6

a: (a')

Xarafka koowaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

-a: (naxwe) qodob raaca ereyada lab oo kelida ah oo 6 shibbane ku dhammaada (c, h, kh, q, x iyo hamsa, sida: magac-a, daah-a, jookh-a, maraq-a, madax-a iyo go'-a).

(Bixid-da)

1. Meel (gudo, dhex...) ka tegid.

2. (ganacsi) gadmid, iibsamid; dhalid.

3. (xoolo) dhimasho.

4. Caloolbixid, shubmid, falmid, dooxmid.

5. (dhir, time, dab, qaylo, ...) soo dheeraan; korid. 6. Muuqasho; arkid.

*(xiddigo) meereyaasha qorraxda (sayaariinta) kan ugu danbeeya oo ugu fog, haddii xagga qorraxda laga eego; wuxuu qorraxda u jiraa 6000 (lix kun) oo malyuun oo km., meelahaas.

(Daqiiqad-da)

1. Wax lixdan meelood loo qaybshey meeshood, siiba: a) 1/60 oo saacadeed; lixdan labaab (60'). b) 1/60 oo darajada ama heerka qaansada.

2. Waqti aad u yar (ama daqiiqo).

(Dhaban-ka)

Wejiga labadiisa dhinac midkood.

2. (Dhaban-ta) Tiro qaybsanta oo aan kala dheeri lahayn, sida 2, 4, 6, 10; aan kisi ahayn.

(Dhalasha-da)

1. Ifka ama dunida imaansho, u soo bixid.

2. Bilaabasho.

3. (bil) soo bixid; bilasho.

4. (cayaar) gool; duq, kd., helid, keenid.

5. Nasab; gobannimo.

6. (wada dhalasho) isku aabbe iyo hooyo ahaansho.

(Fariisin-ka)

1. Wax fadhiya ka dhigid; meel dejin.

2. Jago u dhiibid.

3. Caano, subag, kd. garoorin.

4. (lo', kd.) docda qofka lisa hayaa ka fariisto.

5. Lacag ama wax kale oo ardayga cusub laga baxsho oo dugsiga la siiyo.

6. Hormaris qofka wax weyn gadanayaa sii hormariyo oo iibka kalsooni u noqda.

(Furasha-da)

1. Wax xirnaa, xirnaantii ka bi'id.

2. Xarig ka furid oo la tegid.

3. Cid geeddi ah meel degid.

4. Qof, dad, dhar ama wax kale ka xoogid; dhicid.

5. Qof la boojiyey ama la qafaashay, xoolo madax-furad ah ka bixin.

6. (ka furasho) Ka goosasho; ka xiriirfurasho.

(Furid-da)

1. (quful, kd.) wax xiran fure ama qaliid ku kala bixin.

2. (albaab, kd.) balliqid, bashiicin.

3. Wax guntan kala bixin.

4. Markhaati laysu qabsaday, siduu ahaa u sheegid.

5. (guur) qof la qabo sii dayn.

6. Hawl la qabtayoo la xusayo, cayaar, dabbaaldeg, shir, hadal, kd. dadka ka qayb gela haya u bilaabid.

7. Wax raran rarka ka dhigid.

8. Halxiraale ama wax kaloo la isku xiray, sheegid; feydid; bannayn.

1. (Gelin-ka) a) Maalinta ama habeenka, kala bar oo bar; labada gelin oo maalintu waa: 6:00-12:00 iyo 12:00-18:00; labada habeenkuna waa 18:00-24:00 iyo 24:00-6:00. b) Galmo; kal; gaaf; jil.

2. (Gelin-ta) Wax dhexdi ama gudihi, wax kale gaarsiin, ku ridid, dhigid, xuluulin.

(Go-sha)

1. Dharka dumarka qaarki, sida marsiinada, inta laabta iyo naasaha iyo caloosha qarisa, gacanta midig hoosteedana ka furan; nabas.

2. (oogo) dhexda iyo lugtu kobtay isaga soo dhowaadaan; dhinac.

3. Dhul ku yaal webi dhinacyadiis.

4. Dhul qaniin leh.

5. Buuraha dhinacyadooda aan soo baxsanayn ee xagga gudaha isugu riixan.

6. Dhul dib u ceshan oo baddu soo gudaggasho; khoori; gacan: guho. 7. (Gol lahaan) ulajeeddo; u wadasho: dan; muraad.

(Goob-ta)

1. Dhul iska bannaan.

2. Kob la banneeyey oo dhis lagu wareejiyey ama iskaba furan oo loogu talaggalay cayaaraha iyo dabbaaldegga iyo wixii kale oo la mid ah oo la daawado.

3. Kob wax lagu heero ama wixii ka soo baxa lagu kaydsho, badanaana la taalleeyo; beer; goof.

4. Kob dagaal weyni ka dhacay oo labo col isku heshay.

5. Gegi dayuuraduhu ku degaan kana duulaan.

6. Meel weyn oo la qaybshey, qayb kamid ah.

(Hijra-da)

Kolka Nebi Maxamed iyo Abiibakar Maka ka haajireen oo Madiina tageen; waa kolka taariikhda Muslinku ka bilaabato, waxayna ku abbaaran tahay sanada 622 oo Miilaadiga, (ama hijro).

(I-sha)

1. Xubinta aragga oo dadka iyo nafleyda kale; dhaayaha wax lagu arko middood; (koox: indho).

2. Daldaloollada yaryar oo dhulka oo biyuhu ka soo burqadaan; (koox: ilo)

3. Siriq; (koox: ilo).

4. (senen) kartida ishu cid wax ku yeeli karto; dhabato.

5. Aqoon, waxgarasho, ilbax (nin il leh).

6. Dabool iniinaha badarka doc kaga dhegsan.

(Lix-da)

Tirada u dhexaysa shanta iyo toddobada; (6).

(Lixaad-ka)

1. Xoog, itaal; tabar, baaxad.

2. Tiro taxan oo is-dabajoogta kan lixda jagadeeda ku abbaaran; kan shanaadka iyo toddobaadka u dhexeeya (6d.)

3. (lixda lixaad) Oogada nafleydu xubnaha ay ku garato oo ku dareento waxyaalaha dibadda ka dhaca haya ama uga iman haya; lixaad (ama laxaad).

(Lixdan-ka)

Lix meelood oo meeshiiba toban tahay oo laysku daray; (60).

(Qaadid-da)

1. Wax kor la geeyey sidid, meel ka wadid oo meel kale geyn.

2. (kor u qaadid) Meel hoose ka qaadid oo meel kore geyn; bilid.

3. (roob) Kicid.

4. (duullaan, col) xoolo dhicid.

5. (cudur) ku dhicid.

6. (hees kd.) Ku dhawaaqid; ka luuqin.

(Qorrax-da)

Qorraxdu waa kubbad weyn oo shidmaysa oo gaas iyo olol ah; waxay dhulkeenna ka weyn tahay malyuun jeer, kulkeeduna, meeleheeda qaarkood, waxaa lagu wadaa inuu gaari karo 20 malynun oo darajo (dhulkeenna meesha u kululi waa 60° darajo!). Qorraxdu waa xiddig weyn oo aad inooku dhow haddii xiddigaha kale loo eego; waxay inoo jirtaa 150 malyuun oo kiilomitir ku dhowaad, waa ay isku wareegtaa, 25kii maalmood iyo 9kii saacba kol. Sagaal meere oo dhulkeennu kamid yahay baa weheliya oo ku dulmeera; ~ cadceed; libdho; gabbal; qundhac; dhalco.

(Qur'aan-ka)

Kitaabka Ilaah soo dejiyey oo Muslinku haysto oo ku dhaqmo; waa 114 suuradood oo Maka iyo Madiina ku soo kala degey oo u qaybsama 30 jus ama 60 xisbi; Masxaf; Jaamac; (ama Quraan).