jiifto, kd.), wuxuu ka hadlaa wax kastoo qofka laabtiisa ku soo dhaca, wuxuuna lee yahay saamays daran oo kan hadalka kale ka xoog weyn; waa laga luuqiyaa.

waa la naqliyay ✓

1

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

2

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin.

waa la naqliyay ✓

1

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

2

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin. m.f.dh, gabyid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. poem form (long classical Somali epic poetry)

2

gabay v. recite a poem, chant poetry

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) poetic composition; poem (pooem); poetry (powyetari) ~ maanso, gabey, shicir

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hadal taxan oo macno miisaan fiican leh dheh; gabay tiri oo samee. Xaaladda la joogo ka gabay.

2

gabay -ga: (magac, lab, keli) qayb suugaanta ka mid ah oo leh qaafiyad iyo miisaan u gaar ah. Waxa uu gabaygu leeyahay macno iyo duluc uu ku qotomo.

waa la naqliyay ✓

مَنظُومَة، قَصِيدَة، قصيد

waa la naqliyay ✓

1

(Habay-ga)

2

Weel cusub oo la tolay (gocoy), kolka biyo ama wax kale oo la mid ah lagu shubo, sii deynta uu sii daayo, oo dhibcuhu aayar aayar, daldaloollada tolmada uga soo baxbaxaan.

waa la naqliyay ✓

1

habay¹: m.l 1. H. ah: weel cusub oo la tolay, markaa la agloolay oo hoorihii lagu shubo sii daaya. 2. la-mid: habyid. la-mid: habayo.

2

habay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Weel dareere lagu shubay sii dayn.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Weel dareere lagu shubay sii dayn.

waa la naqliyay ✓

m. n. leak; condition of new woven vessel that leaks slightly; special utensil for feeding a baby

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hannaani oo qurxi; nidaami oo hagaaji.

2

habay-ga: (magac, lab, keli) weel dhawaan la tolay oo cusayb ahaan wixii lagu shubo u sii daaya ama ay uga tiftifqaan. Habaygii biyaha qubay, miyuu dhibic hanbeeyaa. Dh: gocay, habayo.

waa la naqliyay ✓

1

de: leak; condition of new woven vessel that leaks slightly; special utensil for feeding a baby

2

lx: habay

3

pd: (-ga)

4

ps: n2-m

5

key: habay

waa la naqliyay ✓

1

(Kabay-ga)

2

Waxa jaba, waxa la saaro oo lagu kabo; kab.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yo, m.dh) 1. Kabjad. 2. Qalab nafley jabtay lagu kabo.

waa la naqliyay ✓

m. n. support for something being mended, splint

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale, kab la dhac.

2

kabay-ga: (magac, lab, keli) wax jabay waxa la saaro oo lagu kabo ama lagu kabayeeyo, ama suun kabeed inta lagu kabayeeyo. Dh: kab, kabaye.

waa la naqliyay ✓

1

de: support for s.t. being mended, splint

2

lx: kabay

3

pd: (-ga)

4

ps: n2-m

5

key: kabay

waa la naqliyay ✓

1

(fal) tiro markii hore mid ahayd, labo ka dhig.

2

labay: (fal) tallan oo go'aan ka shaki.

3

labay: (fal) ilmo labaad dhal.

4

labay: (fal) labood dhal; dhedig mid aan ahayn dhal.

waa la naqliyay ✓

1

(Qabay-ga)

2

Haruub qabo laga tolay.

waa la naqliyay ✓

m.l Weelka qabada laga sameeyo.

waa la naqliyay ✓

m. n. vessel made of fiber

waa la naqliyay ✓

[GABAY] Euphorbia longispina 01

waa la naqliyay ✓

1

(fal) goedka qabada ku samee.

2

qabay-ga: (magac, lab, keli) hadhuub qabo laga tolo. Gorofka qabayga ah geela ku lisa.

waa la naqliyay ✓

1

cf: haruub

2

de: vessel made of fiber

3

lx: qabay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2-m

6

key: qabay

waa la naqliyay ✓

(fal) farsamee; qaabay; hab farsamo u maaree. Dh: tabee, farsamee, leexleexi.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabayeelid-da)

2

U dan gelid; tixgelin.

waa la naqliyay ✓

1

(Aaba-ha)

2

Tixgelis; danayn; aabayeel.

waa la naqliyay ✓

1

(Haa-sha)

2

Isxilsaar; aabayeel; agaasin; maaro.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaaraami-ga)

2

Qofka xaaraanta fala oo aan u aabayeelin, siiba tuugga wax xadidda badan.

waa la naqliyay ✓

1

aabayeel¹: m.l 1. A. ah: qaddarinta ama tixgelinta cid la siiyo. 2. la-mid: aabayeelid.

2

aabayeel²: f.mg1 (-yeelay, -yeshay) U a.: qaddarin ama tixgelin cid siin.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg aabayeel². la-mid: aabayeel¹ (2), aabeyeelid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh la-mid: aabayeelid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-aabay, -aabtay) Galab meel u socosho. la-mid: carrow (2).

waa la naqliyay ✓

1

dalaaw¹: m.l Darxumo awgeed oo qof dalkiisa uga haajiro. la-mid: dalaw¹ (2).

2

dalaaw²: f.mg1 (-aabay, -awday) Qof, darxumo awgeed dalkiisa uga haajirid. la-mid: dalaw².

waa la naqliyay ✓

m.dh Isxilsaar; aabayeel.

waa la naqliyay ✓

1

handaraab¹: m.l (-byo, m.dh) Bir albaabada lagu qataaro qufulkana lagu xiro.

2

handaraab²: f.mg1 (-aabay, -aabtay) Albaab handaraab gelin.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-yeelay, -yeshay) U a.: qaddarin ama tixgelin cid siin. Tus.: 'Argagixisadu cidna uma abayeesho'. m.f.dh., aabayeelid.

waa la naqliyay ✓

1

f.g2 (-beeyay, -beysay)

2

1. Cid qaddarin ama tixgelin siin.

3

2. Weel asal iyo xaydh marin, si uusan biyaha, caanaha iyo wixi lamida u habin. m.f.dh., aabayn.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-aabay, -aabtay) Galab meel u socosho. la-mid: carrow (2).

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-aabay, -awday) Qof, darxumo awgeed dalkiisa uga haajirid. m.f.dh, dalaabid. la-mid: dalaw.

waa la naqliyay ✓

-ay / aabayeeshay: (v) respect (ris-pekt); consideration or courtesy. Ex: Waxba uma aabayeelin; he didn't respect anything ~ turid, —u aabayeel: (v) be considerate (bi kon-sidereyt); be thoughtful ~ tixgali —u aabayeelid -da: (n) consideration (kon-sidereyshin)

waa la naqliyay ✓

s.f. - tixgelin (ta), aabayeel.

waa la naqliyay ✓

-da: (magacwadareed) kooxda muusigga gaardiska ciidanka u qaabilsan. Baanbayda boolisku astaantiisa ayay tumayaan.

waa la naqliyay ✓

(fal) Carab ka dhig.

waa la naqliyay ✓

(fal) walax, hir danab u yeel.

waa la naqliyay ✓

[GEGABAY, GEGABE, GEGEBEY] Iphiona rotundifolia 02

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) hannaan gaar ah oo leh muuqaal guud oo la garan karo u samayn. Qaabaynta ayaa muhiim ah intaan hawl la bilaabin. Dh: hannaanin.

2

qaabayn-ta: (magac, dhedig, keli) caano lis ah iyo kuwo baryay isku biirin oo isku fadhxid. Kolka caanuhu yaryihiin ayay qaabayntu jirtaa. Dh: jaabajaabayn.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg qaaabayn.

waa la naqliyay ✓

(fal) ciidan iyo wixii la mid ah, qalabki uu u baahnaa oo dhan u keen. Dawladdu ciidanka aad bay u qalabaysay. Dh: qalabee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dhammaan wada gaadhid

waa la naqliyay ✓

(fal) sabab u yeel. Sababee abbaartaada, hadalkana sar weedhiisa.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qalabee; qalabka u dhammee.

2

salabay: (fal) fiiq; xaadh; salabo mari.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: waabaayo.

waa la naqliyay ✓

(Wabai) N Acokanthera schimperi (DC.) Schweinf. Apocynaceae.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) sunta lagu dhinto sida ta maska iyo bahalaha kale. Masbaa qaniino waabaaydiisii baa saaqday.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaabee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo soo gurasho; soo gurashoda xaabada. Dh: qoryayn, xaabays.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo gurasho. Meel magaalo ka fog ayaa xaabays lagu yagaan. Dh: qoryays, xaabays.

waa la naqliyay ✓

Jatropha tropaeolifolia 01

waa la naqliyay ✓

1

(Abey)

2

C Jatropha tropaeolifolia Pax. Euphorbiaceae.

waa la naqliyay ✓

m.dh eeg aafee. la-mid: aafeyn.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, xanuun, xumaan ama dhibaato qabadsiin. Neefka cadhada leh gaar baa loo qoolaa si aanu xoolaha kale u aafayn. Dh: ibtilayn.

waa la naqliyay ✓

1

de: I was (in a place) {N}

2

lx: aallay

3

ps: v4c-1sg-ind-past

4

key: aallay

waa la naqliyay ✓

1

(Aanayn-ta)

2

Aano ku raadin ama darteed wax ku yeelid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg aanee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) «u ~» fal cid kale u tiirinta, si loo muujiyo in uu sababtiisa lahaa. Aanaynta gabay fidnadeed oo aanay lahayn Caasha, waa xadgudub loo gaystay xuquuqda qoraalka.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg aanayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Aarbax-a)

2

Eedbax.

waa la naqliyay ✓

1

aarbax¹: m.l la-mid: aarbixid.

2

aarbax²: f.mg1 (-xay, -xday; -bixi) 1. Ka aa.: qof eed loo haystay iska daaficid. 2. Ka aa.: qof ka aargudasho.

waa la naqliyay ✓

1

aarbax: v., [compound] take revenge

2

aarbax: vl. n. vengeance; vindication

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eed iyo arrin laguu haystay ka garbax. Ka aarbaxa eedda, kolkuu arrin joogo. Dh: eedbax.

2

aarbax -a: (magac, lab, keli) arrin hore la iskugu haystay ka garrankiisa. Mar haddii talo laguu qabsado, aarbax uun baa kuu bannaan.

waa la naqliyay ✓

n. phr. or [adverb] I ... slowly, gently, carefully

waa la naqliyay ✓

1

de: I ... slowly, gently, carefully rw: aal + -tayda

2

lx: aashay

3

ps: np / adv

4

xe: I read it carefully.

5

xv: Aashay baan u akhriyey.

6

key: aashay

waa la naqliyay ✓

[aawey] (adv) where? (weer); at or in what place?. Ex: Aaway taleefoonkii? where is the telephone?

waa la naqliyay ✓

e.we la-mid: aaway.

waa la naqliyay ✓

loc. question word, pl. where are they?

waa la naqliyay ✓