-hii — Macnaha & Turjumaada

1

a: =-kii

2

de: the [MASCULINE KNOWN SUBJECT]

3

lx: -hii

4

ps: det-m-suf

5

key: -hii

waa la naqliyay ✓

1

a: =-tii after feminine nouns ending in dh

2

de: the [FEMININE KNOWN SUBJECT]

3

lx: -dhii

4

ps: det-f-suf

5

key: -dhii

waa la naqliyay ✓

1

de: your

2

lx: -hiin

3

ps: pro-det-2pl

4

xe: your father

5

xv: =-kiinna

6

key: -hiin

waa la naqliyay ✓

1

de: his

2

lx: -hiis

3

ps: pro-det-3m

4

xe: his father

5

xv: =-kiisa

6

key: -hiis

waa la naqliyay ✓

1

a: =-tii, after nouns ending in l

2

de: the [FEMININE KNOWN SUBJECT]

3

lx: -shii

4

ps: det-f-suf

5

xe: the onion

6

xv: basashii

7

key: -shii

waa la naqliyay ✓

1

(Bidaarhoraad-da)

2

Salax; hiiro.

waa la naqliyay ✓

1

(Ciidmid-da)

2

Ciidan u noqod, u keenid: ciidan dagaallama siin, u dirid; xoog ugu gargaarid; u hiilin.

waa la naqliyay ✓

1

(Danaana-da)

2

Qof qof ugu tegid (dagaal); hiillo.

waa la naqliyay ✓

1

(Eex-da)

2

1. Garsoor la'aan gef ah, oo kas iyo bareer loo yeelo; hiillo; godobsi; eexo.

3

2. Wanaag; turaal; ixsaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Eexa-da)

2

1. (qof) gardarro loogu hiiliyo ama wax dad kale jid u lahaayeen loo siiyo.

3

2. Ixsaan; samafal; turaal.

waa la naqliyay ✓

1

(Ficil-ka)

2

Jacayl kulul iyo hiillo qof u qabo dad gaar ah ama tolkiisa ama dhulkiisa ama qarankiisa; hiillo; danaano (ama ficilo).

3

2. (naxwe) Fal.

waa la naqliyay ✓

1

(Ficila-da)

2

Ficil; hiil; danaano.

waa la naqliyay ✓

1

(Garabgoroya-da)

2

Labo qof oo diriraya, si aan muuqan oo mid loogu hiiliyo: (ama garbaggoroyo).

waa la naqliyay ✓

1

(Garabyeel-ka)

2

Garab u noqod; taageero; kaalmo: hiillo; tiiris.

waa la naqliyay ✓

1

(Garabyeelid-da)

2

Gacan qabasho; u hiilin; taageero iyo kaalmo siin: tiirin.

waa la naqliyay ✓

1

(Haaraamid-da)

2

Wax sidii la rabey si aan ahayn u dhacay, dad kale ku eedayn, ku dagaalid, wax kaga sheegid; hiilid; canaanasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Haaraan-ka)

2

Wax sidii la rabey si aan ahayn u dhacay ama noqday oo la isku eedeeyo, laysku dagaalo, wax laysaga sheego; hiif; canaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Habar-ka)

2

Dabool; aabbur.

3

2. (Habar-ta) a) Qof dumar ah oo waayeel ah. b) Hooyo; hiindo.

waa la naqliyay ✓

1

(Habarwacasha-da)

2

Inta xagga habarta wax laga wadaago oo dhan u qayladhaansasho; gargaar iyo hiil weyddiisasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Harreef-ta)

2

Hiirtaayo; dhib

waa la naqliyay ✓

1

(Heemaarin-ta)

2

Caano ama wax kale oo shubma oo sida heemaarka u yar, fuuqsasho; hiinsasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Hiifid-da)

2

Eed saarid; canaanasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Hiigid-da)

2

Harag ama tahar ama wax la mid ah, ruugid, cunid; sarriigid.

waa la naqliyay ✓

1

(Hiihiila-ha)

2

(waabaayo, kd.) saamays daran leh; geegaali ah; hunnati; kaloolley.

waa la naqliyay ✓

1

(Hiija-da)

2

Utun; gashi; aano; godob.

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) kexee oo aguuji. Xoolaha hii dheh waan aroorinaynaaye. Dh: aguuju.

waa la naqliyay ✓

1

a: =-tii

2

de: the [FEMININE KNOWN SUBJECT]

3

lx: -dii

4

ps: det-f-suf

5

key: -dii

waa la naqliyay ✓

1

de: the [MASCULINE KNOWN SUBJECT]

2

lx: -gii

3

ps: det-m-suf

4

xe: the house

5

xv: =-kii

6

key: -gii

waa la naqliyay ✓

1

de: his

2

lx: -hiisa

3

ps: pro-det-3m

4

xe: the cows milk

5

xv: =-kiisa

6

key: -hiisa

waa la naqliyay ✓

1

de: the [FEMININE PLURAL] Indicates known feminine noun

2

lx: -adii

3

ps: n2-f-pl-suf

4

xe: the shops

5

xv: dukaannadii

6

key: -adii

waa la naqliyay ✓

1

de: your

2

lx: -giin

3

ps: pro-det-2pl

4

see: =-kiinna

5

key: -giin

waa la naqliyay ✓

1

de: your

2

lx: -kiin

3

ps: pro-det-2pl

4

see: =-kiinna

5

key: -kiin

waa la naqliyay ✓

1

de: -ing [GERUND] Makes a noun from a Conjugation 1 verb stem

2

lx: -niin

3

ps: vn-suf

4

xe: driving, running

5

xv: wadniin

6

key: -niin

waa la naqliyay ✓

1

de: his

2

lx: -tiis

3

ps: pro-det-3m

4

see: =-tiisa

5

key: -tiis

waa la naqliyay ✓

Jill

waa la naqliyay ✓

/jili/ (n) 1. bas-baas 2. maraq hilib, bas-baas iyo waxyaaba kale ku jiraan.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhibi-da)

2

Kaadida awrta qooqani isku sayriso oo habeedda madow ku noqota (ama dhebi).

waa la naqliyay ✓

m.dh Madowga maraqsaarka awrta qooqan ka muuqda kana samaysma kaadi uu isku sayray. la-mid: dhebi².

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): urine of male camel in rut which soils its backside

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) awrka qooqan kaadida uu isku seydho ee habeedda ku noqota. Dhibida awrka iska eeg yey ku marine. Dh: dhebi.

2

dhibi-da: (magac, dhedig, keli) madaw geela kaga dhasha margaagga oo uu dhidid keeno. dhibib -ka: (magac, lab, keli) sida uu noqdo qofka uu oogadiisa dhiig badani ka baxo. Dh: dhibiibi.

waa la naqliyay ✓

1

cf: dhibidhiso

2

de: urine of male camel in rut which soils its backside

3

lx: dhibi

4

pd: (-da)

5

ps: n2a-f-mass

6

key: dhibi

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Wax la dhacay badbaadin. 2. (f.g) Ilmo dhicis ah dhalid. 3. (f.mg) Ka dh.: cid wax ka daaficid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Wax la dhacay badbaadin. 2. (f.g) Ilmo dhicis ah dhalid. 3. (f.mg) Ka dh.: cid wax ka daaficid. m.f.dh, dhicin¹.

waa la naqliyay ✓

1

v. make something happen ~ occur; cause to fall ~ befall

2

dhici: v. miscarry, give birth prematurely, abort; stop

waa la naqliyay ✓

1

-say: (v) 1. miscarry (mis-kaari); have a miscarriage; spontaneous abort (a-boort). 2. -iska dhici -yey / say: (v) defend yourself.tEx: tuuga iska dhici! defend yourselffrom the thief!

2

soo dhici -yey / say: (v) retrieve (ri-tiriiv); recapture; get back, recover, regain

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ilmo dhicis ah dhal.

2

dhici: (fal) wax la qaatay soo rid; wax la dhacay badbaadi.

waa la naqliyay ✓

خِدَاجٍ إِجْهاض، إِلْقَاءُ الْأُمِّ لَوَلَدِهَا قَبْلَ الْاكْتِمَالِ

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (-bay, -btay) 1. (f.g) Wax la hayo qof kale gacanta u gelin. 2. (f.g) Lacag, mushaar, deyn iyo wixi lamida bixin. 3. (f.mg) Is dh.: cid isu gacan gelin. 4. (f.mg) U dh.: cid wax u dirid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (-bay, -btay) 1. (f.g) Wax la hayo qof kale gacanta u gelin. 2. (f.g) Lacag, mushaar, deyn iyo wixi lamida bixin. 3. (f.mg) Is dh.: cid isu gacan gelin. 4. (f.mg) U dh.: cid wax u dirid. m.f.dh, dhiibid.

waa la naqliyay ✓

v. give, hand over; surrender; pay

waa la naqliyay ✓

1

-ay / tay: (v) 1. pay (peey). Ex: dhiib saddex doolar; pay three dollars. 2. hand (haandhf, give or pass with the hands. Ex: ii dhiib furayaashaada; hand me your keys.

2

is dhiib -ay/tay: (v) 1. surrender (sa-ren-dher); give oneself up, as to an enemy. 2. claim for refuge (kaleeym foor raf-yuuj). Ex: Soomaali badan baa Kanada iska dhiibtay; many Somalis had claimed refuge in Canada

waa la naqliyay ✓

(fal) wax aad hayso u dhiib qof kale. Dhiib lacagta ma lihide. Dh: bixi. Li: hayso.

waa la naqliyay ✓

1

de: give, hand over; surrender; pay

2

lx: dhiib

3

pd: (dhiibay)

4

ps: v1=

5

key: dhiib

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m attentive, alert, active, vivacious

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil ay ka muuqdaan astaamaha nin dhiirran oo aan la dagi karin ama soo jeeda.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) hadal kulul oo canaan ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhiig-ga)

2

Wax biyabbiyo ah oo guduudan oo wadnaha, halbowleyaasha iyo xididdada dadka iyo nafley kaloo badan dhex qulqula oo doc kasta u xula, oo la'aanti aan oogadu noolaateen.

waa la naqliyay ✓

1

dhiig¹: m.l 1. Dareere guduudan, wadnahu qaybiyo, halbowlayaasha nafleyda qaarkeed ku wareega oo nafaqada siiya. 2. Caadada dumarku bishiiba hal mar helo; xayl. 3. Dil.

2

dhiig²: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Dhiig sii deyn. 2. la-mid: dhiigow.

waa la naqliyay ✓

1

dhiig¹: m.l 1. Dareere guduudan, wadnahu qaybiyo, halbowlayaasha nafleyda qaarkeed ku wareega oo nafaqada siiya. 2. Caadada dumarku bishiiba hal mar helo; xayl. 3. Dil.

2

dhiig²: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Dhiig sii deyn. 2. la-mid: dhiigow. m.f.dh, dhiigid.

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): blood; menstruation, period

waa la naqliyay ✓

name-m blood

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) 1. blood (balaadh). 2. menstruation (menis-tureey-shiri)-, period (piir-i-eedf menses (men-siis) ~ caado, xaylka dumarka; dhiigga haweenka

waa la naqliyay ✓

1

Sangue

2

Blood

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) dareere cas oo jidhka noolaha ku jira oo biyo u badan. Waxa uu ka kooban yahay qayb cad iyo mid cas, jidhka ayuuna dhex wareega si uu unugyada ugu qaado nafaqada iyo hawada dihin kana soo qaado kaarboon laba ogsaydhka. Dhiigga saldhiggiisu waa wadnaha oo midab casaan ah ayuu leeyahay.

2

dhiig -ga: (magac, lab, keli) magta la bixiyo kolka cid la dilo. Dhiig yimiddaaba dhabdarro hadhay. Dh: mag.

waa la naqliyay ✓

1

de: blood; menstruation, period

2

lx: dhiig

3

pd: (-ga Pl: dhiigag (ga))

4

ps: n4-m-mass

5

key: dhiig

waa la naqliyay ✓

دم

waa la naqliyay ✓

1

(Dhii-sha)

2

Weel la tolo ama geedaha laga qoro oo caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

1

dhiil¹: m.l (-lal, m.l) Haruubka dhiisha lagu daboolo.

2

dhiil²: m.dh (-lo, m.l) Weel tolay ah, sidde iyo aabur leh, aagaanta ka yar oo caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-lo, m.l) Weel tolay ah, sidde iyo aabur leh, aagaanta ka yar oo caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

f. n. milk-vessel of woven plant-fiber ~ wood

waa la naqliyay ✓

-dhiisha: (n) milk container used by the nomadic people

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) hadhuub roon oo lagu maalo xoolaha. Dhiilka ku soo lis geela. Dh: bidhe, furqordi, marke.

2

dhiil-ka: (magac, lab, keli) furka dhiisha lagu daboolo. Nin dhiil dhami jiray dhiilkeedu ma deeqo. Dh: buqul.

3

dhiil -sha: (magac, dhedig, keli) weel dabool leh oo caano ama biyo lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

1

de: milk-vessel of woven plant-fiber ~ wood

2

lx: dhiil

3

pd: (/sha)

4

ps: n1-f

5

key: dhiil

waa la naqliyay ✓

1

(Dhiin-ka)

2

1. Dhacaan layiig ah oo badanaa ka soo baxa miraha dhugca oo aad u bislaada.

3

2. (midab) guduud aad u guduudan.

waa la naqliyay ✓

1

dhiin¹: m.l 1. Dheecaan yar, layiig ah, oo ka yimaadda miraha, geedaha, nabarrada iyo wixi lamida 2. Midab aad u guduudan.

2

dhiin²: f.mg1 (-iimay, -iintay; -iimi) Miro, geedo, nabar iyo wixi lamida dheecaan ka soo bixid.

waa la naqliyay ✓

1

dhiin¹: m.l 1. Dheecaan yar, layiig ah, oo ka yimaadda miraha, geedaha, nabarrada iyo wixi lamida 2. Midab aad u guduudan.

2

dhiin²: f.mg1 (-iimay, -iintay; -iimi) Miro, geedo, nabar iyo wixi lamida dheecaan ka soo bixid. m.f.dh, dhiimid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [collective] juice oozing from ripe fruit; deep red color, reddish-brown

2

dhiin: v. become red; ooze

waa la naqliyay ✓

name-m a deep red color; lit: beautiful with a brighter light-skin. Syn: Dhiimo, Maadhiin

waa la naqliyay ✓

1

-ka:: (n) 1. crimson; red color ~ casaan, guduud.

2

dhiin -dhiimay / dhiintay: (v) discolor (dis-kalar)

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) midab cas leh.

2

dhiin -ka: (magac, lab, keli) midab lo'du leedahay oo guduud xiga. Dh: casaan, guduud.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhiiq-da)

2

Xoolaha la lisa hayo, inta kol naaska ka soo baxda kolka sacabku xamatuuriyo; toog.

waa la naqliyay ✓

1

dhiiq¹: m.dh 1. Xoolo la lisayo inta hal mar naaska ka soo baxda. 2. In yar oo dareere ah oo hal mar la dhiijiyo.

2

dhiiq²: f.mg1 (-qay, -qday) Naas ibtiis caano ka imaansho.

waa la naqliyay ✓

1

dhiiq¹: m.dh 1. Xoolo la lisayo inta hal mar naaska ka soo baxda. 2. In yar oo dareere ah oo hal mar la dhiijiyo.

2

dhiiq²: f.mg1 (-qay, -qday) Naas ibtiis caano ka imaansho. m.f.dh, dhiiqid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] amount of milk given at one milking

2

dhiiq: v. trickle (of milk); give some milk (of udder)

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) caano yar oo hal mar ah naaska laga dhiijiyo.

2

dhiiq: (ereycodeed) lagu tusmeeyo dhawaaq dhuuban oo meel cidhiidhi ah ka soo baxa, sida ka dhuusada.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: danaq.

waa la naqliyay ✓

1

dhiti¹: m.l Geedka xaskusha.

2

dhiti²: f.mg2 (-iyay, -isay) la-mid: dhuti.

waa la naqliyay ✓

(fal) laangadhee oo lug ka heeti. Dh: hitiqlee, heeti, dhuti.

waa la naqliyay ✓

1

(Shiid-ka)

2

1. Dhar gaar ah oo midabyo badan oo dumarku qaato.

3

2. Labo dhagax oo isku dul wareega oo badarka lagu budeeyo.

4

3. Dhagax.

waa la naqliyay ✓

1

shiid¹: m.l (-dad, m.l) 1. Dhar dun adag, midabyo badan oo dumarku qaato. 2. (-dad, ml.) Laba dhagax oo isku dul wareega oo badarka lagu ridqo. 3. Dhagax.

2

shiid²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Cid dhagax ku tuurid. 2. (f. g) Wax burburin. 3. (f.g) Laba dhagax oo is dulsaaran badar ku daqiijin. 4. (f.mg) Biyo hoos ugu degid.

waa la naqliyay ✓

1

shiid¹: m.l (-dad, m.l) 1. Dhar dun adag, midabyo badan oo dumarku qaato. 2. (-dad, ml.) Laba dhagax oo isku dul wareega oo badarka lagu ridqo. 3. Dhagax.

2

shiid²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Cid dhagax ku tuurid. 2. (f.g) Wax burburin. 3. (f.g) Laba dhagax oo is dulsaaran badar ku daqiijin. 4. (f.mg) Biyo hoos ugu degid. m.f.dh, shiidid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): colorful cloth ~ fabric (generally used by women)

2

shiid m. n. millstone, mill, grinding stone; stone

3

shiid v. grind; mill

4

shiid v. stone to death

5

shiid v. sink (in ~ down), go to the bottom

waa la naqliyay ✓

-ay I day: (v) 1. grind (gu-raayndh); crush (karaash); pulverize (pul-varaayz). Ex: qamadiga burka shiid; grind the wheat into flour. 2. stone (istoon) ~ dhagaxyee

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dhagax la dhac, ku tuur; tuuryee.

2

shiid: (fal) ridiq; buday; daqiiji.

3

shiid: (fal) biyo, bad, iyo wixii la mid ah, hoos u gal; quus.

4

shiid -ka: (magac, lab, keli) dhar gaar ah oo midabyo badan leh, qiimihiisu na badnayn oo dumarku qaato; baati.

5

shiid-ka: (magac, lab, keli) labo dhagax oo isku dulwareega oo badarka lagu daqiijiyo.

6

shiid-ka: (magac, lab, keli) tuuryayn; dhagaxtuur.

waa la naqliyay ✓

1

(Shiil-ka, Shii-sha)

2

1. Dhagax gubtey oo madow ama la kululeeyey oo wax lagu shiilo.

3

2. Qodob madixi ballaaran ama wax la mid ah oo inta la kululeeyey wax buka lagu gubayo iyo barta ama raadka uu oogada ku reebo lafteeda.

waa la naqliyay ✓

1

shiil¹: m.l/dh (-lal/-lo, m.l) 1. Qodob madaxiisa ballaaran oo inta la kululeeyey wax buka lagu gubayo. 2. Barta ama raadka uu oogada ku reebo dabkaas. 3. Sh. ah: dhagax madow oo marka la isku dhufto dab bixiya. 4. Sh. ah: midab aad u madow oo dadku yeesho.

2

shiil²: m.dh Dhagax dab lagu kululeeyey oo caddaaday.

3

shiil³: f.g1 (-iilay, -iishay) 1. Subag ama saliid kulul wax ku bislayn. 2. Burcad subag iyo caaneeyo u kala saarid.

waa la naqliyay ✓

1

shiil¹: m.l/dh (-lal/-lo, m.l) 1. Qodob madaxiisa ballaaran oo inta la kululeeyey wax buka lagu gubayo. 2. Barta ama raadka uu oogada ku reebo dabkaas. 3. Sh. ah: dhagax madow oo marka la isku dhufto dab bixiya. 4. Sh. ah: midab aad u madow oo dadku yeesho.

2

shiil²: m.dh Dhagax dab lagu kululeeyey oo caddaaday.

3

shiil³: f.g1 (-iilay, -iishay) 1. Subag ama saliid kulul wax ku bislayn. 2. Burcad subag iyo caaneeyo u kala saarid. m.f.dh, shiilid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. heated stone; grill; branding iron

2

shiil v. fry

waa la naqliyay ✓

nickname-m heated stone; grill; branding iron. Lit: lacking; temperamental person

waa la naqliyay ✓

-ay / shiishay: (v) fry (faraay). Ex: ukunta ma shiilaa? shall I fry the eggs?

waa la naqliyay ✓