-ataa — Macnaha & Turjumaada

1

de: you do / she does (X)

2

lx: -ataa

3

ps: v3-2sg/3f-prhb

4

xe: you go to sleep

5

xv: seexataa

6

key: -ataa

waa la naqliyay ✓

1

de: you / she did (X)

2

lx: -atay

3

ps: v3-2sg/3f-past

4

xe: she died

5

xv: =-atey

6

key: -atay

waa la naqliyay ✓

Erey lagu isticmaalo kolka wax gaar ah, la weyneyna hayo, ama culays gaar ah la saarayo, ama wax suuraggala madhaafaanka ay gaareen ama ayan dhaafi karin xoog farta loogu fiiqayo (sida: Cali tuugaa u soo dhacday oo xataa dharkii ka xadday; Ninku waa geesi oo xataa libaaxa kama baqo; Bal wax uun i sii, xataa shilin) - bal wax kale ama cid kale daaye; taniyo; -na.

waa la naqliyay ✓

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: “Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo”. 2. Haba yaraatee. Tusaale: “Bal wax uun i sii, xataa shilin”. la-mid: xitaa.

waa la naqliyay ✓

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo. 2. Haba yaraatee. Tusaale: Bal wax uun i sii, xataa shilin. la-mid: xitaa.

waa la naqliyay ✓

conj. even

waa la naqliyay ✓

(adv) even (ii-van) ~ xitaa. Ex: daacad baan kuu ahaan, xataa haddaan dhinto-, I will be loyal to you, even ifI had to die

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) eray la adeegsado kolka wax si guud loo sheegayo in ka mid ahna si gaar ah loo sii qeexayo oo farta lagu fiiqayo. Dh: ilaa.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xitaa

2

cf: taniyo

3

de: even

4

initial: x

5

lx: xataa

6

ps: conj

7

xv: Arabic

8

key: xataa

waa la naqliyay ✓

1

kaaftoon¹: m.l (-nno, m.dh) (kiimika) Awoodda ku darsamidda ee curiye ama xidishe leeyahay, oo le eg tirada atammada haydarojiinta ah ee ku darsama ama barabixiya hal ataam oo curiye ah. Molikuyuullada dabarwadaagga ee fudud kaaftoonkooda si toos ah ayaa loo helaa, tusaale ahaan kaaftoonka kaarboonka ku jira CH waa 4, kan naytarojiinta ku jirta NH3 waa 3. Ayoonnada kaaftoonkooda waxa loo tixgeliyaa in uu u dhigmo laxaadka saldanabka.

2

kaaftoon²: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Ka k.: wax ka maarmid.

waa la naqliyay ✓

1

kaaftoon¹: m.l (-nno, m.dh) (kiim.) Awoodda ku darsamidda ee curiye ama xidishe leeyahay, oo le eg tirada atammada haydarojiinta ah ee ku darsama ama barabixiya hal ataam oo curiye ah. Molikuyuullada dabarwadaagga ee fudud kaaftoonkooda si toos ah ayaa loo helaa, tusaale ahaan kaaftoonka kaarboonka ku jira CH waa 4, kan naytarojiinta ku jirta NH3 waa 3. Ayoonnada kaaftoonkooda waxa loo tixgeliyaa in uu u dhigmo laxaadka saldanabka.

2

kaaftoon²: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Ka k.: wax ka maarmid. m.f.dh, kaaftoomid.

waa la naqliyay ✓

/ (v) 1. weerarid, ataagid. e.g. Our dog went for the mailman's leg whenever she saw him. (v) 2. raadin, jirin. e.g. to go for a job interview. (v) 3. ku dhaqaaqid, doorasho. e.g. Don't hesitate, go for it.

waa la naqliyay ✓

1

-ka : (n) elongation (iloon-geeyshin); extension, attachment ~ ku dabakar

2

—ku dabakar -ay / tay; (v) attach (ataaj); prefix (piri-fiksi) connect at the end ~ ku lifaaqan

waa la naqliyay ✓

-ay / duushay: (v) 1. fly (flaay) 2. attack (ataak)-, take the offensive ~ ku duul, weerar

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) attack (ataak)-, assail (a-seel)-, raid (reeydh); onslaught (on-isloot); offensive (o-feen-siv) ~ weerar

waa la naqliyay ✓

-farabaxsaday / tay: (v) [with preposition u] go over to the attack; attack (ataak), menacing

waa la naqliyay ✓

-ay / day: (v) attach (ataajidh); affix or append; add,

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) a style of clothing; clothing (kalaw-thing); dress (darees)- attire (ataayar); apparel (a-paarel) ~ lebbis, dhar

waa la naqliyay ✓

1

-a: (n) attachment (ataaj-ment); appendage (a-pen-deeyj)

2

liqaaq: (v) see [eeg] ku lifaaq

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) 1. make false allegation against someone; slander (islaandar); malign (malaayn); defame (dhifeem); traduce (tara-dhuus); vilify (vilavaay) ~ masabbid. 2. —ku nab -ay / tay: (v) stick (istik); for example glue or tape; fasten (faas'an); attach (ataaj) ~ ku dhaji

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) return attack; counterattack (kaawn-tar-ataak) ~ rogaalcelin

waa la naqliyay ✓

/ataach/ (v) nuthow, hirow amy dhejiyow.

waa la naqliyay ✓

1

/ataak/ (v) ky duulow, weerirow, ky boothow.

2

/ataak/ (n) hujuum af ii idding isly jery eh.

waa la naqliyay ✓

1

ataati

2

halkaas

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) meel loo raadraaco qof ama wax kale. Ataar ma leh qofkii aabbihii gabaye. Dh: raadraac, taariikh, sooyaal.

waa la naqliyay ✓

1

de: sixth month of the Somali lunar calendar

2

lx: Ban Dambe

3

pd: (/da)

4

ps: n-f-time

5

syn: Rajal Dhexe, Jamaad-ataanii

6

key: Ban_Dambe

waa la naqliyay ✓

1

de: fourth month of the Somali lunar year

2

lx: Maalmaddoone

3

pd: (/ha)

4

ps: n-m-time

5

syn: Rabiic-ataanii

6

key: Maalmaddoone

waa la naqliyay ✓

1

de: we do (X)

2

lx: -annaa

3

ps: v3-1pl-prhb

4

xe: we borrow

5

xv: amaahannaa

6

key: -annaa

waa la naqliyay ✓

1

a: =-eynaa

2

de: we are doing (X)

3

lx: -aynaa

4

ps: v1-1pl-prpg

5

key: -aynaa

waa la naqliyay ✓

1

de: you are / she is doing (X)

2

lx: -aysaa

3

ps: v1-2sg/3f-prpg

4

xe: Is she going to the city?

5

xv: Magaalada mey tagaysaa?

6

key: -aysaa

waa la naqliyay ✓

1

de: -ing [GERUND] Makes a masculine noun of Declension 2 from a Conjugation 1 verb

2

lx: -itaan

3

ps: vn2-m-suf

4

xe: inspection

5

xv: baaritaan

6

key: -itaan

waa la naqliyay ✓

1

de: I am / he is doing (X)

2

lx: -nayaa

3

ps: v2a-1sg/3m-prpg

4

xe: he is giving

5

xv: siinayaa

6

key: -nayaa

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) aayo danbe oo waxtar ah oo qof laga sugo. Ninka aan dantiisa aqoon aataar ma leh. Dh: aayo.

2

aataar-ta: (magacwadareed) dhaxalkii laga reebay adawyaashii hore ee la qiimeeyo.

waa la naqliyay ✓

m.l (-xyo, m.dh) Ciid aad u jilicsan oo aan boor lahayn. la-mid: batuux.

waa la naqliyay ✓

m.l (-xyo, m.dh) Ciid aad u jilicsan oo aan boor lahayn. la-mid: batuux.

waa la naqliyay ✓

Sand

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) ciid jilicsan oon dhagac iyo siigo midna lahayn. Daaradda bataax ku shub. Dh: niis, caddaan, tamuux.

waa la naqliyay ✓

v. reproach, complain

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) complain (kom-pleeyn) ~ cabo, cataw

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hadal calaacal iyo cataabis ah, ku hadal.

2

cataab -ka: (magac, lab, keli) hadalka calaacalka iyo cabashadu ku dheehan yihiin ee lagu hadlo kolka wax xumaadaan ama qofka ay da'diisu weynaato.

waa la naqliyay ✓

1

de: reproach, complain

2

lx: cataab

3

pd: (cataabay)

4

ps: v1=

5

key: cataab

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: faataadhugle.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qofka faanka iyo istuska badan. Dh: faataabakhle.

waa la naqliyay ✓

1

(Fataal-ka)

2

1. Ragga iyo naagaha isu geeya.

3

2. Maalka ku cayaara; aan wax dhaqaalaysan.

waa la naqliyay ✓

1

fataal¹: m.l (-llo, m.dh) Nin aan wax tashiilan.

2

fataal²: f.mg1 (-alay, -ashay) Ku f.: hanti ku ciyaarid.

waa la naqliyay ✓

1

fataal¹: m.l (-llo, m.dh) Nin aan wax tashiilan.

2

fataal²: f.mg1 (-alay, -ashay) Ku f.: hanti ku ciyaarid. m.f.dh, fataalid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. irresponsible man, squanderer, waster; pimp, procurer

2

fataal v. pimp, solicit

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. pander (paander); procurer (prokiyuurer). 2. one who is financially unfit or irresponsible

2

ku fataal -ay: (v) spend wastefully or extravagantly; dissipate (disapeeyt); waste weeyst)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) qof ragga iyo naagaha isku geeya oo isku shukaamiya.

2

fataal -ka: (magac, lab, keli) qof dhaqaaladdarro badan oo xoolaha ku ciyaara ama daranyeeya oo daadaadsha. Dh: musrif.

3

fataal -ka: (magac, lab, keli) qof dadka isku dira oo warka u kala qaada. Dh: namiim, iskudire.

waa la naqliyay ✓

m.l (-nno, m.dh) Qof dadka isku dira; fidnoole; diradiroole.

waa la naqliyay ✓

m.l (-nno, m.dh) Qof dadka isku dira; fidnoole; diradiroole.

waa la naqliyay ✓

m. n. instigator, one who rouses insurrection ~ incites rebellion

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) rabshadwade fidnad iyo isku dir ka shaqeeya. Fataan lalama saaxiibo. Dh: fidnawale, rabshoole.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: instigator, one who rouses insurrection ~ incites rebellion

3

lx: fataan

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m

6

key: fataan

waa la naqliyay ✓

1

fataax¹: m.l la-mid: fitaaxid.

2

fataax²: f.mg1 (-xay, -xday) la-mid: fitaax².

waa la naqliyay ✓

v. be enlarged, expanded ~ extended

waa la naqliyay ✓

-ah: (adj) spacious (ispeeysshes); roomy (ruumi) ~ fitaax, fataaxsan, waasac. — Syn: ample, capacious, commodious

waa la naqliyay ✓

-a: (magac, lab, keli) ballaadhashada iyo kala faaxidda, sida cinjir oo kale.

waa la naqliyay ✓

1

a: fitaax

2

bw: Arabic

3

de: be enlarged, expanded ~ extended

4

lx: fataax

5

pd: (fataaxay)

6

ps: v1=intr

7

key: fataax

waa la naqliyay ✓

(kasta + -a) mid walba oo kamid ah wax wada jira, oo falka samaynaya ama uu xaggiisa ka imanayo (nin kastaa arag; arday kastaa farta waa yaqaan).

waa la naqliyay ✓

1

(Kataan-ta)

2

1. (shaxda) labo jare oo isxigsada oo hal ka dhexeeyo oo hadba mid laysugu dhacayo; weddin; irmaan.

3

2. Dhiqle.

waa la naqliyay ✓

m.dh Shax laba jare leh; irmaan.

waa la naqliyay ✓

f. n. bedbug

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) shaxda, labo jare oo isxigsada oo hal ka dhexeeyo oo hadba mid laysugu dhacayo. Dh: weddin, irmaan.

waa la naqliyay ✓

1

a: kutaan

2

de: bedbug

3

lx: kataan

4

pd: (-ta)

5

ps: n2-f

6

syn: dhiqle

7

key: kataan

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: misaal.

waa la naqliyay ✓

m. n. example

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) for example ~ matal, misaal

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg masaal.

waa la naqliyay ✓

1

a: misaal

2

bw: Arabic

3

de: example

4

lx: mataal

5

pd: (-ka)

6

ps: n2-m

7

key: mataal

waa la naqliyay ✓

1

1. (Mataan-ka) a) Labo ilmood oo hooyo isku kol dhashay, midkood lab. b) Labo wax oo isku mataansan, midkood.

2

2. (Mataan-ta) a) Labo ilmood oo hooyo isku kol dhashay midkood dheddig. b) Ceel af dhuuban oo dheer.

waa la naqliyay ✓

1

mataan¹: m.l (-no, m.l) 1. Labo ilmood oo hooyo isla mar dhashay midkooda labka ah. 2. Labo waxyaalood oo laysugu magac daro.

2

mataan²: m.dh (-no, m.dh) 1. Labo ilmo oo hooyo isla mar dhashay midkooda dheddigga. 2. Laba waxyaalood oo laysugu magacdaro ama la israaciyo. 3. Ceel af dhuuban, biyo badan oo ceelal kale ku dhow.

waa la naqliyay ✓

1

mataan¹: m.l (-no, m.l) 1. Labo ilmood oo hooyo isla mar dhashay midkooda labka ah. 2. Labo waxyaalood oo laysugu magac daro.

2

mataan²: m.dh (-no, m.dh) 1. Labo ilmo oo hooyo isla mar dhashay midkooda dheddigga. 2. Laba waxyaalood oo laysugu magacdaro ama la israaciyo. 3. Ceel af dhuuban, biyo badan oo ceelal kale ku dhow.

waa la naqliyay ✓

m. n. twin (male ~ female)

waa la naqliyay ✓

name-m twin

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) twin (tuwiin); one of two children born at the same birth

waa la naqliyay ✓

magac loo bixiyo wiil qof kale hooyadii uurka kula sidday oo la dhashay.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) ceel biyo yar; ceel af dhuuban oo aad u hulan oo hoos u dheer. Dh: goof. Wa: mataano.

2

mataan -ka: (magac, lab, keli) labo imlood iyo in ka badan oo hooyo kol wada dhasho midkood. Wa: mataano.

3

mataan -ta: (magac, dhedig, keli) labo imlood iyo in ka badan oo hooyo kol wada dhasho middood oo gabadh ah.

4

mataan-ta: (magac, dhedig, keli) labada lafood ee dhundhunka ee xusulka iyo faraha u dhexeeya middood. Wa: mataano.

waa la naqliyay ✓

1

de: twin (male ~ female)

2

lx: mataan

3

pd: (-ka ~ -ta)

4

ps: n1-m/f

5

key: mataan

waa la naqliyay ✓

s.f. - bataati, baradho.

waa la naqliyay ✓

1

(Qataar-ka)

2

1. Qalab wax lagu xiro; tebbed.

3

2. Sixir, fal.

waa la naqliyay ✓

1

qataar¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qori yar oo albaabka hoos looga xiro; handaraab. 2. Bir xoog leh oo qoryaha iyo dhagxaantaba lagu jajebiyo. 3. Q. ah: baabuur aad u duugoobay oo kala daadsan laakiin socda. 4. Nooc sixirka ka mid ah oo inta geed musmaar lagu taago isla markiiba qofka la sixraayo xanuunsada.

2

qataar²: f.g1 (-ray, -rtay) 1. Qori adag albaab hoos uga xirid. 2. Qof sixrid, iyadoo geed musmaar loogu taagayo.

waa la naqliyay ✓

1

qataar¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qori yar oo albaabka hoos looga xiro; handaraab. 2. Bir xoog leh oo qoryaha iyo dhagxaantaba lagu jajebiyo. 3. Q. ah: baabuur aad u duugoobay oo kala daadsan laakiin socda. 4. Nooc sixirka ka mid ah oo inta geed musmaar lagu taago isla markiiba qofka la sixraayo xanuunsada.

2

qataar²: f.g1 (-ray, -rtay) 1. Qori adag albaab hoos uga xirid. 2. Qof sixrid, iyadoo geed musmaar loogu taagayo. m.f.dh, qataarid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. bolt, door bar, deadbolt

2

qataar v. lock (up), bolt (down)

3

qataar m. n., [abstract] voodoo, sorcery, black magic, witchcraft

4

qataar v. bewitch, put an evil spell on

5

qataar m. n. lorry, old-fashioned crank-up truck

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. a fastening, as for a door or gate; latch (laaj) ~ haandaraab

2

qataar -qataaray / qataartay: (v) close or lock with a latch; lock (laak). 2. qataar-ah: (adj) junky (jan-kty old and worthless ~ qanax . Ex: baabuur qataar ah; a junky car

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eeg qafil.

2

qataar: (fal) cid sixir u samee oo fal. Dh: fal, sixir, baab.

3

qataar -ka: (magac, lab, keli) eeg qafil.

4

qataar-ka: (magac, lab, keli) sixir wax lagu baabo. Qataarku waa xaaraan. Dh: fal, sixir, baab.

waa la naqliyay ✓

(fal) wax kala daadsanaa habee oo isku ratib. Dh: habee..

waa la naqliyay ✓

m.l (-ryo, m.dh) 1. Mid ka mid ah magacyada Eebbe. 2. Daah.

waa la naqliyay ✓

m.l (-ryo, m.dh) 1. Mid ka mid ah magacyada Eebbe. 2. Daah.

waa la naqliyay ✓

-ka: (maac, lab, keli) magacyada Eebbe mid ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hadal qofka oo hurda oo aan is ogayn ka soo baxa. Xalay oo dhan baad wataad ku jirtee maxaa ku helay. Dh: qaraw.

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey tusa illaa halka u dambeysa ee arrin looga jeedo. Dh: illaa, maca.

waa la naqliyay ✓

1

de: you all do (X)

2

hm: 1

3

lx: -ataan

4

ps: v3-2pl-prhb

5

xe: you take

6

xv: qaadataan

7

key: -ataan_1

waa la naqliyay ✓

1

de: you all do not (X)

2

hm: 2

3

lx: -ataan

4

ps: v3-2pl-neg-prhb

5

xe: You (all) dont listen.

6

xv: Meydin dhageysataan.

7

key: -ataan_2

waa la naqliyay ✓

1

de: [AUTOBENEFACTIVE]

2

lx: -at

3

ps: v3-suf

4

xe: you slept

5

xv: -o ~ -an

6

key: -at

waa la naqliyay ✓

Taas.

waa la naqliyay ✓

1

taa¹: mu.ti.dh (kuwaas, w) Magacuyaal tilmaame oo dhaddig, oo wax qofka hadlaya ka fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado. Tu. “taa soo socota waa Hodan”. la-mid: taas¹

2

taa²: (-taa) dk.ti.dh la-mid: taas².

3

taa³: (-taa) dk.lh.dh la-mid: taada².

waa la naqliyay ✓

mu.ti.dh (kuwaas, w) Magacuyaal tilmaame oo dhaddig, oo wax qofka hadlaya ka fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado. Tu. Taa soo socota waa Hodan. la-mid: taas.

waa la naqliyay ✓

(pronoun) for that ~ taas, saas. Ex: taa darteed; for that reason

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) wax dhedig oo wax kaa fog. fartana lagu fiiqayo lagu tilmaansado. Taa sii jeedda la hadal. Dh: taas. Wa: kuwaa, kuwaas.

waa la naqliyay ✓