a' — Macnaha & Turjumaada

1

de: A [first letter of the Somali alphabet], alif

2

lx: a'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: a'

waa la naqliyay ✓

1

a: (a')

2

Xarafka koowaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

3

-a: (naxwe) qodob raaca ereyada lab oo kelida ah oo 6 shibbane ku dhammaada (c, h, kh, q, x iyo hamsa, sida: magac-a, daah-a, jookh-a, maraq-a, madax-a iyo go'-a).

waa la naqliyay ✓

1

(Aabayeelid-da)

2

U dan gelid; tixgelin.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabayn-ta)

2

1. Tixgelin; aabayeelid; daryeelid.

3

2. (weel) xoolayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabba-ha)

2

Qof lab oo wax dhalay; labada waalid kan lab (ama aabbo).

waa la naqliyay ✓

1

(Aabbur-ka)

2

Weel afka ka awda; dabool; fur.

waa la naqliyay ✓

Aabur la saaray; la daboolay; furaysan.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabburid-da)

2

Weel dabool saarid; daboolid; furayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Aabi-ga)

2

Arrin aan jid ahayn oo cid lagula kaco; gardarro; maag; daandaansi.

waa la naqliyay ✓

1

(Aaba-ha)

2

Tixgelis; danayn; aabayeel.

waa la naqliyay ✓

1

aad: 1. (⁰) Dhab; si daran.

2

2. Adigu.

3

-aad: Tiraab lagu dabakaro tirada oo muujiya jagada tiradaasi ku abbaaran tahay, saddex-aad (3d.); shan-aad (5d.); sagaal-aad (9d.).

waa la naqliyay ✓

1

(Aadaan-ka)

2

Ereyo yar oo lagu dheeraysto oo dadka tukashada loogu yeero (ama addin).

waa la naqliyay ✓

1

(Aadana-ha)

2

Intii Nebi Aadan dhalay ka mid ah; dad; qof.

waa la naqliyay ✓

Ku abbaaran; toosan; eg; beegan.

waa la naqliyay ✓

1

(Aaddanaan-ta)

2

Ku abbaarnaan; toosnaan; ekaan; beegnaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Aadid-da)

2

Meel u socosho; tegid.

waa la naqliyay ✓

1

(Aafeyn-ta)

2

Aafo gaarsiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Aafa-da)

2

Dhibaato aad u weyn.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Aagaan-ka) Furka aagaamaha iyo haamaha lagu daboolo.

2

2. (Aagaan-ta) Haan yar.

waa la naqliyay ✓

1

(Aakhir-ka)

2

Kan danbe.

waa la naqliyay ✓

1

(Aakhira-da)

2

Meesha iyo nolosha danbe oo lagu noolaan doono, kolka adduunka laga tago.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (aa'ay, aa'day) 1. Cid ama wax garaacid, u cagajuglayn. 2. Dagaallamid.

waa la naqliyay ✓

(fal) dhagax, waran iyo wax la mid ah, qof ama meel ku tuuryee oo ku rid. Shalay waxa dhacay dagaal la isku aa'ay rasaasta nool. Dh: rid, tuur.

waa la naqliyay ✓

1

(Ba'-a)

2

Dhicitaan, dhibaato iyo waxyeello xun cid gaarsiiya; hoog; belo; baabba'; baas.

waa la naqliyay ✓

1

ba'¹: m.l 1. Hoog iyo dhibaato aad u badan. 2. (e.d) Dhibaato iyo waxyeello xun cid gaarsiiya; baabba'.

2

ba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bi'i) 1. Hoog iyo dhibaato aad u weyn la kulmid. 2. Ka b.: xaalad leh gaajo, harraad, ciil iyo wixi lamida ka bixid. 3. Ka b.: midab, wasakh iyo wixi lamida meel ay yaalleen ka tirtirmid.

waa la naqliyay ✓

1

ba'¹: m.l 1. Hoog iyo dhibaato aad u badan. 2. (e.d) Dhibaato iyo waxyeello xun cid gaarsiiya; baabba'.

2

ba'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -bi'i) 1. Hoog iyo dhibaato aad u weyn la kulmid. 2. Ka b.: xaalad leh gaajo, harraad, ciil iyo wixi lamida ka bixid. 3. Ka b.: midab, wasakh iyo wixi lamida meel ay yaalleen ka tirtirmid. m.f.dh, bi'id.

waa la naqliyay ✓

1

-ay | day: (v) be destroyed (dista-rooyidh) ~ baaba'

2

ba' -a: (n) 1. destruction (dis-tarak-shiri)-, havoc (haavek) widespread devastation. Ex: ba 'a ku dhacay ah; dhalka Soomaaliya.... the destruction that happened to Somalia... 2. misfortune (mis-foorjun) ~ ayaandaro, nasiibdaro —Syn: adversity, mishap, mischance

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qof xun noqo; dhaqanka iyo dadnimaduba ha kaa lumaan. Li: wanaagsanow.

2

ba': (fal) jab iyo dhibaato ha ku soo gaadho oo eedaad. Dh: bi'id, bi'is, hoog, balanbal, baaba', hankaag, belo, baas, rogmad, hiirtaanyo.

3

ba': (fal) sidii la rabay ha noqon; manfac iyo midhaha dhalin. Dh: bi'id, bi'is, xumow. Li: bax.

4

ba': (fal) khad, qoraal iyo waxii la mid ah oo meel ku yaallay, masaxan oo tirtiran. Qoraalkii meesha ka ba'ay dib ugu qora. Dh: baaba', masaxan.

5

ba' -a: (magac, lab, keli) jab iyo dhibaato. Ba' iyo hoog baa colkii helay. Dh: baas, bi'id, bi'is, baaba', hoog, balanbal, hankaag, belo, rogmad, hiirtaanyo.

waa la naqliyay ✓

1

de: C [letter of the Somali alphabet] Voiced pharyngeal fricative

2

lx: ca'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: ca'

waa la naqliyay ✓

1

(Da'-da)

2

Inta qof ama wax kale nool yahay ama jiro haddii laga soo bilaabo waagii uu dhashay ama la sameeyey; da'aad; fil; fac; facaad.

waa la naqliyay ✓

1

da'¹: m.dh 1. la-mid: da'aad. Inta sano, bilo, maalmo iyo wixi lamida ee nafley jirto laga bilaabo maalintii uu dhashay; cumri. 2. D. ah: qof sanado badan jira; duq. 3. Dad hal casri wada nool.

2

da'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -di'i) 1. Roob cirka ka imaansho. 2. Hoore, si dhibic dhibic ah u daadasho.

waa la naqliyay ✓

1

da'¹: m.dh 1. la-mid: da'aad. Inta sano, bilo, maalmo iyo wixi lamida ee nafley jirto laga bilaabo maalintii uu dhashay; cumri. 2. D. ah: qof sanado badan jira; duq. 3. Dad hal casri wada nool.

2

da'²: f.mg1 (-'ay, -'day; -di'i) 1. Roob cirka ka imaansho. 2. Hoore, si dhibic dhibic ah u daadasho. m.f.dh, di'id.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (n) age (eejyj ~ da'aad. Ex: da 'deedu waa toban sano; she is ten years old

2

da' -ay / day: (v) rain (reeyri). Ex: beri roob ma da 'ayaa? will it be raining tommorow?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) roob, dhibco dhulka ku soo daadi oo biyadhig. Haddaan la kala roonaan roobku ma da'o.

2

da'-da: (magac, dhedig, keli) muddada dad ama wax kale jiri karo; inta u dhaxaysa malinkii uu dhashay ama la sameeyey ilaa maalinka la joogo. Markaan da'da jirey shan iyo toban, markaan damac guur la soo kacay, dookhayga markaan u sahantegay. Dh: da'aad, gu', cumri, fil, fac.

3

da': (tilmaame) wax in badan jirey, muddo dheer noolaa, waqti soo qaatay, ah wax gabaoobay. Dugsiiye kolka waa da' hadda wixii ka danbeeya.

waa la naqliyay ✓

عُمْرِ

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) orodka aadka ah oo qofku mar keli ah isa sii daayo. Kolkaad libaaxa aragtay ba ummaddu fa'daadii ka yaabtay. Dh: taw, nay. Li: kuurkuursi.

2

fa': (ereycodeed) lagu sunto sanqadha furniinka kediska ah ee meel hore u xidhnayd sida daaqad oo kale. Anoo hurda ayuun bay Faadumo albaabka fa' ka siisay.

waa la naqliyay ✓

1

de: F [letter of Somali alphabet] Voiceless labio-dental fricative

2

lx: fa'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: fa'

waa la naqliyay ✓

1

de: G [letter of Somali alphabet] Voiced velar stop or plosive; can be double; alternates with k

2

lx: ga'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

xv: arag ~ arkay

6

key: ga'

waa la naqliyay ✓

1

de: H [letter of the Somali alphabet]

2

lx: ha'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: ha'

waa la naqliyay ✓

1

a: jiin

2

de: J [letter of the Somali alphabet] Voiced or voiceless palato-alveolar affricate

3

lx: ja'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: ja'

waa la naqliyay ✓

1

a: kaaf

2

de: K [letter of Somali alphabet] Can never be final

3

lx: ka'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: ka'

waa la naqliyay ✓

Aan haysan; aan lahayn; ka maqan; dhimman; ... (sida: nin lug la'; waa lacag la' yahay; toban saddex la' waa toddoba; ...).

waa la naqliyay ✓

f.g4 (-'aa, -'ayd) Wax, wax ka maqanyihiin ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.g4 (-'aa, -'ayd) Wax, wax ka maqanyihiin ahaansho. m.f.dh, la'aan.

waa la naqliyay ✓

-aa / la'ayd: (adj) without (with-awt); not having; lacking (laaking). Ex: dhagala': deaf (dheef)

waa la naqliyay ✓

(fal) aan la haysan; wax aan la hayn. Nin indhola' baa na soo maray. Warsame wuu indhala' yahay.

waa la naqliyay ✓

1

de: M [letter of the Somali alphabet] Voiced bilabial nasal; can be double; can never be final in a syllable or word

2

lx: ma'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

xe: miin

6

xv: nin ~ niman

7

key: ma'

waa la naqliyay ✓

1

a: nuun

2

de: N [letter of the Somali alphabet] Voiced alveolar nasal; can be double

3

lx: na'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: na'

waa la naqliyay ✓

1

a: qaaf

2

de: Q [letter of the Somali alphabet] Voiced or voiceless uvular stop

3

lx: qa'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: qa'

waa la naqliyay ✓

1

de: R [letter of the Somali alphabet] Voiced alveolar roll or trill; can be double

2

lx: ra'

3

pd: (-da)

4

ps: n-f

5

key: ra'

waa la naqliyay ✓

(fal) aad u'carood, u xanaaq; is madaxmar oo si aad ah u cadhoo; si daran u xanaaq. Sulaymaan koolkii seefta loola baxay buu sa'ay.

waa la naqliyay ✓

1

a: siin

2

de: S [letter of the Somali alphabet] Voiceless alveolar fricative

3

initial: s

4

lx: sa'

5

pd: (-da)

6

ps: n-f

7

key: sa'

waa la naqliyay ✓

(qodob) ku daba karma magacda dhedig ee ku dhammaada shibbanayaasha b, f, g, n, r, sh, iyo j si uu u noqdo wax la isla garanayo. Xarafka 't' ee qodobkan wuxuu isu beddelaa 'd' markuu raaco magacyada lab oo ku dhammaada d, c, x, h, y iyo (/') hamsa. Marka la raaciyo magac ku dhammaada xarafka 'l' labadaa xaraf waxay isu beddelaan 'sh'.

waa la naqliyay ✓

1

de: T [letter of the Somali alphabet] Voiceless dental stop or plosive

2

initial: t

3

lx: ta'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: ta'

waa la naqliyay ✓

(ereycodeed) lagu cabbiro iftiinka waaberiga iyo wixii la mid ah. Markuu waagu wa' yidhi uunbaan magaaladii soo gallay. Dh: wac. Li: dem.

waa la naqliyay ✓

1

a: wow

2

de: W [letter of the Somali alphabet] Voiced bilabial glide

3

initial: w

4

lx: wa'

5

pd: (-da)

6

ps: n-f

7

key: wa'

waa la naqliyay ✓

1

de: X [letter of the Somali alphabet] Voiceless pharyngeal fricative

2

initial: x

3

lx: xa'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: xa'

waa la naqliyay ✓

1

de: Y [final letter of the Somali alphabet] Voiced palatal glide

2

initial: y

3

lx: ya'

4

pd: (-da)

5

ps: n-f

6

key: ya'

waa la naqliyay ✓